“Cơn sốt” Marathon và bài toán phát triển kinh tế thể thao

VHO - Trên thế giới, các giải marathon lớn từ lâu đã trở thành “cỗ máy kinh tế” của nhiều đô thị, mang lại nguồn thu hàng trăm triệu USD mỗi năm từ du lịch, dịch vụ và quảng bá hình ảnh.

Tại Việt Nam, phong trào chạy bộ bùng nổ trong những năm gần đây với hàng chục giải marathon được tổ chức mỗi năm. Câu hỏi đặt ra là liệu “cơn sốt” marathon có thể trở thành một động lực cho kinh tế thể thao, hay vẫn chỉ dừng lại ở một phong trào mang tính sự kiện?

 Cỗ máy tỉ đô của các nền kinh tế lớn

Thực tế cho thấy nhiều giải marathon danh giá trên thế giới đã trở thành nguồn thu quan trọng cho các đô thị đăng cai. Tiêu biểu là New York City Marathon (Mỹ), giải chạy được xem là có tác động kinh tế lớn nhất thế giới hiện nay. Theo báo cáo công bố năm 2025, sự kiện này mang lại khoảng 934 triệu USD cho kinh tế thành phố New York. Trong đó, hơn 425 triệu USD đến từ chi tiêu của du khách cho khách sạn, ăn uống và mua sắm.

London Marathon (Anh) lại nổi bật bởi giá trị thương hiệu và đóng góp xã hội. Năm 2025, giải đấu mang lại khoảng 250 triệu bảng Anh (hơn 320 triệu USD) cho kinh tế London. Đây cũng là sự kiện gây quỹ từ thiện trong một ngày lớn nhất thế giới, với số tiền quyên góp đạt kỷ lục 87,3 triệu bảng Anh. Nhờ sức hút lớn, London Marathon trở thành một trong những thương hiệu marathon mạnh nhất toàn cầu, thu hút nhiều nhà tài trợ quốc tế.

Ở châu Á, Tokyo Marathon (Nhật Bản) được xem là ví dụ điển hình về việc kết hợp thể thao với kích cầu tiêu dùng. Năm 2025, giải đấu tạo ra khoảng 78,7 tỉ yên (tương đương hơn 510 triệu USD) hiệu ứng kinh tế trên toàn quốc. Các nghiên cứu cho thấy trong thời gian diễn ra giải, doanh thu của nhiều cửa hàng bán lẻ quanh khu vực vạch đích tăng mạnh, đặc biệt ở các lĩnh vực như mỹ phẩm, đồ gia dụng và dịch vụ ăn uống. Đáng chú ý, phần lớn nguồn thu đến từ chi tiêu của chính người dân Nhật Bản đổ về thủ đô.

Tại châu Âu, Berlin Marathon (Đức) cũng mang lại giá trị kinh tế lớn khi đóng góp khoảng 469,4 triệu euro cho thành phố Berlin trong năm 2024. Không chỉ tạo nguồn thu, giải đấu còn góp phần xây dựng hình ảnh đô thị khi có tới 89% người dân Berlin nhận thức được tầm quan trọng của sự kiện đối với bản sắc thành phố.

Trong khi đó, Boston Marathon (Mỹ) năm 2024 mang lại khoảng 509 triệu USD cho bang Massachusetts. Một điểm đáng chú ý là mức chi tiêu cao của các vận động viên, trung bình mỗi vận động viên cùng người thân đi kèm chi khoảng 500 USD mỗi ngày trong thời gian tham dự sự kiện.

Những con số này cho thấy marathon đã vượt ra ngoài khuôn khổ của một cuộc thi thể thao để trở thành một phần của ngành công nghiệp sự kiện thể thao toàn cầu.

Các giải đấu tiềm năng trong nước

Tại Việt Nam, phong trào chạy bộ phát triển mạnh trong những năm gần đây đã thúc đẩy sự ra đời của nhiều giải marathon quy mô lớn. Ngay từ đầu năm 2026, Giải Marathon TP.HCM - HCMC Marathon lần thứ XIII tổ chức vào tháng 1 đã thu hút gần 11.000 vận động viên, trong đó khoảng 26% là vận động viên quốc tế đến từ 75 quốc gia và vùng lãnh thổ. Sự tham gia của đông đảo runner nước ngoài không chỉ nâng tầm giải đấu mà còn tạo hiệu ứng kinh tế tích cực thông qua chi tiêu cho lưu trú, ăn uống và du lịch.

Một sự kiện khác cũng đang thu hút sự chú ý là VnExpress Marathon Ho Chi Minh City Midnight 2026, dự kiến diễn ra ngày 22.3 với khoảng 13.000 vận động viên tham gia. Cung đường chạy đi qua nhiều biểu tượng của thành phố như Dinh Độc Lập, Nhà thờ Đức Bà, bến Bạch Đằng, mang lại trải nghiệm đặc biệt cho các runner và đồng thời góp phần quảng bá hình ảnh TP.HCM năng động.

Trong khi đó, Tiền Phong Marathon (giải chạy lâu đời nhất của thể thao Việt Nam) năm nay cũng ghi nhận số lượng đăng ký lớn với khoảng 12.000 vận động viên tham gia tại Nha Trang (Khánh Hòa). Theo Ban tổ chức, việc lựa chọn Nha Trang không chỉ bởi cảnh quan biển đảo đặc sắc mà còn nhờ hệ thống hạ tầng du lịch phát triển và những cung đường ven biển đẹp.

Bên cạnh nội dung thi đấu, địa phương còn tổ chức nhiều hoạt động bên lề như chương trình quảng bá du lịch, trưng bày sản phẩm địa phương và các sự kiện văn hóa - nghệ thuật nhằm tăng trải nghiệm cho vận động viên và du khách. Giải đấu dự kiến diễn ra ngày 28.3 và được kỳ vọng sẽ góp phần thúc đẩy du lịch cũng như kinh tế dịch vụ của thành phố biển.

Có thể thấy marathon tại Việt Nam đang dần vượt ra khỏi khuôn khổ của một môn thể thao phong trào. Một số nghiên cứu cho thấy Giải Marathon quốc tế TP.HCM từng mang lại khoảng 4,3 triệu USD chỉ trong vài ngày diễn ra. Cùng với các giải chạy, nhiều lĩnh vực “ăn theo” cũng phát triển mạnh như thị trường giày chạy, thiết bị thể thao, thực phẩm bổ sung và các dịch vụ du lịch.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của các giải chạy cũng đặt ra những thách thức. Nếu không có sự điều phối hợp lý, việc tổ chức quá nhiều giải trong cùng thời điểm có thể dẫn đến tình trạng bão hòa, chất lượng tổ chức không đồng đều, thậm chí ảnh hưởng đến giao thông và sinh hoạt của người dân.

Sự bùng nổ của phong trào marathon đang mở ra cơ hội lớn cho phát triển kinh tế thể thao tại Việt Nam. Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả tiềm năng này, các địa phương cần có chiến lược bài bản trong quy hoạch và tổ chức sự kiện.

Việc chuẩn hóa quy trình tổ chức, tăng cường phối hợp giữa các ngành và gắn kết chặt chẽ giữa thể thao với du lịch, thương mại sẽ là yếu tố quan trọng. Chỉ khi được nhìn nhận như một ngành kinh tế sự kiện thể thao, marathon mới có thể vượt khỏi phạm vi phong trào để trở thành một lĩnh vực phát triển bền vững, đóng góp tích cực cho kinh tế và quảng bá hình ảnh quốc gia.

Thực tế cho thấy, trong bối cảnh kinh tế thể thao đang trở thành một lĩnh vực phát triển mạnh trên thế giới, các sự kiện thể thao quy mô lớn như marathon có thể đóng vai trò là “cú hích” cho nhiều ngành dịch vụ. Không chỉ tạo doanh thu trực tiếp từ du lịch và lưu trú, các giải chạy còn kích thích thị trường thiết bị thể thao, công nghệ thể thao và các hoạt động quảng bá điểm đến. Nếu được quy hoạch và tổ chức bài bản, marathon hoàn toàn có thể trở thành một sản phẩm kinh tế thể thao đặc trưng của nhiều địa phương tại Việt Nam.