Hướng tới du lịch bốn mùa và định vị di sản Thủ đô

VHO - Lễ hội du lịch Chùa Hương năm 2026 diễn ra trong bối cảnh đặc biệt: Thành phố Hà Nội đang định hướng xây dựng Khu di tích quốc gia đặc biệt Chùa Hương trở thành khu du lịch quốc gia trong năm 2026, đồng thời chuẩn bị các bước hoàn thiện hồ sơ trình UNESCO công nhận là Di sản văn hoá thiên nhiên thế giới vào năm 2030.

Mở rộng không gian, hướng về giá trị văn hoá - cộng đồng

Viễn cảnh ấy đặt lễ hội vào một chuyển động mới, không chỉ là lễ nghi văn hoá - tín ngưỡng truyền thống, mà còn là một mắt xích chiến lược của tiến trình bảo tồn di sản gắn với phát triển du lịch bền vững.

Theo Ban Quản lý khu di tích và thắng cảnh Hương Sơn, năm 2026, Ban Tổ chức lựa chọn chủ đề xuyên suốt: “An toàn - Thân thiện - Chất lượng”.

Đây không phải khẩu hiệu hình thức mà phản ánh một cách tiếp cận mới: coi trật tự văn hoá - tín ngưỡng là nền tảng, coi trải nghiệm hành hương là cốt lõi, đồng thời tôn trọng không gian thiêng của quần thể Hương Sơn.

Phần lễ sẽ được tổ chức trang trọng, tuân thủ nghi thức Phật giáo và tín ngưỡng dân gian, thể hiện khát vọng quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, bình an, hạnh phúc cho cộng đồng.

Các nghi lễ chính diễn ra tại động Hương Tích, chùa Thiên Trù cùng hệ thống đền, chùa của 20 điểm thuộc quần thể di tích. Sự kiểm soát chặt chẽ yếu tố thương mại và âm thanh phô trương góp phần khôi phục lại không khí tôn nghiêm vốn là bản sắc tinh thần của Chùa Hương.

Phần hội được tổ chức có chọn lọc, nhấn vào nghệ thuật dân gian, sinh hoạt cộng đồng, hoạt động giáo dục, hạn chế xu hướng thương mại hoá lễ hội đang lan rộng tại nhiều địa phương.

Đây là một hướng đi đáng chú ý, bởi bảo tồn lễ hội không chỉ là bảo tồn nghi lễ, mà còn là bảo tồn văn hoá ứng xử, mỹ cảm cộng đồng và sự hài hòa trong tín ngưỡng.

Tổ chức quy củ, an toàn và nhất quán

Lễ hội năm 2026 cũng là minh chứng cho sự thay đổi trong công tác quản lý. Ban Tổ chức áp dụng phương châm “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ hiệu quả. Đây là cách tiếp cận quản trị hướng tới minh bạch và hiệu quả, điều hiếm thấy trong quản lý lễ hội quy mô lớn tại Việt Nam.

An ninh trật tự, an toàn giao thông, cứu hộ - cứu nạn, an toàn thực phẩm và vệ sinh môi trường được coi là chỉ tiêu bắt buộc, đặc biệt là kiểm soát đò thuyền trên suối Yến và suối Tuyết Sơn với yêu cầu trang bị phao cứu sinh, cấm động cơ trái phép, xử lý bán hàng rong và bến bãi tự phát.

Lễ hội 2026 cho thấy dấu ấn chuyển đổi số trong quản lý lễ hội: từ vé điện tử, mã QR, đến hệ thống camera AI giám sát an ninh và văn minh lễ hội; hạ tầng thông tin - viễn thông được tăng cường; đường dây nóng và trung tâm điều hành hoạt động liên tục để tiếp nhận phản ánh của du khách.

Chuyển đổi số ở Chùa Hương tạo ra hai lợi ích: Minh bạch dịch vụ, đặc biệt trong giá vé và vận tải du lịch; tối ưu hoá trải nghiệm.

Chỉnh trang không gian di tích

Năm 2026 đánh dấu bước chuyển trong chỉnh trang, sắp xếp và trả lại không gian di sản, từ xử lý lấn chiếm đất đai, buôn bán tự phát đến giải phóng mặt bằng và thu hồi diện tích công đã hết thời hạn sử dụng.

Mục tiêu là khôi phục tính linh thiêng, sự thông thoáng, mỹ quan cảnh quan của di tích, đặc biệt tại suối Yến, bến đò, chùa Thiên Trù, động Hương Tích và các tuyến hành hương.

Điều đáng mừng là chỉnh trang di tích được gắn với bảo đảm sinh kế chính đáng cho người dân địa phương thông qua bố trí lại dịch vụ theo quy hoạch, hình thành không gian dịch vụ tập trung, gọn và sạch hơn.

Đây là tư duy của du lịch hiện đại: bảo tồn di sản gắn với sinh kế cộng đồng, thay vì “bảo tồn bằng cách loại bỏ cộng đồng” như nhiều mô hình thất bại trước đây ở châu Á.

Từ “mùa lễ hội” sang “du lịch bốn mùa”

Một điểm mới rất đáng chú ý, sau khi kết thúc lễ hội vào tháng 5, Hương Sơn tiếp tục tổ chức du lịch bốn mùa, với các hoạt động văn hoá - nghệ thuật - thể thao, trải nghiệm nông sản và du lịch thiền - sinh thái - tâm linh đặc trưng.

Nếu triển khai đúng, đây có thể là đột phá giúp Chùa Hương thoát khỏi vòng lặp mùa vụ, vốn là điểm nghẽn của du lịch tâm linh suốt nhiều thập niên.

Lễ hội du lịch Chùa Hương 2026 không chỉ là một lễ hội thành công về tổ chức, mà còn là phép thử quan trọng của Hà Nội trong hành trình xây dựng một điểm đến văn hoá - tâm linh có chiều sâu, tiến tới hình thành khu du lịch quốc gia, và xa hơn là ứng viên di sản UNESCO.

Nếu coi mỗi mùa lễ hội là một “đợt đánh giá”, thì mùa 2026 mở ra tín hiệu rõ ràng: Chùa Hương đã bắt đầu bước sang giai đoạn quản trị di tích, quản lý lễ hội, phát triển du lịch theo tiêu chí bền vững hơn.

Sẽ còn rất nhiều việc phải làm, nhưng cách mà lễ hội năm 2026 được tổ chức cho thấy một tư duy mới: Chùa Hương không ở trong hào quang tâm linh, mà hướng nó trở thành một hệ sinh thái văn hoá - du lịch - kinh tế - sinh thái đúng nghĩa.

Đó là cách thay đổi trong công tác quản lý lễ hội, đồng thời là sự chuyển động trong cách Hà Nội nhìn nhận di sản như một động lực phát triển, chứ không chỉ là một tài sản để bảo tồn.