Những mái đầu bạc trắng nhoẻn cười, nhìn lại các tác phẩm trong triển lãm lại thấy ký ức ồ ạt trở về. Bộn bề những buồn vui, đau khổ và bao trùm tất cả là bầu nhiệt huyết của những nghệ sĩ đã giành cả cuộc đời cho sáng tạo nghệ thuật.
Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam tặng hoa và ấn phẩm lưu niệm cho các tác giả và đại diện gia đình tác giả được giải thưởng
Run rẩy bước chân tìm về kỷ niệm
Gần 80 tuổi, lại trải qua cơn tai biến cách đây vài năm, nhà điêu khắc (NĐK) Tạ Quang Bạo chống gậy với bước chân run run đến triển lãm. Ông kể, sát giờ khai mạc thì trời mưa, nhưng ông vẫn quyết tâm phải đến. Tượng đài chiến thắng Quế Sơn (Quảng Nam), Tượng đài chiến thắng Sông Lô (Phú Thọ) với ông không chỉ là những tác phẩm mang lại Giải thưởng Hồ Chí Minh mà còn là những “đứa con tinh thần” ghi dấu biết bao kỷ niệm của một thời kỳ sục sôi tâm huyết và sáng tạo.
“Đây là những tượng đài được tôi sáng tác trong thời kỳ đầu, khi đội ngũ làm tượng đài chưa đông, cũng như chưa bị kinh tế tác động nhiều như bây giờ. Còn nhớ, phác thảo Tượng đài Chiến thắng Sông Lô được làm khi tôi mới ở miền Nam ra, năm 1977, nhưng tới 10 năm sau mới làm được tượng.
Làm Tượng đài chiến thắng Quế Sơn cũng để lại trong tôi rất nhiều kỷ niệm. Ngày ấy, làm tượng đài kinh phí ít lắm, nhưng các tác giả thì tâm huyết vô cùng. Tôi nhớ Huyện ủy mời tôi làm tượng đài Quế Sơn, họ chỉ bán có một con bò gọi là đầu tư, ấy vậy mà đủ tiền làm tượng...”.
Run rẩy bước chân ngắm lại những tác phẩm lưu dấu biết bao kỷ niệm ấy, NĐK Tạ Quang Bạo chia sẻ, ký ức trong ông đang dội về những nỗi vui buồn, với bầu không khí sáng tạo sục sôi và tươi trẻ của nhiều chục năm về trước.
Họa sĩ Đỗ Sơn (áo trắng) xem lại những tác phẩm của mình
Họa sĩ Trần Khánh Chương, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam nhận định, với số lượng tượng đài đã xây dựng, Tạ Quang Bạo là tác giả có năng lực sáng tạo hàng đầu Việt Nam trong những đề tài có tính hoành tráng. Phần lớn tượng đài của ông sáng tác về chiến tranh cách mạng và lực lượng vũ trang, hình tượng người chiến sĩ, nhân dân trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. “Tạ Quang Bạo là một trong số ít NĐK sáng tác và xây dựng được nhiều tượng đài nhất ở Việt Nam. Ông là nghệ sĩ tạo hình đầu tiên thuộc thế hệ kháng chiến chống Mỹ cứu nước được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về VHNT”, họa sĩ Trần Khánh Chương cho biết.
Sinh năm 1931, đôi chân già nua vẫn không ngăn được niềm vui thôi thúc họa sĩ Lê Lam (Giải thưởng Nhà nước về VHNT năm 2016) với các tác phẩm Má Bến Tre (sơn dầu, 1985), Bảo vệ Chánh quyền nhân dân (Màu nước, 1965) đến Bảo tàng dự khai mạc triển lãm. Phải có người dìu đi từng bước, nhưng họa sĩ đã giành cả cuộc đời cho những sáng tạo nghệ thuật vẫn bước lên bục để đại diện các tác giả có tác phẩm triển lãm chia sẻ những cảm xúc khó diễn tả thành lời.
“Là thế hệ được sinh ra, lớn lên giữa những năm tháng kháng chiến, hoà trong khí thế cả nước ra trận, chúng tôi tự nguyện hòa vào dòng chảy chung của dân tộc, người cầm bút, người cầm máy ảnh, chỉ một mục tiêu cao nhất: vì độc lập, thống nhất đất nước, vì hòa bình cho Tổ quốc thân yêu. Bằng lao động nghệ thuật của mình, chúng tôi đóng góp một phần nhỏ bé ca ngợi những chiến sĩ, anh hùng, những người dân bình dị và yêu nước nồng nàn, ca ngợi tinh thần bất khuất của dân tộc, ca ngợi hòa bình, phản đối chiến tranh… Có nhiều người trong số chúng tôi đã ngã xuống, nhưng những tác phẩm thì còn đến hôm nay để giới thiệu với người xem”, họa sĩ Lê Lam xúc động.
Nhà điêu khắc Tạ Quang Bạo chống gậy đến triển lãm
Những khoảnh khắc để lại
Với mỗi nghệ sĩ, những tác phẩm được Nhà nước ghi nhận và trao tặng các Giải thưởng cao quý cũng chính là những dấu ấn, khoảnh khắc khó quên. Cụm tác phẩm “Những khoảng khắc để lại”, Giải thưởng Hồ Chí Minh của liệt sĩ Lương Nghĩa Dũng đã khiến người xem không thể không ngừng bước. 5 tác phẩm gồm: Lửa vây máy bay Mỹ, Nữ pháo binh Ngư Thủy, Đưa xe tăng vào trận, Xốc tới và Đánh chiếm cứ điểm 365 thể hiện rõ sự dấn thân của ông trong không khí ác liệt của chiến tranh.
Theo nghệ sĩ nhiếp ảnh (NSNA) Chu Chí Thành, nhà báo, NSNA, liệt sĩ Lương Nghĩa Dũng (1935 – 1972) trong cuộc đời cầm máy của mình đã để lại cho đất nước hơn 2.200 tấm phim ảnh về cuộc chiến tranh cứu nước vĩ đại của nhân dân. Ông đã lăn lộn những nơi máu lửa, ngẩng cao đầu giữa làn bom đạn của hai phía mà chụp ảnh. “Chỉ có anh và những người như anh mới dám nhìn thẳng vào họng súng và cột khói bom, thu vào ống kính những ánh chớp, những quầng lửa hào hùng và bi tráng của cuộc chiến, mà từ đó bừng sáng lên những tư thế hiên ngang, những gương mặt cương nghị, sắt đá phi thường của người lính quyết tâm bảo vệ Tổ quốc, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước”, NSNA Chu Chí Thành nói về liệt sĩ, NSNA Lương Nghĩa Dũng.
Họa sĩ Lê Lam phải có người dìu đến lễ khai mạc
Các tác phẩm, cụm tác phẩm tại triển lãm đã mang tới cho công chúng cơ hội được tiếp cận, tìm hiểu, thưởng thức trực tiếp các tác phẩm có giá trị cao về thẩm mỹ, có nội dung, tư tưởng sâu sắc. Đó là các tác phẩm của các nghệ sĩ như NSNA Nguyễn Hữu Cấy, được mệnh danh là người viết sử bằng ảnh với cụm tác phẩm tang lễ Chủ tịch Hồ Chí Minh (tháng 9.1969); nhà nhiếp ảnh dân tộc Tày Hứa Thanh Kiểm với cụm tác phẩm “Đường 20 – Quyết thắng”…
Đứng bên tác phẩm Hoa biển (sơn dầu, 1980), họa sĩ Đỗ Sơn, tác giả được tặng Giải thưởng Nhà nước năm 2016 tâm sự, mỗi tác phẩm là một khoảnh khắc, một giai đoạn gắn bó mà ông không thể nào quên. Bức tranh Hoa biển được sáng tác đã 38 năm rồi nhưng khí thế và bầu nhiệt huyết sáng tác về cuộc chiến tranh cách mạng vẫn còn nguyên vẹn trong ông. “Tôi luôn vẽ về những đề tài gắn bó với mình. Bức Bà mẹ Tây Nguyên ra đời nhân dịp tôi đi vẽ ở Tây Nguyên hơn 40 năm trước. Bức Tấm lòng người mẹ được vẽ cách đây 24 năm, trong đó tôi vẽ về những liệt sĩ của gia đình mình…”, họa sĩ Đỗ Sơn nói thêm về hai bức tranh tiêu biểu khác thuộc đề tài chiến tranh cách mạng của ông được trưng bày tại triển lãm.
Triển lãm các tác phẩm mỹ thuật, nhiếp ảnh được Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước năm 2016 do Bộ VHTTDL tổ chức tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam từ 30.8 - 8.9 là sự kiện chào mừng ngày Quốc khánh năm nay.
Bài, ảnh: BẢO NGÂN- MINH HÀ