Những ngôi đền nổi tiếng vùng Kinh Bắc

VHO - Bắc Ninh - Kinh Bắc là quê hương có truyền thống hiếu học, khoa bảng nổi tiếng và có nhiều đền thờ các vị Trạng nguyên hoặc những người có công lao to lớn trong việc truyền bá Nho học... để phát huy truyền thống học hành, duy trì các thuần phong mỹ tục của ông cha.

Đền Thái sư Lê Văn Thịnh

Thái sư Lê Văn Thịnh là người đỗ đầu khoa thi Minh kinh bác học năm 1075, khoa thi Nho học đầu tiên trong lịch sử Việt Nam dưới triều vua Lý Nhân Tông. Ông được xem là người mở đầu cho truyền thống khoa bảng của nền giáo dục Đại Việt, đánh dấu bước phát triển quan trọng của chế độ tuyển chọn nhân tài bằng thi cử.

Sau khi đỗ đạt, Lê Văn Thịnh được triều đình trọng dụng và có đóng góp lớn trong việc đào tạo nhân tài, tham gia điều hành triều chính. Ông từng giữ nhiều chức vụ quan trọng trong triều đình nhà Lý và được giao đảm nhiệm những công việc liên quan đến bang giao, giáo dục và tổ chức bộ máy nhà nước.

Đền thờ Thái sư Lê Văn Thịnh được xây dựng trên quê hương ông, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc. Trải qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo, di tích vẫn giữ được không gian tôn nghiêm, hài hòa với cảnh quan làng quê Bắc Ninh. Kiến trúc đền mang đậm dấu ấn truyền thống, là nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa gắn với tín ngưỡng thờ danh nhân của người Việt.

Đền Thái sư Lê Văn Thịnh còn là “địa chỉ đỏ” trong giáo dục truyền thống hiếu học, tinh thần tôn sư trọng đạo cho các thế hệ hôm nay. Di tích thường xuyên được lựa chọn làm điểm tham quan trong các chương trình tìm hiểu lịch sử, văn hóa dành cho học sinh, sinh viên và du khách.

Đền Sĩ Nhiếp

Giữa vùng quê Tam Á (xã Gia Đông, thị xã Thuận Thành), Đền và lăng mộ Sĩ Nhiếp gắn với tên tuổi Sĩ Nhiếp - người được suy tôn là “Nam Giao học tổ”, ông có vai trò quan trọng trong quá trình truyền bá Nho học và Phật giáo vào Việt Nam.

Theo các tài liệu lịch sử, Sĩ Nhiếp (137-226), tự Ngạn Uy, từng giữ chức Thái thú Giao Chỉ trong giai đoạn cuối Đông Hán - đầu Tam Quốc. Ông được đánh giá là vị quan cai trị có tài, góp phần ổn định xã hội, phát triển kinh tế và văn hóa ở vùng đất Giao Châu. Giới Nho học phong kiến Việt Nam sau này suy tôn ông là người mở đầu cho truyền thống Nho học ở nước ta.

Khu di tích Đền, lăng Sĩ Nhiếp nằm trên một gò đất cao ở phía tây bắc làng Tam Á. Theo văn bia và các tài liệu còn lưu giữ, đây được xem là nơi Sĩ Nhiếp từng mở trường dạy chữ Hán, truyền thụ Nho giáo đầu tiên tại Việt Nam. Ngôi đền hiện nay được xây dựng theo kiểu chữ “Đinh”, gồm tiền tế và hậu cung, trước mặt là khoảng sân rộng, hai bên có dãy hành lang.

Cổng đền mang kiến trúc ngũ môn, trên đó còn nổi bật bốn chữ Hán “Nam Giao học tổ”, thể hiện sự tôn vinh của hậu thế đối với công lao của Sĩ Nhiếp.

Bên trong đền hiện còn lưu giữ nhiều di vật có giá trị như hệ thống bia đá từ thế kỷ XVII-XVIII ca ngợi công lao của Sĩ Nhiếp trong việc truyền bá chữ Nho và lễ thức Nho giáo, cùng tượng thờ bằng đồng và các tượng quan hầu. Phía sau đền là khu lăng mộ, được bao quanh bởi tường hoa, tạo nên một không gian tôn nghiêm, hài hòa với cảnh quan cây xanh cổ thụ.

Hằng năm, người dân địa phương vẫn duy trì việc thờ tự và tổ chức lễ hội truyền thống trong ba ngày, từ mồng 5 đến mồng 7 tháng Giêng, thể hiện sự tri ân đối với vị “Sĩ Vương Tiên” được nhân dân ngưỡng vọng suốt nhiều thế kỷ. Với những giá trị lịch sử và văn hóa tiêu biểu, Đền và lăng Sĩ Nhiếp đã được Nhà nước xếp hạng là di tích lịch sử - kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia từ năm 1964.

Không chỉ là điểm đến tâm linh giàu giá trị lịch sử, Đền, Lăng Sĩ Nhiếp, đền Thái Sư Lê Văn Thịnh là những điểm đến được đưa vào tour du lịch miễn phí của tỉnh Bắc Ninh, góp phần giới thiệu tới du khách trong và ngoài tỉnh về chiều sâu văn hiến của vùng đất Kinh Bắc, nơi khởi nguồn nhiều giá trị văn hóa quan trọng của dân tộc.