Theo Bộ Công thương, tốc độ tăng trưởng trung bình cuả thương mại điện tử (tại Việt Nam từ 25 % -30%/năm, trong đó, tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử Việt Nam năm 2018 đạt mức 30% với tổng doanh thu bán lẻ thương mại điện tử đạt trên 8 tỉ USD. Tuy nhiên, cùng với tốc độ phát triển của thương mại điện tử thì hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đã xuất hiện ngày càng nhiều trên các gian hàng trực tuyến. Những vi phạm liên quan tới hàng giả, hàng cấm, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, buôn lậu, gian lận thương mại ngày càng trở nên tinh vi trên môi trường mạng. Theo lãnh đạo Bộ Công thương, trong vòng 4 năm (2014 đến 2018), lực lượng quản lý thị trường toàn quốc xử lý 1.024.000 vụ việc, tổng số tiền xử phạt và nộp ngân sách là 92 nghìn tỷ đồng. Riêng năm 2018, xử lý 232.000 vụ và nộp ngân sách 490 tỷ đồng. Số lượng vụ việc bị phát hiện, đưa đi khởi tố càng nhiều càng thể hiện công tác chống hàng giả, hàng nhái đang diễn ra vô cùng phức tạp.
Tổng cục trưởng Tổng cục Quản lý thị trường ( Bộ Công thương) Trần Hữu Linh cho biết, hiện nay thương mại điện tử trở thành kênh tiêu thụ hiệu quả hàng giả, hàng gian, hàng cấm của nhiều đối tượng, làm mất lòng tin của người tiêu dùng. Các trường hợp vi phạm chủ yếu tập trung vào các cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ với các “chiêu” như đăng hình ảnh hàng hóa thật để thu hút người tiêu dùng; rao bán mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, rượu, quần áo... với giá rất rẻ nhưng nguồn gốc, chất lượng không rõ ràng. Bên cạnh đó, các loại hàng hóa luân chuyển đến các công ty chuyển phát hầu hết không có hóa đơn chứng từ; hàng hóa được thanh toán qua trung gian…, do đó lực lượng quản lý thị trường gặp nhiều khó khăn trong việc phát hiện và xử lý.
Hiện nay, không khó nhận thấy trên mạng xã hội, việc kinh doanh hàng hóa xách tay, mỹ phẩm, quần áo, đồ ăn nhập khẩu nhan nhản. Nhiều fanpage lập ra nhưng không hề cung cấp bất cứ thông tin về chủ sở hữu, số điện thoại và thông tin liên lạc, không có cả địa chỉ kinh doanh, tài khoản ngân hàng... khiến cho cơ quan chức năng rất khó quản lý. Rất nhiều người bán hàng online không đăng ký kinh doanh, không kê khai doanh thu, bán hàng không có hóa đơn, chứng từ... gây thất thu thuế và khó kiểm soát.
Có thể thấy rõ ràng, việc kinh doanh trên mạng đang trở thành một xu thế tất yếu và phát triển mạnh mẽ ở Việt Nam. Đây là một kênh tiếp cận, giới thiệu sản phẩm đến khách hàng ngày càng được nhiều doanh nghiệp quan tâm và đang trở thành một kênh bán hàng chính. Tuy nhiên, nguồn gốc xuất xứ, chất lượng sản phẩm đang là một dấu hỏi lớn. Vì vậy, hàng hóa, đặc biệt là mỹ phẩm, quần áo, thức ăn nhập khẩu, thực phẩm chức năng… trên mạng xã hội trở nên khó phân biệt thật giả. Ông Nguyễn Hoài Anh, Đội phó đội quản lý thị trường số 15 (Hà Nội) cho biết rất khó để có thể kiểm soát được việc kinh doanh trên mạng. Bởi sản phẩm được bán rộng rãi khắp nơi, không có địa bàn cụ thể. Ví dụ, người ở Nghệ An bán hàng, người Hà Nội và các tỉnh thành khác mua, biết được họ bán những sản phẩm không rõ nguồn gốc xuất xứ, hàng kém chất lượng thì cũng rất khó khăn trong xử lý. Theo một số chuyên gia, việc kinh doanh online giữa người bán, người mua chỉ là bằng niềm tin, nguồn gốc sản phẩm, chất lượng sản phẩm không hề có giấy tờ gì để chứng minh. Bên cạnh đó, khi có những tranh chấp, vướng mắc về chất lượng, nguồn gốc sản phẩm thì chịu thiệt là người tiêu dùng.
Chính vì thế, việc kiểm soát hàng hóa từ nguồn đầu vào tại các sàn thương mại điện tử là một giải pháp quan trọng trong việc hạn chế hàng nhái, hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ… tràn lan trên mạng. Việc ký cam kết “Nói không với hàng giả trong thương mại điện tử” với sự tham gia của một số sàn thương mại điện tử hàng đầu Việt Nam như: Adayroi.com, Lazada.vn, Sendo.vn, Shopee.vn, Tiki.vn ngày 18.4 như một lời “tuyên chiến” với hàng giả, góp phần chung tay đẩy lùi nạn hàng giả và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Với cam kết này, các sàn thương mại điện tử sẽ gắn logo “Nói không với hàng giả” trên website nhằm minh bạch thông tin về số Hotline, quy trình tiếp nhận và xử lý phản ánh, khiếu nại về hàng giả khi mua sắm.
Ngoài ra, lãnh đạo Tổng cục Quản lý thị trường cũng đề xuất cần có chế tài xử lý mạnh hơn việc vi phạm trong thương mại điện tử. Cùng với đó, cần sớm xây dựng một Nghị định quản lý mới có chương riêng về xử lý vi phạm hành chính trong thương mại điện tử; đồng thời phải mạnh hơn xử lý vi phạm ngoài đời thực, dừng cấp tên miền, gắn trách nhiệm của các sàn thương mại điện tử… Trong khi đó, đại diện Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công thương) đề xuất một số giải pháp như nhanh chóng hoàn thiện khung pháp lý; rà soát, phân loại các website ứng dụng; nâng cao năng lực thực thi pháp luật về thương mại điện tử; tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Đặc biệt, cần có một giải pháp tổng thể bảo vệ người tiêu dùng trong thương mại điện tử.
H. ANH