Xung quanh vở diễn thực cảnh Tinh hoa Bắc Bộ: Đạo diễn Hoàng Nhật Nam kiện đạo diễn Việt Tú ra tòa

Trong đơn, đạo diễn Hoàng Nhật Nam yêu cầu đạo diễn Việt Tú và công ty CP Đầu tư tổng hợp truyền thông DS do ông Nguyễn Việt Tú (đạo diễn Việt Tú) làm giám đốc phải chấm dứt mọi hành vi xâm phạm đến danh dự, uy tín của cá nhân ông Hoàng Nhật Nam dưới mọi hình thức. Đồng thời, phải công khai xin lỗi ông Hoàng Nhật Nam trên chính các phương tiện truyền thông, các kênh thông tin mà ông Việt Tú đã phát biểu, gây tổn thất nghiêm trọng đến tinh thần của ông Nam.

 Đạo diễn Hoàng Nhật Nam cũng yêu cầu đạo diễn Việt Tú và Công ty DS phải có văn bản xin lỗi ông gửi đến Cục Bản quyền tác giả (Bộ VHTTDL), Công ty TNHH Quảng cáo và Thương mại Sen Vàng, nơi đạo diễn Hoàng Nhật Nam đang làm việc.

Những diễn biến mới đã đẩy Tinh hoa Bắc Bộ rơi vào vụ kiện ba bên. Đạo diễn Hoàng Nhật Nam, tác giả vở diễn thực cảnh này đã có cuộc trao đổi với Văn Hóa về các tình tiết mới của vụ việc.

Sau Tuần Châu, tới lượt tác giả “Tinh hoa Bắc Bộ” đâm đơn khởi kiện đạo diễn Việt Tú. Điều gì khiến anh quyết định việc khởi kiện này?

- Đạo diễn Hoàng Nhật Nam: Năm 2016, tôi nhận lời mời tham gia các dự án nghệ thuật của Tập đoàn Tuần Châu, không bao gồm dự án ở khu vực Sài Sơn, Chùa Thầy. Nhưng sau đó, tôi bất ngờ được đề nghị sáng tác và dàn dựng một tác phẩm mới mang tên Tinh hoa Bắc Bộ. Thời điểm này tôi hiểu rằng nhà đầu tư đang gặp khó với đối tác hiện thời. Sau khi được biết vở diễn trước tác phẩm của tôi mới thử nghiệm và chưa đi vào hoạt động thì nhà đầu tư quyết định dừng hẳn, tôi đã mạnh dạn thử sức ở một kịch bản mới. Tôi không giành giựt hay xen vào công việc của ai để tạo nên sự tranh chấp.

Kịch bản của tôi được nhà đầu tư định hướng khá rõ ràng. Đó là một tác phẩm gói gọn những tinh hoa, nét đẹp tinh túy nhất của vùng Bắc Bộ. Để đáp ứng yêu cầu đó, tôi đã tới nhiều địa danh, tìm hiểu sâu về cuộc sống, văn hóa và các nét đặc trưng tại khu vực chùa Thầy, miền Bắc, đọc nhiều tư liệu và nghiên cứu, chắt lọc những chất liệu cần thiết. Ngoài ra, tôi cũng nhận được sự tham vấn của các nhà nghiên cứu, nhà sử học, văn hóa trong quá trình xây dựng vở diễn.

Có lẽ vì xuất phát là dân chuyên văn nên tôi rất thích ca dao, những tác phẩm thơ văn tái hiện không gian miền Bắc xa xưa. Tôi đưa “thi - ca - nhạc - họa” vào tác phẩm như đánh thức một nguồn cảm xúc được nuôi dưỡng từ những ngày đi học, cho tới quá trình nghiên cứu và gắn bó với chiếc nôi văn hóa vùng Bắc Bộ. Trong tác phẩm của mình, tôi cũng đưa thêm các yếu tố thần kì, ảo mộng để tạo nét chấm phá riêng, bay bổng và lãng mạn.

Tôi khẳng định rằng mình đã sáng tác Tinh hoa Bắc Bộ bằng sự sáng tạo độc lập, đồng tác giả với tôi là Đào Thụy Phương Thảo. Bản thân tôi vốn cũng không muốn đôi co và đã im lặng suốt một thời gian dài. Nhưng “cây muốn lặng mà gió chẳng ngừng”, điều đó khiến tôi buộc phải nhờ đến cơ quan luật pháp.

Về những khiếu kiện liên quan đến ý tưởng của “Tinh hoa Bắc Bộ”, ông đánh giá như thế nào trước lập luận “đạo” ý tưởng từ tác phẩm của đạo diễn Việt Tú?

- Đỉnh điểm là việc Công ty CP Đầu tư tổng hợp truyền thông DS (Cty DS) do ông Nguyễn Việt Tú làm giám đốc đã gửi đến Cục Bản quyền tác giả “Đơn đề nghị hủy bỏ hiệu lực giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả” cấp ngày 31.7.2017 đối với tác phẩm Tinh hoa Bắc Bộ, đề nghị rút giấy chứng nhận quyền tác giả của tôi. Trong văn bản có những lập luận rất vô lý như vở diễn Tinh hoa Bắc Bộ thực chất đã “đạo” lại vở diễn Ngày xưa hay còn gọi là Thuở ấy xứ Đoài của đạo diễn Việt Tú.

Trong văn bản đạo diễn Việt Tú kiện tôi, có cả nội dung “tố” tôi đạo, nhái rối nước, nông dân diễn cảnh làm đồng, ý tưởng Thiền sư Từ Đạo Hạnh… Những chất liệu ấy thuộc về dân gian, lịch sử và tôi đã có văn bản khẳng định điều này. Rối nước là loại hình văn hóa nghệ thuật phổ biến của dân tộc, Việt Nam từ xa xưa lấy nông nghiệp làm chính, đất chùa Thầy gắn với câu chuyện về Thiền sư Từ Đạo Hạnh. Nhưng với mỗi nội dung, ý tưởng thì từng đạo diễn đều có cách để xử lý chất liệu và đưa vào vở diễn. Dàn dựng, bố cục ra sao, với thông điệp gì…, sự khác biệt đều có thể nhận thấy rất rõ ràng.

Sau đơn của đạo diễn đề nghị huỷ bỏ hiệu lực quyền tác giả đối với Tinh hoa Bắc Bộ, tôi đã có giải trình với cơ quan chức năng. Cục Bản quyền tác giả đưa ra kết luận cuối cùng đã khẳng định: Tinh hoa Bắc Bộ là tác phẩm hoàn toàn độc lập, không có đủ bằng chứng để cho rằng “đạo”, “nhái” hay rút tác quyền tác giả.

Tôi cũng muốn nói thêm, những thứ thuộc về thủy đình, sân khấu là tôi được giao từ nhà đầu tư. Họ yêu cầu tôi đưa vào nội dung chương trình bởi đó là sở hữu của họ. Tập đoàn Tuần Châu là đơn vị mời tôi với tư cách là tổng đạo diễn, người viết kịch bản hoàn toàn mới. Sau khi được giao sân khấu thuộc sở hữu của tập đoàn, tôi đã khảo sát hiện trạng và nhận thấy sân khấu này có phần đáp ứng được yêu cầu, có phần cần thay đổi. Tôi đã cùng kiến trúc sư, thiết kế mỹ thuật lên phương án cải tạo sao cho trong các màn trình diễn, khán giả được luân phiên chuyển đổi cảm giác, không bị nhàm chán. Sự sáng tạo của riêng tôi nhằm mang đến một kịch bản mới và cảm nhận cho khán giả hoàn toàn khác biệt cần phải được nhìn nhận công tâm. Việc tôi sửa chữa, thay đổi những yếu tố có sẵn trên sân khấu đã được sự cho phép của nhà đầu tư. Do đó, Cty DS cho rằng việc tôi chỉnh sửa sân khấu đã xâm phạm quyền nhân thân của ông Việt Tú, và cho rằng tôi “đạo” tác phẩm Ngày xưa là hoàn toàn không có cơ sở. Bởi nếu theo cách nói đó thì bất kỳ đạo diễn nào dàn dựng tác phẩm trên sân khấu này đều sẽ vi phạm quyền của Việt Tú.

Bảo Anh (thực hiện)