Đồng bào dân tộc Chơ Ro biểu diễn văn nghệ tại Lễ phát động. Chơ Ro là một trong bốn dân tộc thiểu số đông nhất tại TP.HCM hiện nay
Đồng bào dân tộc Chơ Ro biểu diễn văn nghệ tại Lễ phát động. Chơ Ro là một trong bốn dân tộc thiểu số đông nhất tại TP.HCM hiện nay

Hỗ trợ chủ thể gìn giữ văn hóa dân tộc

Giữa nhịp sống đô thị, việc duy trì những sinh hoạt văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) ngày càng đặt ra nhiều yêu cầu. Sự thay đổi về không gian cư trú, điều kiện sinh kế và môi trường sinh hoạt ảnh hưởng không nhỏ đến việc thực hành, truyền dạy các giá trị văn hóa giữa các thế hệ. Với địa bàn rộng, dân số đông và cộng đồng các dân tộc đa dạng, TP.HCM đang đứng trước yêu cầu có những chính sách phù hợp để gìn giữ, phát huy nguồn di sản này.

Trên cơ sở Nghị định số 269/2026/NĐ-CP ngày 1.7.2026 của Chính phủ về cơ chế, chính sách bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các DTTS, UBND TP.HCM đang xây dựng dự thảo Nghị quyết quy định mức hỗ trợ đối với chủ thể văn hóa nòng cốt, chủ thể văn hóa kế cận và các dự án do tổ, nhóm cộng đồng thực hiện.

Theo dự thảo, đối tượng được hỗ trợ là những người tham gia hoạt động phục hồi, bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống DTTS thuộc chương trình, đề án, dự án, nhiệm vụ được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Chính sách hướng đến cả người đang nắm giữ, thực hành tri thức văn hóa và lực lượng kế cận tham gia tiếp nối, trao truyền.

Đối với hoạt động thực hành, trao truyền do cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập chủ trì, mức hỗ trợ được quy định là 400.000 đồng/ người/buổi đối với chủ thể văn hóa nòng cốt và 300.000 đồng/người/ buổi đối với chủ thể văn hóa kế cận. Số buổi hỗ trợ tối đa không quá 20 buổi/chương trình.

Bên cạnh hình thức trên, dự thảo đề xuất hỗ trợ hằng tháng 3,2 triệu đồng/người đối với chủ thể văn hóa nòng cốt và 2,4 triệu đồng/người đối với chủ thể văn hóa kế cận. Đây là cơ chế hỗ trợ riêng cho những người tham gia thường xuyên vào hoạt động bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống theo nhiệm vụ được phê duyệt.

Để xác định mức hỗ trợ, cơ quan soạn thảo lựa chọn tần suất tham chiếu 8 buổi/tháng, tương đương hai buổi mỗi tuần. Theo đó, mức hỗ trợ hằng tháng được tính trên cơ sở đơn giá 400.000 đồng và 300.000 đồng/người/buổi. Cách tính này được đánh giá phù hợp với đặc thù của những người vừa tham gia thực hành, truyền dạy văn hóa, vừa phải duy trì sinh kế và chăm lo đời sống gia đình.

Đáng chú ý, hỗ trợ hằng tháng theo Khoản 2 Điều 12 Nghị định số 269 là cơ chế riêng, không phải khoản thanh toán căn cứ số buổi tham gia thực tế và không làm thay đổi giới hạn số buổi hỗ trợ quy định tại Khoản 1 Điều 12. Việc quy định rõ hai hình thức nhằm bảo đảm phù hợp với tính chất, mức độ tham gia của từng đối tượng.

Theo quy định, HĐND cấp tỉnh căn cứ điều kiện thực tiễn và khả năng cân đối ngân sách để quyết định hình thức, mức hỗ trợ cụ thể, bảo đảm không thấp hơn mức tối thiểu đối với các hoạt động tương tự đã được pháp luật quy định.

Việc dành nguồn lực cho các chủ thể văn hóa có ý nghĩa trong bối cảnh nhiều giá trị truyền thống vẫn được gìn giữ thông qua sinh hoạt cộng đồng và sự truyền dạy trực tiếp. Những người nắm giữ tri thức, kỹ năng thực hành đóng vai trò quan trọng trong quá trình trao truyền, trong khi lực lượng kế cận quyết định khả năng tiếp nối của các giá trị ấy. Chính sách hỗ trợ, vì vậy, cần gắn với điều kiện thực hành và nhu cầu thực tế của từng cộng đồng.

Dành tối đa 1 tỉ đồng cho dự án cộng đồng

Cùng với hỗ trợ người trao truyền văn hóa, TP.HCM đề xuất dành kinh phí cho các dự án phục hồi, bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) do tổ, nhóm cộng đồng thực hiện. Theo dự thảo, mỗi dự án được hỗ trợ một lần, tối đa 1 tỉ đồng, sau khi được Chủ tịch UBND cấp xã phê duyệt theo quy định. Chính sách giúp cộng đồng chủ động hơn trong lựa chọn nội dung và tổ chức hoạt động phù hợp với đặc trưng văn hóa của mình.

Kết quả khảo sát cho thấy, giai đoạn tới có 17 dự án do các tổ, nhóm cộng đồng đề xuất, với nhu cầu hỗ trợ từ ngân sách nhà nước dao động từ 200 triệu đồng đến 2,27 tỉ đồng/dự án. Tổng nhu cầu ngân sách khoảng 17,45 tỉ đồng; nguồn xã hội hóa và các nguồn hợp pháp khác khoảng 13,4 tỉ đồng. Bình quân, mỗi dự án cần hơn 1,026 tỉ đồng từ ngân sách. Chênh lệch phụ thuộc vào nội dung, quy mô và khả năng huy động nguồn lực tại địa phương.

Theo Nghị định số 269/2026/ NĐ-CP, dự án có thể bao gồm nhiều hoạt động: Tập huấn, nâng cao năng lực quản lý và tổ chức; thực hành, trao truyền văn hóa; sản xuất sản phẩm truyền thống gắn với du lịch cộng đồng, sinh kế; quảng bá và xúc tiến thương mại. Như vậy, kinh phí hỗ trợ không chỉ phục vụ phục hồi những thực hành văn hóa có nguy cơ mai một mà còn giúp cộng đồng phát huy giá trị di sản trong đời sống.

Cơ quan soạn thảo tham khảo chính sách của một số địa phương. Tây Ninh hỗ trợ không quá 350 triệu đồng cho chương trình nghiên cứu, phục hồi, bảo tồn văn hóa phi vật thể có nguy cơ mai một. Lào Cai hỗ trợ tối đa 70% kinh phí, không quá 500 triệu đồng cho mô hình bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc gắn với du lịch trong xây dựng nông thôn mới. Lai Châu hỗ trợ tối đa 70% tổng dự toán, không quá 1 tỉ đồng cho mô hình hoặc điểm du lịch phục vụ trải nghiệm văn hóa, thể thao đặc sắc dân tộc.

Các chính sách trên chủ yếu dành cho từng nội dung cụ thể, trong khi dự án theo Nghị định số 269 có thể kết hợp nhiều hoạt động, từ trao truyền, đào tạo đến phát triển sản phẩm và quảng bá. Vì vậy, mức hỗ trợ tối đa 1 tỉ đồng/dự án được đề xuất. So với dự toán mẫu 1,606 tỉ đồng, mức này tương đương khoảng 62,3% tổng kinh phí; phần còn lại dự kiến huy động từ nguồn xã hội hóa và các nguồn hợp pháp khác.

Kinh phí tối đa năm đầu dự kiến khoảng 24 tỉ đồng, bao gồm khoản hỗ trợ một lần cho các dự khoản hỗ trợ một lần cho các dự án. Từ năm tiếp theo, nếu không phát sinh dự án mới, kinh phí dự kiến khoảng 10,704 tỉ đồng/năm để hỗ trợ các chủ thể văn hóa. Khoản hỗ trợ dự án không lặp lại hằng năm đối với cùng dự án.

Với cộng đồng thực hiện, nguồn kinh phí này có thể giúp duy trì hoạt động thực hành, trao truyền và gắn bảo tồn văn hóa với sinh kế. Hiệu quả chính sách vẫn phụ thuộc vào việc lựa chọn đúng nhu cầu, tổ chức thực hiện và duy trì thành quả sau khi dự án kết thúc. Cộng đồng tham gia từ khâu xây dựng đến triển khai góp phần phát huy vai trò của những người nắm giữ tri thức truyền thống. Đây là cơ sở để giá trị văn hóa truyền thống được trao truyền.

UBND TP.HCM cho biết sẽ chỉ đạo Sở VHTT phối hợp với Sở Tài chính và các cơ quan liên quan triển khai chính sách theo quy định. Dự thảo Nghị quyết dự kiến được trình HĐND Thành phố xem xét, thông qua tại kỳ họp thường lệ tháng 12.2026.