Hành trình jazz tìm chỗ đứng giữa lòng Hà Nội

VHO - Tại Hà Nội, trung tâm chính trị, văn hóa và nghệ thuật của cả nước, đã hình thành một cộng đồng jazz bền bỉ và có chiều sâu hiếm thấy. Diện mạo của cộng đồng jazz được tái hiện sinh động trong cuốn sách “Jazz ở Hà Nội: Ngẫu hứng giữa các thế giới”, gồm 9 chương đậm đặc tư liệu và ký ức.

Cuốn sách vừa được Omega Plus và NXB Hà Nội ấn hành. Đây là một công trình nghiên cứu về quá trình hình thành và phát triển của nhạc jazz tại Hà Nội. Sách do TS. Stan BH Tan-Tangbau – nhà nghiên cứu chuyên về Việt Nam học và nhân học biên soạn, với sự cộng tác của Lưu Quang Minh và Quyền Thiện Đắc.

Thay vì tiếp cận jazz như một hiện tượng du nhập thuần túy từ phương Tây, tác giả đặt ra câu hỏi trọng tâm: vì sao jazz lại phát triển mạnh ở Hà Nội, chứ không phải ở một không gian văn hóa khác của Việt Nam?

Theo lập luận của cuốn sách, chính vị thế đặc biệt của Hà Nội với tư cách là trung tâm chính trị, văn hóa đã tạo nên những điều kiện lịch sử và xã hội rất riêng, trong đó jazz vừa gặp trở ngại, vừa tìm được con đường để thích nghi và định hình bản sắc.

Jazz ở Hà Nội khởi đầu từ những nỗ lực đơn lẻ và phi thường của một số ít nhạc sĩ, trong bối cảnh thiếu thốn tư liệu, môi trường biểu diễn và đào tạo.

Từ việc tự học, tự mày mò với một dòng nhạc ngoại lai, các nghệ sĩ từng bước xây dựng kỹ năng, tích lũy tri thức và hình thành mạng lưới cộng đồng.

Qua thời gian, jazz không chỉ tồn tại trong những không gian biểu diễn nhỏ lẻ mà còn dần đi vào các cơ sở đào tạo chính quy, trở thành một lĩnh vực âm nhạc mang tính chuyên nghiệp và có ý thức nghề nghiệp rõ ràng.

Một điểm nổi bật của cuốn sách là cách các câu chuyện cá nhân được đặt trong dòng chảy lịch sử, xã hội rộng lớn.

Hành trình học tập, thực hành và lựa chọn nghề nghiệp của từng nghệ sĩ không được kể như những mảnh ghép tách biệt, mà luôn gắn với các biến động lớn của đất nước như chiến tranh, cách mạng, thời kỳ xã hội chủ nghĩa, cùng những thay đổi trong quan hệ quốc tế và giao lưu văn hóa.

Qua đó, jazz ở Hà Nội hiện lên như một dòng nhạc không ngừng biến đổi để tồn tại, thích nghi và tìm chỗ đứng trong một bối cảnh xã hội nhiều ràng buộc.

Ở tầng sâu hơn, cuốn sách đặt jazz trong mối quan hệ với các thiết chế văn hóa, chính sách và ý thức hệ. Từ đó, tác giả làm rõ cách nghệ sĩ vừa gìn giữ tinh thần tự do của jazz, vừa tìm cách tồn tại và sáng tạo trong những khuôn khổ xã hội cụ thể.

Jazz vì thế không chỉ được nhìn nhận như một thể loại âm nhạc, mà như một thực hành văn hóa, nơi cá tính nghệ sĩ, giao lưu quốc tế và bối cảnh lịch sử Việt Nam cùng hòa nhịp.

Về cấu trúc, sách gồm 9 chương, lần lượt đi từ những ghi nhận ban đầu về jazz, các hình thức biểu diễn trực tiếp, vai trò của nhạc viện, mối liên hệ giữa âm nhạc với chiến tranh và cách mạng, cho đến quá trình trở thành nhạc sĩ chuyên nghiệp và vị trí của jazz trong không gian xã hội chủ nghĩa.

Tác giả cũng nhấn mạnh rằng, jazz Hà Nội không đại diện cho toàn bộ jazz Việt Nam, mà là một trường hợp nghiên cứu cụ thể, cho thấy sự độc đáo của cộng đồng jazz tại thủ đô – một cộng đồng mà cho đến nay khó có nơi nào trong nước sánh được về chiều sâu và tính liên tục.

Với cách tiếp cận dân tộc học tự sự kết hợp phân tích xã hội, văn hóa, Jazz ở Hà Nội: Ngẫu hứng giữa các thế giới là nguồn tư liệu giá trị cho những ai quan tâm đến âm nhạc, văn hóa đô thị và đời sống nghệ thuật Hà Nội.

Cuốn sách thuộc Tủ sách Âm nhạc của Omega Plus, hướng đến độc giả yêu âm nhạc nói chung, những người quan tâm đến jazz và các không gian biểu diễn như Minh’s Jazz Club, cũng như giới nghiên cứu âm nhạc học, văn hóa, nghệ thuật và sinh viên các khoa jazz tại các học viện âm nhạc trong nước.