Chiều 11.11, Bảo tàng TP.HCM tổ chức tiếp nhận cuốn sách La Cochinchine (Đông Dương), xuất bản năm 1926, do ông Darryl Hockey, một công dân Australia, trao tặng. Cuốn sách gồm 173 trang với khoảng 456 bức ảnh tư liệu về Nam Kỳ và các tỉnh miền Nam Việt Nam đầu thế kỷ XX.
Đáng chú ý, hiện vật có hành trình lưu giữ đặc biệt qua nhiều thế hệ trong một gia đình Australia trước khi được trao lại cho Việt Nam.
Tham dự chương trình có bà Kate Wallace, Tổng Lãnh sự Australia tại TP.HCM; ông Brent Stewart, Phó Tổng Lãnh sự Australia tại TP.HCM; ông Darryl Hockey, người trao tặng sách; cùng đại diện Bảo tàng TP.HCM và các đơn vị liên quan.
Theo thông tin tại buổi tiếp nhận, La Cochinchine được xuất bản cách đây đúng 100 năm, là một trong 400 bản sách gốc được phát hành vào thời điểm đó. Cuốn sách được trao tặng cho Bảo tàng TP.HCM mang số thứ tự 73, có chữ ký của ông Alexandre Varenne, Toàn quyền Đông Dương thời bấy giờ.
Với hệ thống hình ảnh phong phú, cuốn sách ghi lại nhiều khía cạnh về cảnh quan, kiến trúc và đời sống tại Nam Kỳ, trong đó có Sài Gòn. Đây là nguồn tư liệu có giá trị đối với việc nghiên cứu lịch sử, văn hóa vùng đất Nam Bộ trong giai đoạn đầu thế kỷ XX.
Hành trình trở về sau hơn 80 năm
Điều đặc biệt của cuốn sách nằm ở câu chuyện lưu giữ qua nhiều thế hệ trong gia đình ông Darryl Hockey. Theo Tổng Lãnh sự Australia tại TP.HCM Kate Wallace, ông Harold Hockey, ông của Darryl Hockey, là một tù binh chiến tranh người Australia bị quân đội Nhật Bản giam giữ trong Chiến tranh Thế giới thứ Hai.
Ông từng bị giam tại Nhà tù Changi và bị buộc lao động khổ sai trên tuyến Đường sắt Miến Điện (Burma Railway) cũng như tại đèo Hellfire Pass, trước khi được quân Nhật đưa đến Việt Nam vào những tháng cuối của cuộc chiến. Ông đã sống một thời gian tại Sài Gòn và Đà Lạt trước khi được hồi hương về Australia sau khi chiến tranh kết thúc.
Ông Harold Hockey đã mang theo cuốn La Cochinchine về Australia và gìn giữ trong suốt phần đời còn lại. Tuy nhiên, gia đình không biết rõ bằng cách nào cuốn sách đến tay ông, cũng như lý do ông đặc biệt trân trọng và giữ gìn hiện vật này.
Hơn 80 năm sau, con gái của ông Harold Hockey, hiện đã 94 tuổi, mong muốn cuốn sách được trao trở lại Việt Nam. Darryl Hockey đã thay mặt gia đình tìm kiếm một địa chỉ lưu giữ phù hợp, nơi cuốn sách có thể được bảo tồn và giới thiệu đến các thế hệ tiếp theo.
Phát biểu tại chương trình, Tổng Lãnh sự Australia tại TP.HCM Kate Wallace cho biết gia đình ông Darryl Hockey không mong muốn nhận bất kỳ sự ghi nhận nào từ việc trao tặng. Điều gia đình quan tâm là hiện vật lịch sử này được trở về Việt Nam, có nơi lưu giữ và bảo quản phù hợp.
“Gia đình ông Darryl Hockey đã gìn giữ cuốn sách qua nhiều thế hệ và hôm nay trao gửi cho một nơi giữ gìn khác để tiếp tục lưu truyền đến các thế hệ sau”, bà Kate Wallace chia sẻ.
Theo Tổng Lãnh sự Australia tại TP.HCM, việc trao tặng còn thể hiện tình hữu nghị và sự tin tưởng giữa nhân dân hai nước. Quan hệ Australia - Việt Nam được xây dựng qua hợp tác giữa hai chính phủ, đồng thời được vun đắp từ những câu chuyện gia đình, tình bạn, trải nghiệm chung và sự thấu hiểu lẫn nhau.
Bà Kate Wallace cũng nhắc đến ý nghĩa của ngày 11.11 đối với người dân Australia. Đây là ngày tưởng niệm những người đã hy sinh hoặc chịu thương tích trong chiến tranh và các cuộc xung đột vũ trang. Vì vậy, việc tiếp nhận cuốn sách có câu chuyện gắn với một cựu tù binh chiến tranh càng mang lại nhiều cảm xúc.
Chia sẻ tại buổi trao tặng, ông Darryl Hockey cho biết cuốn sách có nhiều thông tin thú vị về Sài Gòn cách đây 100 năm. Theo nội dung được ghi lại, dân số Sài Gòn thời điểm đó khoảng 90.000 người, khác xa quy mô dân số của TP.HCM hiện nay.
Ông bày tỏ mong muốn cuốn sách được bảo quản tốt và phát huy giá trị trong bộ sưu tập của Bảo tàng. Ông cũng cho biết bản thân dành nhiều tình cảm cho Việt Nam và đã đến thăm đất nước 17 lần trong vòng 20 năm qua.
Bổ sung tư liệu cho bộ sưu tập Bảo tàng
Tiếp nhận hiện vật, bà Đoàn Thị Trang, Giám đốc Bảo tàng TP.HCM bày tỏ sự trân trọng đối với tình cảm của Tổng Lãnh sự quán Australia và gia đình ông Darryl Hockey dành cho Bảo tàng.
Bà cho biết quá trình kết nối, trao đổi thông tin giữa các bên đã giúp cuốn sách có hành trình trở về Việt Nam. “Đối với Bảo tàng, đây không đơn thuần là việc tiếp nhận một hiện vật mà còn là sự tiếp nhận những giá trị văn hóa, lịch sử được gìn giữ qua nhiều thế hệ”, Giám đốc Bảo tàng TP.HCM xúc động chia sẻ.
Theo bà Đoàn Thị Trang, cuốn sách là nguồn tư liệu quý về lịch sử, văn hóa và hình ảnh vùng đất Nam Bộ nói chung, Sài Gòn nói riêng trong những giai đoạn đầu thế kỷ XX. Nguồn tư liệu này sẽ góp phần phục vụ công tác nghiên cứu, sưu tầm, trưng bày và giới thiệu lịch sử TP.HCM trong thời gian tới.
Bà cũng gửi lời cảm ơn Tổng Lãnh sự quán Australia cùng gia đình ông Darryl Hockey và các cá nhân đã hỗ trợ kết nối, trong đó có đại diện Đại học Sydney và Trường Đại học Văn hóa TP.HCM.
Trước khi diễn ra lễ tiếp nhận, đoàn đại biểu đã tham quan kiến trúc tòa nhà Bảo tàng TP.HCM và các nội dung trưng bày tại đây.
Việc tiếp nhận sách La Cochinchine góp phần bổ sung nguồn tư liệu quý cho bộ sưu tập của Bảo tàng TP.HCM. Câu chuyện về hành trình lưu giữ và trao tặng cuốn sách cũng cho thấy ý nghĩa của việc bảo tồn tư liệu lịch sử trong mỗi gia đình, cũng như sự chung tay của các cá nhân, tổ chức trong gìn giữ và trao truyền các giá trị văn hóa.
Hoạt động càng thêm ý nghĩa khi diễn ra trong chuỗi sự kiện hướng đến Ngày Di sản văn hóa Việt Nam và Ngày Văn hóa Việt Nam.
