Catalog của vở “Tôi và chúng ta” tham dự Hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc 1985
Sự nghiệp của tôi đều gắn với kịch Lưu Quang Vũ
Lần đầu tiên tôi gặp anh Vũ là năm 1981, khi tôi mới 24 tuổi, mới về công tác tại Nhà hát Kịch Hà Nội vài năm. Anh Vũ cùng đạo diễn, NSND Nguyễn Đình Nghi vào nhà hát để bàn bạc dựng vở Cô gái đội mũ nồi xám do anh viết. Anh nhìn thấy tôi và nói với chú Nghi: “Em thích thằng cu này nhìn mặt nó thông minh anh nhỉ?”. Sau đó, anh Vũ hỏi tôi đã đọc kịch bản của anh chưa và có thích không, hỏi tôi thích đóng vai nào. Khi đó tôi chẳng mơ sẽ đóng vai chính nên chỉ dám nói thích một vai phụ, một thanh niên trẻ. Anh Vũ cười và nói: “Sao không thích những vai lớn, vai chính mà lại thích đóng vai phụ?”. Thật bất ngờ là khi công bố danh sách tham gia vở, tôi được phân công đóng vai Nhật ở kíp 2. Vai Nhật là nhân vật trung tâm của vở. Đóng kíp 2 hiếm có cơ hội lên sân khấu trừ phi các anh chị ở kíp 1 bận, nhưng với tôi thế là đã hạnh phúc lắm rồi. Chúng tôi, những diễn viên ở kíp 2 lặng lẽ ngồi xem các anh chị kíp 1 tập vở.
Bỗng một ngày đẹp trời tôi được chú Nghi gọi lên và hỏi có theo dõi vai diễn và có thuộc lời của nhân vật Nhật không? May mắn trời phú cho tôi là tôi thường thuộc lời rất nhanh nên khi xem diễn viên tập vai Nhật tôi đã nhớ từng lời thoại. Tôi được lên sàn diễn thử. Diễn xong anh Vũ cười rất vui còn chú Nghi nhìn tôi và chẳng biểu cảm gì… Bất ngờ hơn nữa, hôm sau tôi được chính thức giao vai Nhật. Lúc đó, tôi run bắn… chẳng nghĩ cơ hội lại đến với mình nhanh như thế.
Ngay sau khi dàn dựng, Cô gái đội mũ nồi xám đã dự Liên hoan sân khấu đề tài chính trị tại Nhà hát Lớn Hà Nội và thành một trong những vở diễn làm say lòng khán giả trong giai đoạn những năm 80 của thế kỷ XX. Khi đó có một tờ báo viết về vở và nhắc riêng tới tôi ở một khổ riêng với lời khen mà tôi vừa thấy vui, vừa thấy xấu hổ với lời nhận xét: “Chúng ta vui mừng đón nhận một tài năng trẻ của sân khấu nước nhà”. Tôi lặng lẽ mua báo và chẳng dám khoe với ai cả ngoài những người trong gia đình. Vậy mà gặp tôi, anh Vũ hỏi đã đọc bài báo đó chưa và nghĩ sao. Tôi nói tôi thấy xấu hổ vì thấy lời khen của tác giả bài báo có phần hơi quá. Anh Vũ cười và nói rằng tác giả ấy quý em rất nhiều, em cần phấn đấu xứng đáng với lời khen đó nhiều hơn…
Vậy là vai diễn ấn tượng và thành công đầu tiên của tôi chính là vai Nhật trong kịch của anh Vũ. Sau này tôi còn được đóng rất nhiều vai chính ở kịch của anh như ông giám đốc trong Quyền hạnh phúc, vai bác sĩ Thành trong Nguồn sáng trong đời, luật sư Chương trong Hẹn ngày trở lại, Dũng trong Khoảnh khắc vô tận. HCV đầu tiên trong cuộc đời nghệ thuật của tôi là vai phó giám đốc Chính trong vở Tôi và chúng ta cũng là một vở của anh Vũ tại Hội diễn sân khấu toàn quốc năm 1985. Tôi cùng các nghệ sĩ như Trần Vân, Hoàng Cúc, Minh Trang… đã thực sự thăng hoa với những vai diễn được coi là “để đời” trong cuộc đời nghệ thuật của mỗi người ở Tôi và chúng ta. Sau hội diễn chúng tôi đã ở lại TP.HCM và diễn 3 tháng trời liên tiếp, mỗi ngày 2 đến 3 suất. Hợp đồng biểu diễn, giấy giới thiệu dài tới cả nửa gang tay… Về Hà Nội, chúng tôi lại tiếp tục được diễn triền miên 3 suất/ngày tại rạp Công Nhân và rạp Hồng Hà. Sau đó vở cũng có nửa tháng diễn ngày 2 suất tại Hải Phòng.
| " Vậy mà gặp tôi, anh Vũ hỏi đã đọc bài báo đó chưa và nghĩ sao. Tôi nói tôi thấy xấu hổ vì thấy lời khen của tác giả bài báo có phần hơi quá. Anh Vũ cười và nói rằng tác giả ấy quý em rất nhiều, em cần phấn đấu xứng đáng với lời khen đó nhiều hơn…" |
Nhiều khi tôi “ăn vạ”
Sau vở kịch Cô gái đội mũ nồi xám, mối quan hệ của tôi và gia đình anh Vũ, chị Quỳnh gắn bó thân thiết hơn. Anh Vũ như một bà đỡ có tâm trên con đường nghệ thuật của tôi. Những vở anh dàn dựng cho Nhà hát Kịch Hà Nội cũng như trên truyền hình có tôi tham gia, anh thường dành cho tôi “đặc ân” riêng giống như tôi “ăn vạ” anh vậy. Đó là khi xem vai diễn tôi nghiên cứu và đề đạt, anh lại viết thêm lời, thêm tình tiết cho nhân vật của tôi trở nên đầy đặn. Cái đặc ân ấy có lẽ vì anh cảm nhận được lòng yêu nghề, khao khát được làm nghề của tôi. Tôi vẫn nhớ như in những lời anh nói về tôi với chị Quỳnh: “Cái thằng này nó yêu nghề và trăn trở lắm. Mới đưa kịch bản 2 - 3 ngày mà nó đã tính rất kĩ cho vai diễn nên để động viên nó, viết thêm cho nó có cảm xúc diễn tốt hơn”.
Bố mẹ tôi mất sớm, tôi sống cùng anh trai. Tình hình kinh tế của cả nước trong những thập niên 80 vô cùng khó khăn, đối với những diễn viên trẻ như tôi lại càng khó khăn. Tôi và cô bạn diễn Minh Trang thường được vợ chồng anh Vũ kéo lên ăn tất niên cuối năm cùng gia đình họ. Minh Trang lúc ấy cũng chỉ có một mình ở Hà Nội. Trước khi họ mất 5 năm thì tết nào chúng tôi cũng đều đặn được nhận “đặc ân” này. Những bữa cơm trong tình thương của anh chị đã nuôi ngọn lửa nghệ thuật yêu nghề của chúng tôi. Lần nào ăn xong là anh chị lại dúi vào tay chúng tôi vài trăm đồng để tiêu tết. Có năm anh Vũ lén lúc chị Quỳnh xuống bếp dúi vào tay chúng tôi tiền, rồi lúc sau về chị Quỳnh lại chạy xuống cho mỗi đứa thêm vài trăm đồng nữa. Tình cảm của anh chị đã giúp chúng tôi vượt qua những khó khăn vất vả của con đường nghệ thuật và cảm thấy đỡ tủi thân khi thiếu vắng những cái tết sum vầy, đầm ấm gia đình…
Sáu mét vuông ở, nhưng cái tình thì lớn lắm
Cái tình nghệ sĩ, cái nhân ái trong con người của cặp vợ chồng nghệ sĩ tài hoa đã khiến cho căn nhà của anh chị dẫu rất nhỏ ở trên tầng 2 số 96 phố Huế chỉ có 1 căn phòng 6 mét vuông và trên buồng là 1 gác xép nhỏ. Từng ấy mét vuông để vợ chồng, con cái cùng sinh hoạt vậy mà lại là nơi mà họ đã sáng tác ra hàng trăm bài thơ của hai người và hàng chục vở kịch của Lưu Quang Vũ ra đời như: Hồn Trương Ba da hàng thịt, Lời thề thứ 9, Bệnh sĩ, Khoảnh khắc và vô tận, Ông không phải bố tôi, Tôi và chúng ta, Tin ở hoa hồng, Nàng Sita...
Anh Vũ, chị Quỳnh và chúng tôi đều đã sống trong một thời kỳ khó khăn, trong cái khó khăn chung của đất nước. Anh chị cũng không hề dư dả nhưng trong con người anh chị đó là sự vĩ đại, nhân ái, đó là lý do họ sẵn sàng chia sẻ miếng cơm, chia sẻ những phút giây đầm ấm sum vầy cho những diễn viên trẻ như tôi, Minh Trang thời ấy. Giờ đây, có được cuộc sống sung túc trong ngôi nhà trang khang cùng 2 người con trai trưởng thành, nhưng trong lòng tôi không khỏi xúc động khi hồi tưởng lại quá khứ, khi nhớ về anh Vũ, chị Quỳnh. Bên nỗi nhớ về những cảm xúc thăng hoa trong từng vai diễn ở kịch của anh Vũ là nỗi nhớ nụ cười, ánh mắt thân thương và sự đầm ấm của bữa cơm tất niên đầy tình người của anh chị.
Vào dịp này, có rất nhiều đơn vị đứng ra tổ chức tưởng niệm 30 năm ngày mất của vợ chồng họ. Tôi may mắn được Nhà hát Kịch VN mời dàn dựng vở Nguồn sáng trong đời, tôi dành nhiều tâm huyết để dàn dựng vở kịch như một lời tri ân đối với tình cảm của anh chị. Khi tôi uốn nắn từng câu từ, lời thoại cho các bạn diễn viên trẻ thì cảm xúc nhớ về anh lại dội về trong tôi… Câu chuyện kịch nào của anh Vũ đề cập cũng thường rất nóng, rất thời sự và mang tính dự báo nên có rất nhiều nhà hát, đơn vị nghệ thuật vẫn tiếp tục dàn dựng kịch của anh mà không sợ bị lỗi nhịp. Điều đáng nói là dẫu dẫn ra những điều bức xúc của đời sống thì anh Vũ vẫn tìm ra cách giải quyết cực kì nhân văn. Đó là tài năng cũng như lòng nhân ái mà không phải ai cũng có thể có được.
NSND Hoàng Dũng