Những năm gần đây, dòng sách văn học trong nước đã có những bước phát triển khá mạnh mẽ, cùng với các nhà văn trong nước còn có không ít các nhà văn Việt Nam ở hải ngoại, trong đó có những tác giả thuộc thế hệ sống tại Sài Gòn trước 1975 gửi tác phẩm về xuất bản ở trong nước. Đã có không ít tác phẩm mới được xuất bản và gây tiếng vang. Trong đó, mảng sách nghiên cứu văn hóa, tư liệu lịch sử phát triển mạnh, sách cũ in trước 1975 cũng được cấp phép tái bản.
Nhà văn Nguyễn Quang Thiều cho biết, những năm gần đây trong nhiều thể loại điện ảnh, sân khấu và văn chương đều dùng những sự kiện lịch sử, nhân vật lịch sử để sáng tạo. Có những người dựng lại không khí của một thời kỳ lịch sử nhưng có người chỉ lấy bối cảnh lịch sử đó để gửi gắm một điều khác. Họ có thể gửi gắm khát vọng của họ rằng giá như điều đó không xảy ra trong quá khứ, giá như cuộc chiến tranh không xảy ra, con người không phản bội... Các tác giả chỉ mượn lịch sử để nói đến vấn đề khác hoặc nhìn lại lịch sử một cách khác, chiếu rọi một góc khác. Hay nhìn lịch sử để thấy rằng giá hồi đó lịch sử không như thế, lịch sử thay đổi khác đi thì dân tộc sẽ thay đổi. Đó là cách nhìn đa dạng, chúng ta có thể bàn rất rộng.
“Tôi nghĩ đã đến lúc Hội Nhà văn VN và Hội Khoa học lịch sử Việt Nam cần có hội thảo nghiên cứu kỹ lưỡng về văn học sáng tạo từ những sự kiện lịch sử, giai đoạn lịch sử, nhân vật lịch sử... Phải định nghĩa và hiểu được tính đa dạng của thể loại đó thì khi đọc một tác phẩm văn học viết về đề tài lịch sử độc giả mới tìm được thông điệp và không đi đến sự quy chụp rằng các tác giả đã phản bội lịch sử như một vài câu chuyện đã và đang xảy ra trong đời sống đọc của chúng ta. Văn học có tính dự báo và cảnh báo nhưng đôi khi không cẩn thận sẽ bị cho là tính cảnh báo và dự báo đấy bóp méo sự thật, đẩy sự thật lên quá. Hiện thực có thể có những ông Bí thư Tỉnh ủy, Ủy viên Bộ Chính trị bị bắt, phải ra toà nhưng nếu trong giai đoạn này, tiểu thuyết viết như vậy thì tác phẩm ấy có được chấp nhận hay không?”, nhà văn Nguyễn Quang Thiều nói thẳng vấn đề.
Vì thế, nhà văn Nguyễn Quang Thiều mong muốn các nhà quản lý cần mở rộng hơn, có cái nhìn khác hơn và biết rằng văn học luôn đi trước thời đại một bước và phải đón nhận nó như vậy thì chúng ta mới có những tác phẩm lớn. Còn nếu chỉ bắt các nhà văn trong cái khuôn nào đó thì sẽ có những tác phẩm kém thuyết phục.
Ở góc độ nhà văn, ông Nguyễn Đức Hạnh, Giám đốc-TBT Nhà xuất bản Đại học Thái Nguyên chia sẻ những câu chuyện đang xảy ra và cần được mở rộng cánh cửa trong vấn đề kiểm duyệt đối với các tác phẩm văn học của nhà văn Nguyễn Quang Thiều. Nhà văn Nguyễn Đức Hạnh cho rằng, tác phẩm văn học mang nhiều tầng ý nghĩa và khi nhà văn viết ở góc độ văn học mà nhà quản lý lại không đứng ở góc độ nhà văn để đọc thì rất dễ có những hiểu lầm đáng tiếc. Trong khi đó, phải có những người tài đọc, kiểm duyệt trước khi in và đưa sách ra thị trường là điều rất khó đối với các nhà xuất bản hiện nay.
“Với mức lương 3-4 triệu đồng một tháng cho một biên tập viên nhà xuất bản hiện nay thì làm sao có được người tài, giữ nổi người tài. Một cuốn sách văn học đem đến nhà xuất bản thì ai có thể thẩm định được đúng, sai khi văn học mang tính đa nghĩa của nó, đó là vòng luẩn quẩn của biên tập viên chúng ta. Không chỉ vậy, có những đơn đặt hàng lại yêu cầu biên tập viên phải nâng tầng bản thảo mà người đưa bản thảo là một giáo sư, tiến sĩ thì một biên tập viên tốt nghiệp cử nhân thì làm sao có thể nâng tầm được”, Giám đốc-TBT Nhà xuất bản Đại học Thái Nguyên nhấn mạnh.
| Văn học có tính dự báo và cảnh báo nhưng đôi khi không cẩn thận sẽ bị cho là tính cảnh báo và dự báo đấy là bóp méo sự thật, đẩy sự thật lên quá. Hiện thực có thể có những ông bí thư tỉnh uỷ, uỷ viên bộ chính trị bị bắt, phải ra toà nhưng nếu trong giai đoạn này, tiểu thuyết viết như vậy thì tác phẩm ấy có được chấp nhận hay không? (Nhà văn Nguyễn Quang Thiều) |
Minh Hà