Phải khẳng định, đã lâu mới có một Hội nghị đánh giá công tác tổ chức lễ hội diễn ra yên bình đến vậy. Đánh giá tổng kết của Cục Văn hóa cơ sở cho biết, năm nay, cơ bản những vấn đề bất cập, nổi cộm ở các mùa lễ hội trước đã được khắc phục.
Vẫn còn Hiền Quan loay hoay tìm giải pháp
Theo Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở Ninh Thị Thu Hương, chuyển biến rõ nét năm nay là nhiều lễ hội có tập tục mang yếu tố bạo lực đã chuyển đổi hình thức thực hành nghi lễ như: lễ hội Ném Thượng (Bắc Ninh) đã đến năm thứ ba không tổ chức chém lợn giữa sân đình; Hội phết Đình Đông Lai, xã Bàn Giản (Vĩnh Phúc) không tổ chức cướp phết; Lễ hội Đền Sóc, xã Phù Linh, huyện Sóc Sơn có năm đầu tiên thay đổi hình thức cướp lộc, không xuất hiện cảnh tranh giành cướp giò hoa tre...
Công tác đảm bảo an ninh trật tự, phòng cháy, chữa cháy, vệ sinh môi trường, vệ sinh an toàn thực phẩm tại các di tích và lễ hội được đảm bảo. Các BQL di tích xây dựng kế hoạch, đầu tư lắp đặt camera theo dõi, giá cả hàng hóa dịch vụ được niêm yết, bán đúng giá. Công tác bảo vệ môi trường tại các di tích được chú trọng, thu gom, vận chuyển hoặc xử lý rác thải kịp thời.
“BQL di tích, BTC lễ hội cũng đã chủ động bố trí, sắp xếp hệ thống hòm công đức, nơi đặt lễ, tiền dầu nhang trong di tích theo quy định, bố trí lực lượng thu gom tiền lễ, tiền giọt dầu kịp thời. UBND nhiều tỉnh, thành phố đã ban hành quy chế quản lý, sử dụng nguồn thu từ hoạt động khai thác phát huy giá trị di tích, áp dụng thực hiện thống nhất trên phạm vi toàn tỉnh như: Hà Tĩnh, Nghệ An, Thanh Hóa ... Nhiều di tích, lễ hội thực hiện tốt công tác thu chi tài chính, tiền công đức như: đền Cửa Ông (Quảng Ninh), chùa Côn Sơn, đền Kiếp Bạc (Hải Dương), đền Trần (Nam Định), chùa Keo (Thái Bình), đền Mẫu (Hưng Yên), đền Sòng Sơn (Thanh Hóa), đền Cờn, đền Hồng Sơn, đền Ông Hoàng Mười (Nghệ An), đền Bà Bích Châu (Hà Tĩnh), miếu Bà Chúa Xứ núi Sam (An Giang), Chùa Bà Thiên Hậu (Bình Dương)...”. Cục trưởng Ninh Thị Thu Hương nhận định.
Bên cạnh đó, một số hiện tượng tiêu cực vẫn xảy ra như tình trạng chen lấn, xô đẩy, giành lộc tại một số lễ hội; hiện tượng đốt đồ mã, vàng mã vẫn còn nhiều tại các di tích, đền, phủ. Một số cơ quan còn buông lỏng quản lý, để cán bộ, công chức, viên chức và người lao động vi phạm kỷ luật lao động, đi lễ hội trong giờ hành chính; hiện tượng đổi tiền hưởng chênh lệch. Một số lễ hội, di tích vẫn để xảy ra tình trạng bán hàng rong, ăn xin, gây ảnh hưởng tới mỹ quan di tích; công tác vệ sinh môi trường, ùn tắc giao thông, đặt tiền giọt dầu, thu gom tiền công đức tại một số di tích chưa kịp thời...
“Đáng chú ý, nổi cộm trong mùa qua vẫn là một số lễ hội có yếu tố bạo lực, phản cảm như các lễ hội chọi trâu, lễ hội cướp phết Hiền Quan (Phú Thọ), lễ hội cướp chiếu (Vĩnh Phúc), lễ hội Giằng Bông (Hà Nội)... Bộ VHTTDL đã kịp thời có những chỉ đạo chấn chỉnh đối với các lễ hội này. Tuy nhiên, tại hội nghị này, chúng tôi yêu cầu các địa phương cần nâng cao tính chủ động và trách nhiệm hơn nữa, tránh để xảy ra tai nạn đáng tiếc mới đi tìm giải pháp khắc phục...”, bà Hương nói.
Tại Hội nghị, mặc dù lãnh đạo huyện Tam Nông, nơi diễn ra lễ hội “nóng” nhất là cướp phết Hiền Quan cho biết năm nay địa phương đã nỗ lực cao độ nhằm hạn chế tình trạng xô đẩy, tranh cướp bạo lực nhưng do lễ hội đã vượt qua khỏi phạm vi truyền thống của vùng, thu hút quá đông du khách thập phương nên “lực bất tòng tâm”. Trên 100 cảnh sát của tỉnh, huyện đã được huy động, song ở thời gian cao điểm vẫn không thể tránh khỏi một số hình ảnh mà báo chí gọi là phản cảm. Chủ tịch UBND huyện Tam Nông thừa nhận, báo viết “vỡ kịch bản” là đúng. Và cho đến giờ, loay hoay vẫn là tình thế mà Hiền Quan đang gặp phải trước câu hỏi giải pháp như thế nào?
Dừng tổ chức nếu không đảm bảo an toàn
Chủ tịch UBND huyện Tam Nông cũng cho rằng, một số thể thức, hình ảnh ở lễ hội Hiền Quan đã không còn phù hợp với xã hội văn minh. “Chúng tôi vừa nhận được văn bản của tỉnh yêu cầu xây dựng đề án tổ chức lễ hội chuẩn bị cho mùa tới. Trong đó, các yếu tố văn minh, an toàn phải được đảm bảo. Huyện sẽ cố gắng hết sức để thực hiện chỉ đạo này và mong muốn sẽ được các cơ quan chức năng của Bộ đồng hành trong nghiên cứu, hướng dẫn xây dựng đề án tổ chức mới cho phù hợp…”, vị Chủ tịch này chia sẻ.
Hội Phết Bàn Giản (Vĩnh Phúc) hai năm trước cũng “đồng cảnh ngộ” như Hiền Quan. Lãnh đạo Sở VHTTDL tỉnh Vĩnh Phúc chia sẻ với Tam Nông, Phú Thọ: “Chúng tôi đã vận động cộng đồng không tổ chức đánh phết nữa mà chỉ làm nghi lễ rước. Nhờ vậy, hai năm nay hội Phết Bàn Giản quá đỗi yên bình”.
Theo Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở Ninh Thị Thu Hương, diễn biến thực tế của hội Phết Hiền Quan giờ đã vượt quá sức và khả năng quản lý, tổ chức của chính quyền địa phương. Vì vậy, phải xây dựng một đề án với các phương thức cụ thể như thay đổi thời gian cướp phết, khống chế không gian, số lượng người tham gia và đặc biệt, cần có định hướng tuyên truyền đúng đắn. “Quả chúi được tung ra là vứt đi sự không may mắn, rủi ro, vậy mà cũng lao vào cướp. Lỗi ở đây là tuyên truyền k đúng...”, bà Hương nói.
Đồng tình với đề nghị của Cục Văn hóa cơ sở, Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy chỉ đạo, ngay trong mùa lễ hội tới, hội phết Hiền Quan cần thay đổi hình thức tổ chức, từ cướp phết đưa trở về truyền thống là đánh phết. “Địa phương phải có kế hoạch chi tiết, xây dựng đề án với nhiều phương án trình lên Bộ thẩm định, lựa chọn và phê duyệt. Cần lưu ý là các yếu tố đảm bảo an ninh trật tự phải được đặt lên hàng đầu. Bộ VHTTDL sẽ giám sát chặt chẽ và dứt điểm yêu cầu dừng tổ chức nếu như trong đề án mới các yếu tố này vẫn không được đảm bảo. Với cả biển người như vậy mà chỉ có trên 100 cảnh sát thì đúng là không xuể. Thậm chí nếu cứ cho “cướp” như cũ thì có đến cả ngàn cảnh sát cũng sẽ… bó tay nếu có sự cố xảy ra”, Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy phát biểu.
Ngân Anh