Cầu Hồ, nơi tuổi xuân ở lại

Những người nằm lại bên đường

Tại Km611+125 trên Quốc lộ 1, đoạn qua xã Quảng Trạch, về phía Tây là địa điểm ghi dấu sự hy sinh của 14 thanh niên xung phong B4-C906 tỉnh Ninh Bình. Di tích cách Cầu Hồ khoảng 120m, cách hầm đường bộ Đèo Ngang chừng 15km về phía Nam. Địa danh ấy gắn với những năm tháng giữ đường, đưa người và hàng hóa vượt bom đạn vào tiền tuyến.

Trong kháng chiến chống Mỹ, vùng đất này thuộc xã Quảng Hưng, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình. Cầu Hồ cùng Cầu Càng, Cầu Tú Loan là những trọng điểm giao thông bị không quân Mỹ đánh phá ác liệt. Quanh khu vực có các kho, trạm, nơi bộ đội dừng chân trên đường hành quân. Giữ được cầu, thông được đường là giữ cho lương thực, vũ khí và lực lượng chi viện tiếp tục vào Nam.

Nhận nhiệm vụ cắm chốt tại Cầu Hồ, thanh niên xung phong B4-C906 phối hợp với bộ đội, dân quân và người dân địa phương khắc phục hậu quả các trận đánh phá. Đơn vị bố trí tổ quan sát ngày đêm, san lấp hố bom, sửa chữa cầu đường, kịp thời thông xe. Rời quê từ năm 1968, những người con Ninh Bình đã gắn tuổi trẻ với các cung đường trên đất lửa.

Khoảng 13 giờ ngày 21.11.1970, khi đơn vị đang san lấp hố bom, gia cố hai mố cầu tạm và ta luy đường, máy bay F4 của Mỹ bất ngờ trút bom. Hai bên cầu, những đoàn xe chở vũ khí, lương thực bị dồn lại. Thanh niên xung phong cùng dân quân, người dân Quảng Hưng vẫn bám vị trí, tìm cách thông đường.

Một loạt bom đánh trúng đội hình đang làm nhiệm vụ. Mười bốn cán bộ, chiến sĩ B4-C906, gồm 5 nam, 9 nữ, hy sinh cùng 8 người dân chòm Sanh Ngạnh. Nhiều người khác bị thương. Sau trận đánh, B4-C906 bổ sung lực lượng, tiếp tục bám trụ. Con đường vẫn phải thông. Những người còn sống gánh tiếp phần việc của đồng đội đã ngã xuống.

Trong danh sách liệt sĩ, Nguyễn Văn Triệu, Vũ Văn Chiêu, Lê Thị Nhật đều sinh năm 1952, ngã xuống khi mới 18 tuổi. Phạm Thị Sửu sinh năm 1949, cùng chồng là Trần Văn Tạo phục vụ trong đơn vị. Trận bom cướp đi người vợ 21 tuổi, để lại người chồng với nỗi đau mất mát ngay giữa chiến trường.

Để con cháu còn biết người giữ cầu

Chiến tranh lùi xa, những cựu thanh niên xung phong B4-C906 vẫn vượt hàng trăm cây số từ Ninh Bình trở lại Cầu Hồ. Theo họ trong những chuyến về thăm chiến trường cũ là nỗi thương nhớ và day dứt: 8 liệt sĩ được an táng tại nghĩa trang xã Quảng Trạch, 6 liệt sĩ còn lại chưa tìm thấy hài cốt.

Người dân sống quanh khu vực Cầu Hồ cho biết, hằng năm, vào ngày 21.11 và các dịp lễ, Tết, chính quyền địa phương cùng bà con đến dâng hương, tưởng nhớ những người đã hy sinh. Thỉnh thoảng, những người từ xa đi qua cũng dừng lại thắp hương.

“Các anh, các chị từ Ninh Bình vào đây giữ đường rồi hy sinh trên quê mình. Bà con mong có nơi tưởng niệm chu đáo để đồng đội, thân nhân về thắp hương. Người dân ở đây cũng có chỗ lui tới, chăm nom”, ông Nguyễn Lương, một người dân xã Quảng Trạch bày tỏ.

Câu chuyện Cầu Hồ giúp hiểu thêm công việc của lực lượng bảo đảm giao thông trong chiến tranh. Để những đoàn xe tiếp tục vào Nam, thanh niên xung phong cùng bộ đội, dân quân và người dân phải ngày đêm quan sát, sửa đường, lấp hố bom. Để mỗi chuyến xe qua được trọng điểm, những người ở lại giữ đường đã chấp nhận hiểm nguy và cả sự hy sinh.

Bà con cũng mong khi đưa con cháu đến đây, các em có thể đọc tên từng liệt sĩ, biết chuyện đã xảy ra ở Cầu Hồ. Người lớn kể cho con nghe, rồi con lại kể cho cháu. Có nơi ghi lại đầy đủ, câu chuyện về những người giữ cầu sẽ được tiếp nối qua nhiều thế hệ.

Một nhà bia, bảng giới thiệu lịch sử cùng tư liệu về từng liệt sĩ sẽ giúp học sinh hiểu hơn khi đến di tích. Đằng sau mỗi cái tên là một cuộc đời, một gia đình và những dự định chưa thành. Tìm hiểu về họ, các em có thể cảm nhận rõ hơn sự hy sinh của lớp người đi trước, biết quý trọng cuộc sống bình yên hôm nay.

Chung tay để sớm tôn tạo di tích

Ông Dương Ngọc Tú, Phó Chủ tịch UBND xã Quảng Trạch, chia sẻ: “Địa phương xác định việc gìn giữ nơi các thanh niên xung phong hy sinh là trách nhiệm với các liệt sĩ và gia đình, đồng đội của họ. Thời gian qua, xã đã phối hợp với Bảo tàng tỉnh, các hội, đoàn thể và những người liên quan thu thập tư liệu, xác minh sự kiện, khảo sát vị trí để hoàn thiện hồ sơ xếp hạng di tích”.

Nằm gần Quốc lộ 1, Cầu Hồ có điều kiện trở thành điểm dừng trong hành trình về nguồn, kết nối với Đền Thánh mẫu Liễu Hạnh, Hoành Sơn Quan, Vũng Chùa - Đảo Yến. Những người qua đây sẽ có thêm cơ hội tìm hiểu về lực lượng thanh niên xung phong, về một trọng điểm từng được giữ bằng máu xương.

Ngày 21.11 lại đến gần. Những người đồng đội năm xưa đều đã cao tuổi, vẫn còn 6 liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt. Sớm có nơi tưởng niệm chu đáo ở Cầu Hồ cũng là đáp lại nỗi mong chờ của những người trở về thăm đồng đội, để họ yên lòng khi câu chuyện giữ đường được trao lại cho lớp cháu con.