​Xây dựng đời sống văn hóa nông thôn mới: Vòng xoáy đô thị hóa đang đặt ra nhiều cơ hội và thách thức

 Triển lãm ảnh Phong trào TDĐKXDĐSVH gắn với NTM được tổ chức trong khuôn khổ Hội nghị

Đô thị hóa mang đến nhiều mối lo

Theo Thứ trưởng Bộ VHTTDL Trịnh Thị Thủy, Nghị quyết 26-NQ/TW về nông nghiệp, nông dân, nông thôn với mục tiêu nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân trong những năm qua đã được cụ thể hóa bằng nhiều chính sách cụ thể, trong đó có chương trình mục tiêu QG xây dựng NTM và phong trào cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới. “Trong 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí quốc gia về xã NTM, ngành văn hóa phụ trách 2 tiêu chí, như vậy cùng lúc chúng ta thực hiện cả tiêu chí mang yếu tố vật chất và yếu tố tinh thần để hòa màu cùng bức tranh về nông thôn mới...”, Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy phát biểu.

Hội nghị nhằm đánh giá kết quả thực hiện tiêu chí văn hóa theo Quyết định 1980/QĐ-TTg và cũng là dịp tổng kết lại kết quả thực hiện các nhiệm vụ về văn hóa trong 10 năm thực hiện Nghị quyết 26 về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Đây cũng là dịp để biểu dương những điển hình, mô hình sáng tạo trong công tác xây dựng đời sống văn hóa cơ sở để các địa phương kịp thời nhân rộng. Đặc biệt, đây là cơ hội các địa phương giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm để có thể vận dụng, áp dụng thực hiện tại địa phương mình.

Lãnh đạo Bộ VHTTDL nhấn mạnh, sự đổi thay bộ mặt nông thôn những năm qua được thể hiện trên nhiều bình diện, tuy nhiên, vòng xoáy đô thị hóa nhanh chóng cũng đang đặt ra nhiều cơ hội và thách thức. “Một mặt đã góp phần làm sáng bộ mặt làng quê, rút ngắn khoảng cách giữa nông thôn và thành thị, nhưng mặt khác cũng đem đến nhiều mối lo, đó là nguy cơ từ các yếu tố văn hóa ngoại lai không phù hợp với truyền thống nhưng lại được thế hệ trẻ tiếp nhận ồ ạt, các giá trị văn hóa truyền thống bị mai một, ít quan tâm, môi trường tự nhiên và xã hội nông thôn hiện nay đang là vấn đề nhức nhối của cả xã hội...”, Thứ trưởng nêu những vấn đề cần quan tâm, suy ngẫm.

Xác định xây dựng đời sống văn hóa, xây dựng nông thôn mới là một hành trình dài, trong đó xây dựng đời sống văn hóa là một trong những nội dung quan trọng trong chiến lược xây dựng, phát triển con người Việt Nam, nhất là trong bối cảnh hội nhập quốc tế và văn hóa đại chúng như hiện nay, tại Hội nghị, nhiều ý kiến đã tập trung thảo luận nhằm đánh giá thực trạng việc thực hiện tiêu chí văn hóa trong Bộ tiêu chí quốc gia xây dựng NTM; trao đổi kinh nghiệm nhằm phát huy hiệu quả của cơ sở vật chất văn hóa và thể thao; kinh nghiệm, giải pháp để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, cân bằng giữa việc xây dựng nông thôn mới hiện đại mà vẫn giữ được bản sắc, giữ được hồn cốt của làng quê trong môi trường tự nhiên và môi trường xã hội hiện nay.

Nhân rộng các mô hình phù hợp

Báo cáo của Cục Văn hóa cơ sở về tình hình thực hiện 2 tiêu chí về văn hóa trong Bộ tiêu chí quốc gia về xã NTM giai đoạn 2016-2020 cho biết, việc thực hiện tiêu chí văn hóa gắn với xây dựng nông thôn mới trong những năm qua đã tạo dựng môi trường văn hóa lành mạnh, góp phần gìn giữ, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc. Các địa phương đã quan tâm nhiều hơn đến nâng cao hiệu quả hoạt động của các thiết chế văn hóa cơ sở hoặc theo mô hình xã hội hóa các khu trung tâm thể thao-giải trí, hoặc theo hướng giao cho cộng đồng quản lý, vận hành.

Một số địa phương đã tổ chức các tuyến du lịch trải nghiệm làng quê NTM gắn với giữ gìn văn hóa truyền thống và các trò chơi dân gian. Từ đó, đã thu hút người dân ở thôn, bản, ấp tham gia thường xuyên hơn vào các phong trào văn hóa văn nghệ, thể dục thể thao. Nhiều lễ hội truyền thống lành mạnh được phục hồi, góp phần gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc...

“Từ tác động của công tác xây dựng đời sống văn hóa cơ sở đã xuất hiện ngày càng nhiều gương người tốt việc tốt, những điển hình trong các lĩnh vực của đời sống xã hội. Qua thực hiện tiêu chí văn hóa trong Bộ tiêu chí quốc gia xây dựng NTM cho thấy mối quan hệ hữu cơ giữa xây dựng đời sống văn hóa và xây dựng nông thôn mới, góp phần nâng cao ý thức, trách nhiệm của người dân tại cộng đồng...”, Cục Văn hóa cơ sở cho biết.

 Toàn cảnh Hội nghị

Mặt khác, bên cạnh những kết quả đạt được thì trong việc thực hiện các tiêu chí văn hóa thời gian qua vẫn còn tồn tại nhiều nghịch lý. Mặc dù đời sống vật chất nâng cao hơn song đời sống văn hóa tinh thần của người nông dân có nơi lại nghèo đi. Ở nhiều địa phương, các thôn, xã đã có nhà văn hóa nhưng vẫn thiếu mô hình, cách thức hoạt động hiệu quả. Tính cố kết cộng đồng còn lỏng lẻo, thiếu bền chặt, các giá trị đạo đức, lối sống xuống cấp, các danh hiệu văn hóa bộc lộ nhiều hạn chế. Ngoài ra, cũng có biểu hiện không gian nông thôn truyền thống đang bị phá vỡ, mất đi tính đặc thù với các giá trị bản sắc văn hóa...

Ở nhiều địa phương, việc quy hoạch quỹ đất để xây dựng thiết chế văn hóa, thể thao gặp nhiều khó khăn, lúng túng. Vẫn còn tình trạng sử dụng đất hoạt động văn hóa, thể thao để hoạt động các mục đích khác...

Từ thực trạng này, tại Hội nghị, nhiều ý kiến đã chia sẻ kinh nghiệm về nhu cầu sinh hoạt văn hóa thể thao của người dân ở mỗi vùng miền, từ đó phân loại và định hướng để xây dựng, nhân rộng các mô hình phù hợp. Một số ý kiến cũng chia sẻ kinh nghiệm về xây dựng những mô hình tổ chức hoạt động, sinh hoạt văn hóa, phát huy vai trò cộng đồng trong xây dựng đời sống văn hóa, góp phần thực hiện hiệu quả phong trào “Cả nước chung tay xây dựng nông thôn mới”, từ đó phát triển các loại hình du lịch, tạo cơ hội việc làm, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân.

Một số giải pháp khắc phục hạn chế cũng đã được đưa ra như đẩy mạnh công tác tuyên truyền về mục đích, ý nghĩa, tầm quan trọng của xây dựng nông thôn mới, nâng cao chất lượng đời sống văn hoá, gắn xây dựng nông thôn mới với Phong trào TDĐKXDĐSVH; coi trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng; nâng cao chất lượng hoạt động hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao ở nông thôn; phát huy giá trị di sản văn hóa, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc ở nông thôn... 

 Bài, ảnh: MINH NGỌC