Hôm nay, ngôi trường trên quê hương danh nhân Cao Bá Quát tiếp tục đổi mới, nuôi dưỡng khát vọng và chắp cánh ước mơ cho tuổi trẻ.
Tự hào ngôi trường trên quê hương danh nhân
Ở Kẻ Sủi, vùng đất gắn với tên tuổi danh nhân Cao Bá Quát, niềm tự hào về người con tài hoa, khí phách của quê hương đã được tiếp nối qua nhiều thế hệ. Giữa miền đất giàu truyền thống văn hiến ấy, Trường THPT Cao Bá Quát - Gia Lâm mang một ý nghĩa đặc biệt.
Tên tuổi của nhà thơ được gửi gắm trong tên trường, nhắc nhở thầy và trò về cốt cách của một con người có trí tuệ, bản lĩnh, khát vọng tự do và tinh thần dấn thân.
Cao Bá Quát từng viết:
Ta muốn trèo lên đỉnh cao ngất
Hát vang lên gửi tấm lòng vào mây nước
Nếu không thấy ba đào hùng tráng
Thì biết làm sao được tấm lòng muôn dặm
Khát vọng vươn tới những giá trị cao đẹp trong thơ ông dường như cũng tìm thấy sự đồng điệu trong tinh thần giáo dục của ngôi trường mang tên mình.
Đó là khát vọng học tập, ý chí vượt khó, sự nghiêm túc trong rèn luyện tri thức và nhân cách. Với thầy cô, niềm tự hào về tên trường cũng đi cùng trách nhiệm giáo dục học sinh biết trân trọng truyền thống, có chính kiến, biết sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội.
Năm 1961, Trường cấp II - III Trung Thành được thành lập với hai lớp 8 ban đầu. Đây là tiền thân của Trường THPT Cao Bá Quát - Gia Lâm ngày nay. Năm 1962, trường chuyển về xã Phú Thị, quê hương danh nhân Cao Bá Quát. Sau những năm tháng sơ tán tại khu vực thôn Hội, xã Cổ Bi, nhà trường dần ổn định tại địa điểm hiện nay.
Sáu mươi lăm năm là quãng thời gian đủ dài để một ngôi trường trở thành một phần ký ức của địa phương. Mỗi thế hệ học sinh đi qua đều để lại dấu ấn, mỗi thế hệ nhà giáo đều góp thêm những trang viết cho lịch sử nhà trường. Bởi vậy, nhìn lại chặng đường đã qua cũng là dịp để hiểu sâu hơn những giá trị được vun đắp qua năm tháng.
Những lớp học giữa bom đạn và nghị lực của người thầy
Lịch sử Trường THPT Cao Bá Quát - Gia Lâm gắn với những năm tháng đặc biệt gian lao của đất nước. Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn ác liệt, nhiều thầy giáo, học sinh của trường đã lên đường nhập ngũ, tham gia chiến đấu. Những người ở lại tiếp tục giữ lớp, giữ trường, duy trì việc học giữa muôn vàn thiếu thốn, hiểm nguy.
Phòng học khi ấy được dựng bằng tranh tre, nứa lá; thầy trò đào hầm, đắp lũy, tìm cách bảo vệ học sinh trước những trận bom. Có những lớp học nằm trong lòng đất, điều kiện dạy và học hết sức thiếu thốn.
Nhưng tiếng đọc bài, lời giảng của thầy cô vẫn được duy trì. Sự học không bị ngắt quãng bởi chiến tranh, bởi trong nhận thức của những người làm giáo dục lúc bấy giờ, giữ được lớp học cũng là giữ niềm tin vào tương lai.
Lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Dù khó khăn đến đâu cũng phải quyết tâm dạy tốt và học tốt” đã trở thành phương châm hành động của thầy và trò.
Trong hoàn cảnh ấy, việc dạy học mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ của những bài giảng trên lớp. Người thầy trao cho học trò kiến thức, đồng thời bồi đắp lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm và ý chí vượt lên nghịch cảnh.
Có những người thầy tạm biệt bục giảng để cầm súng ra trận. Có những học sinh rời mái trường khi tuổi đời còn rất trẻ, mang theo những ước mơ đang dang dở. Có người đã trở về tiếp tục đứng lớp, có người mãi mãi nằm lại nơi chiến trường.
Những câu chuyện ấy làm nên chiều sâu lịch sử của Cao Bá Quát - Gia Lâm, nhắc các thế hệ hôm nay hiểu rằng điều kiện học tập thuận lợi đang có được đã được vun đắp bằng biết bao công sức, hy sinh của người đi trước.
Sau ngày đất nước thống nhất, nhà trường từng bước ổn định, khôi phục và phát triển. Trong những năm 1970, 1980 và 1990, phong trào thi đua “Dạy tốt - Học tốt” được đẩy mạnh, đưa Cao Bá Quát trở thành một trong những điểm sáng của giáo dục ngoại thành Hà Nội.
Năm 1976, trường được trao tặng Huân chương Lao động hạng Ba; năm 1983 đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhì. Năm học 1979 - 1980, nhà trường vinh dự nhận Cờ luân lưu của Chính phủ dành cho đơn vị dẫn đầu ngành giáo dục toàn quốc.
Tại lễ tổng kết phong trào thi đua “Hai tốt” năm học 1994 - 1995, Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình biểu dương trường là điểm sáng ngoại thành về “Dạy tốt và Học tốt”.
Những phần thưởng ấy ghi nhận thành quả giáo dục qua nhiều năm, đồng thời cho thấy sức bền của một tập thể đã biết vượt qua khó khăn bằng tinh thần trách nhiệm, lòng yêu nghề và sự đồng lòng.
Di sản quý nhất là những con người trưởng thành từ mái trường
Nếu những phần thưởng cao quý ghi lại dấu mốc đáng tự hào, thì những thế hệ thầy cô và học sinh mới là những người làm nên sức sống lâu bền của Cao Bá Quát - Gia Lâm.
Trong ký ức của nhiều thế hệ học trò, hình ảnh người thầy không đơn thuần gắn với bảng đen, phấn trắng hay những bài giảng. Đó còn là những người đã dành tuổi trẻ để dựng trường, mở lớp, chăm lo từng điều kiện học tập cho học sinh trong những năm tháng gian khó.
Khi đất nước hòa bình, các thế hệ nhà giáo tiếp tục tận tụy với nghề, kiên trì đổi mới chuyên môn, phương pháp giảng dạy để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của giáo dục.
Có những thầy cô dành phần lớn cuộc đời gắn bó với ngôi trường. Nhiều người từng là học sinh Cao Bá Quát, sau này trở lại đứng trên bục giảng, tiếp tục truyền trao tri thức và tình yêu nghề cho lớp học trò mới.
Sự tiếp nối ấy tạo nên một mối liên kết đặc biệt giữa các thế hệ, khi người từng được dạy dỗ nay trở thành người dìu dắt, góp phần bồi đắp truyền thống của chính mái trường mình từng trưởng thành.
Câu chuyện của học sinh Cao Bá Quát cũng mang nhiều sắc thái đáng tự hào. Trong lịch sử nhà trường có những người con trưởng thành trong chiến đấu, được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; có những học sinh đạt thành tích cao trong học tập, văn hóa, văn nghệ, thể thao; nhiều cựu học sinh thành đạt trong các lĩnh vực của đời sống.
Tiêu biểu là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Nghĩa, cựu học sinh khóa 2, người có chiến công bắn rơi sáu máy bay Mỹ và nhiều đóng góp trong công tác huấn luyện phi công. Cuộc đời và sự nghiệp của ông là niềm tự hào đối với các thế hệ học sinh của trường.
Nhưng giá trị của giáo dục cũng được thể hiện qua những con người bình dị, những cựu học sinh đang miệt mài lao động, cống hiến cho gia đình và xã hội.
Có người trở thành nhà giáo, cán bộ, chiến sĩ, doanh nhân; có người lặng lẽ làm tốt công việc của mình trong những lĩnh vực khác nhau. Dù lựa chọn con đường nào, những năm tháng dưới mái trường vẫn là một phần ký ức, góp phần hình thành nhân cách và cách mỗi người đối diện với cuộc sống.
Đó cũng là ý nghĩa sâu xa của giáo dục phổ thông. Thành công của nhà trường không thể chỉ được nhìn nhận qua kết quả các kỳ thi hay số lượng học sinh đạt giải. Điều đáng quý hơn là những người trẻ sau khi rời ghế nhà trường có đủ tri thức, bản lĩnh, lòng nhân ái và ý thức trách nhiệm để tự lập, sống có ích, đóng góp cho cộng đồng.
Diện mạo mới, tiếp nối những giá trị bền vững
Năm 2009, cùng với những thay đổi về địa giới hành chính của Thủ đô, trường chính thức mang tên Trường THPT Cao Bá Quát - Gia Lâm. Tên gọi mới tiếp tục khẳng định mối gắn bó của nhà trường với quê hương danh nhân, đồng thời mở ra một giai đoạn phát triển trong diện mạo mới của giáo dục địa phương.
Năm 2023, Trường THPT Cao Bá Quát - Gia Lâm được công nhận đạt chuẩn quốc gia mức độ 1. Đây là sự ghi nhận đối với những nỗ lực xây dựng môi trường giáo dục, nâng cao chất lượng đội ngũ và hoàn thiện điều kiện dạy học của nhà trường.
Những kết quả giáo dục gần đây tiếp tục cho thấy sự nỗ lực của thầy và trò. Năm học 2025 - 2026, tỉ lệ tốt nghiệp THPT của trường đạt 100%.
Tại kỳ thi chọn học sinh giỏi cấp thành phố và chọn đội tuyển học sinh giỏi cấp quốc gia các môn văn hóa lớp 12, nhà trường có 24 học sinh đoạt giải, trong đó có hai giải Nhất ở môn Toán và Sinh học. Đặc biệt, một học sinh đạt danh hiệu Thủ khoa môn Sinh học trong kỳ thi.
Đằng sau những kết quả ấy là sự tận tâm của đội ngũ giáo viên, sự chủ động trong học tập của học sinh và sự đồng hành của gia đình. Trong môi trường giáo dục phổ thông, mỗi thành tích đều có câu chuyện riêng về nỗ lực, sự kiên trì và niềm tin.
Đối với người thầy, niềm vui lớn lao đôi khi đến từ sự tiến bộ của một học sinh từng gặp khó khăn, từ việc nhìn thấy học trò trưởng thành, biết tự tin theo đuổi ước mơ và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.
Đó cũng là lý do nhà trường chú trọng giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, năng lực tự học và ý thức trách nhiệm với cộng đồng, bên cạnh nhiệm vụ nâng cao chất lượng học tập. Một môi trường giáo dục tốt cần tạo điều kiện để mỗi học sinh phát huy năng lực riêng, được tôn trọng, được khích lệ và có cơ hội phát triển toàn diện.
Viết tiếp khát vọng dưới mái trường mang tên danh nhân
Giáo dục đang đứng trước những thay đổi sâu sắc. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, sự dịch chuyển của thị trường lao động và yêu cầu hội nhập quốc tế đang đặt ra những đòi hỏi mới đối với trường phổ thông.
Học sinh hôm nay cần được trang bị kiến thức nền tảng, đồng thời phải có tư duy độc lập, khả năng thích ứng, năng lực sáng tạo và tinh thần học tập suốt đời.
Với Trường THPT Cao Bá Quát - Gia Lâm, đổi mới giáo dục là nhiệm vụ gắn liền với trách nhiệm gìn giữ những giá trị đã được xây dựng qua 65 năm.
Nhà trường đặt mục tiêu tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới phương pháp dạy học, đẩy mạnh giáo dục STEM/STEAM, phát triển năng lực số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số trong quản trị, giảng dạy.
Cùng với đó là nâng cao chất lượng ngoại ngữ, chú trọng hướng nghiệp, xây dựng môi trường học đường an toàn, thân thiện, kỷ cương và hạnh phúc.
Những định hướng ấy đòi hỏi sự thay đổi trong tư duy giáo dục, trong cách tổ chức lớp học và cả vai trò của người thầy. Giáo viên ngày nay cần chủ động cập nhật tri thức, làm chủ công nghệ, khơi gợi khả năng khám phá của học sinh.
Người học cũng cần chuyển dần từ tiếp nhận kiến thức sang chủ động tìm tòi, đặt câu hỏi, biết hợp tác và vận dụng những gì đã học vào thực tiễn.
Tuy nhiên, dù phương pháp dạy học có thay đổi, thiết bị hiện đại đến đâu, tình cảm và trách nhiệm của người thầy vẫn là nền tảng quan trọng của giáo dục.
Công nghệ có thể hỗ trợ truyền tải tri thức, mở rộng không gian học tập, nhưng sự thấu hiểu, động viên và khả năng nhận ra những tiềm năng riêng của mỗi học sinh vẫn cần đến trái tim và bản lĩnh sư phạm của người làm nghề giáo.
Với một ngôi trường có bề dày truyền thống như Cao Bá Quát - Gia Lâm, đổi mới càng cần được đặt trên nền tảng những giá trị đã được hun đúc qua nhiều thế hệ.
Tinh thần vượt khó của thầy trò trong những năm tháng chiến tranh, lòng tận tụy với nghề của các thế hệ nhà giáo, ý chí học tập và khát vọng vươn lên của học sinh vẫn là nguồn lực tinh thần quý giá để nhà trường bước vào giai đoạn phát triển mới.
Ngày 15.11.2026, nhà trường sẽ kỷ niệm 65 năm thành lập, các thế hệ cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh có dịp gặp gỡ, cùng nhìn lại chặng đường đã qua. Những cuộc hội ngộ ấy hẳn sẽ mang theo nhiều cảm xúc. Lễ kỷ niệm 65 năm được nhà trường công bố tổ chức ngày 15.11.2026.
Với người từng học dưới mái trường, trở về là dịp tìm lại những ký ức tuổi học trò, gặp lại thầy cô, bạn bè và nhận ra những điều tưởng chừng bình dị ngày nào đã trở thành hành trang theo mình suốt cuộc đời.
Với những thầy cô đang công tác, dịp kỷ niệm cũng là cơ hội để nhìn lại trách nhiệm của người tiếp nối. Những thành quả hôm nay được xây dựng trên nền tảng công sức của lớp lớp người đi trước, vì vậy mỗi thế hệ cần có ý thức gìn giữ, bồi đắp và làm giàu thêm truyền thống ấy.
65 năm trước, từ hai lớp học ban đầu, Trường THPT Cao Bá Quát - Gia Lâm đã đặt những viên gạch đầu tiên cho sự nghiệp giáo dục trên quê hương danh nhân.
Hôm nay, ngôi trường đã có diện mạo mới, quy mô mới, điều kiện dạy và học ngày càng hoàn thiện. Nhưng có lẽ, điều làm nên niềm tự hào sâu sắc nhất vẫn là những con người đã và đang trưởng thành dưới mái trường này.
Thời gian có thể làm thay đổi diện mạo một ngôi trường, những thế hệ học sinh rồi sẽ tiếp tục đi xa, nhưng tình cảm thầy trò, lòng biết ơn đối với người đi trước và khát vọng học tập, cống hiến sẽ còn được lưu giữ.
Trên quê hương Cao Bá Quát, ngôi trường mang tên danh nhân đang tiếp tục viết những trang mới bằng tri thức, nhân cách và ước mơ của tuổi trẻ.
65 năm là dấu mốc để tự hào, cũng là lời nhắc nhở về trách nhiệm tiếp nối. Để dưới mái trường Cao Bá Quát - Gia Lâm, mỗi thế hệ học sinh khi trưởng thành đều mang theo hành trang tri thức, lòng nhân ái và ý thức đóng góp cho quê hương, đất nước.
