Khai mạc Triển lãm “Hồn đất phương Nam“

VHO - Triển lãm “Hồn đất phương Nam” khai mạc tại Trường Đại học Văn hóa TP.HCM, giới thiệu gần 200 hiện vật gốm Nam Bộ, góp phần lan tỏa giá trị di sản văn hóa.

Sáng 2.1, tại Trường Đại học Văn hóa TP.HCM đã diễn ra lễ khai mạc triển lãm Hồn đất phương Nam. Triển lãm giới thiệu gần 200 hiện vật gốm tiêu biểu, kéo dài từ nay đến ngày 10.1.2026.

Sự kiện do Khoa Di sản và Văn hóa Dân tộc phối hợp cùng Khoa Văn hóa và Truyền thông tổ chức, nằm trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 50 năm thành lập Trường (3.1.1976 - 3.1.2026). 

Tham dự triển lãm có đại diện các cơ quan, đơn vị, trường đại học, viện nghiên cứu, các bảo tàng, doanh nghiệp...

Triển lãm được tổ chức với sự tham gia của 11 nhà sưu tập tư nhân, giới thiệu những sản phẩm tiêu biểu của nghề gốm truyền thống Nam Bộ. Thông qua các hiện vật gốm gia dụng, thờ tự và trang trí thuộc các dòng gốm Cây Mai, Sài Gòn, Lái Thiêu, Biên Hòa, Thành Lễ…, triển lãm phác họa diện mạo gốm Nam Bộ trong tiến trình hình thành và phát triển vùng đất phương Nam.

Phát biểu tại lễ khai mạc, thay mặt các nhà sưu tập, ông Trương Vĩnh Thắng cho biết, gốm Nam Bộ xưa là tên gọi chung của các dòng gốm Cây Mai, Sài Gòn, Lái Thiêu, Biên Hòa, Thành Lễ… hình thành và phát triển từ cuối thế kỷ XIX đến khoảng thập niên 1970.

Trong đó, gốm Cây Mai và gốm Lái Thiêu dòng đồ Quảng chủ yếu sản xuất bằng đất sét, tạo hình thủ công hoặc in khuôn, phủ men màu, nung ở nhiệt độ cao, cho ra các sản phẩm sành bền chắc, chịu được tác động của thời gian.

Sản phẩm của gốm Cây Mai chủ yếu dành cho công trình miếu vũ và nhu cầu dân dụng như: quần thể tiểu tượng kiến trúc đình miếu, tượng thờ, bát nhang, đôn và chậu cảnh…

Gốm Sài Gòn và gốm Lái Thiêu dòng men xanh trắng giai đoạn đầu sử dụng đất cao lanh kết hợp đất sét địa phương, tạo hình bằng bàn xoay, tráng men, vẽ men lam hoặc men màu, cho ra các sản phẩm bán sứ, gốm gia dụng như lục bình, bình trà, thố, tô, chén, đĩa... Hoa văn trang trí mang đậm dấu ấn văn hóa phương Đông, thể hiện sự giao lưu Hoa - Việt.

Trong khi đó, gốm Biên Hòa và Thành Lễ nổi bật với kĩ thuật điêu khắc, kẻ vạch hoa văn trên xương gốm rồi chấm men, thiên về các sản phẩm mĩ thuật trang trí, khắc họa hình ảnh quê hương, đất nước và con người Việt Nam.

Theo nhà sưu tập Trương Vĩnh Thắng, triển lãm đã giới thiệu các hiện vật gốm tiêu biểu, từ những tác phẩm nghệ thuật đến các vật dụng giản dị gắn với đời sống sinh hoạt thường nhật của cư dân Nam Bộ xưa.

Các hiện vật gốm cổ được trưng bày kết hợp cùng đồ gỗ cùng niên đại, nhằm tái hiện không gian thờ gia tiên và sinh hoạt tiếp khách của gia đình Nam Bộ trước đây.

“Thông qua triển lãm Hồn đất phương Nam, chúng tôi mong muốn góp phần gìn giữ, giới thiệu và lan tỏa giá trị truyền thống của gốm Nam Bộ xưa đến nhà trường và cộng đồng, như một phần di sản văn hóa dân tộc”, ông Trương Vĩnh Thắng chia sẻ.

Dịp này, các nhà sưu tập trao tặng 20 suất học bổng, tổng trị giá 20 triệu đồng cho sinh viên Khoa Di sản và Văn hóa Dân tộc, Khoa Văn hóa và Truyền thông. Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Huỳnh Ngọc Trảng cũng trao tặng sách cho Nhà trường.

Ông Lê Thanh Nghĩa, Chủ tịch Hội Cổ vật TP.HCM cho biết ngay từ khi thành lập, Hội đã tích cực tham gia xã hội hóa công tác bảo tàng, bảo tồn, phối hợp với các bảo tàng và trường đại học tổ chức nhiều trưng bày chuyên đề, đồng thời trao học bổng cho sinh viên các ngành bảo tồn, bảo tàng, quản lí văn hóa, góp phần đào tạo nguồn nhân lực cho lĩnh vực di sản.

PGS.TS Lâm Nhân, Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa TP.HCM, cho biết nhà trường rất vui mừng khi kết nối với các nhà sưu tập, tạo điều kiện để sinh viên ngành Di sản được thực tập, học tập gắn với thực tiễn tại bảo tàng và các bộ sưu tập tư nhân.

Theo ông, sự hỗ trợ lâu nay của Hội Cổ vật TP.HCM có ý nghĩa quan trọng. Đồng thời, với hoạt động này nhà trường cũng mong muốn đóng góp ngược lại thông qua việc kiểm kê, phân loại, lập hồ sơ hiện vật, qua đó đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu thực tiễn, hạn chế tái đào tạo sau khi ra trường.

11 nhà sưu tập tham gia triển lãm gồm: Lê Thanh Nghĩa, Võ Hà Tuấn, Nguyễn Hiếu Tín, Trương Vĩnh Thắng, Lưu Kim Chung, Lê Văn Quy, Lê Nguyễn Ngọc Lý, Lê Anh Dũng, Bùi Quang Tùng, Nguyễn Hoàng Nguyên, Nguyễn Nhựt Hào.

Song song với hoạt động trưng bày, Nhà trường tổ chức sinh hoạt khoa học chuyên đề “Gốm Nam Bộ xưa và nay”, tạo diễn đàn để các nhà khoa học, giảng viên, nhà sưu tập, cán bộ bảo tàng trao đổi về nguồn gốc, kĩ thuật chế tác, đặc trưng tạo hình và giá trị di sản của gốm Nam Bộ, góp phần kết nối nghiên cứu khoa học với thực tiễn bảo tồn.