Một bộ phim phản ánh những góc nhìn, tâm sự, chia sẻ của những người lính bước ra từ cuộc chiến tranh Việt Nam, nhưng là từ phía “bên kia”. Các cựu binh Mỹ sau nhiều năm quay trở lại mảnh đất năm xưa để nói lời sám hối bởi những gì họ đã từng gây ra. Cảm xúc và sự chân thành đã toát lên từ những thước phim được thực hiện kỳ công và giàu tâm huyết này.
Chuyến trở lại Việt Nam cuối cùng (!)
Theo đoàn cựu binh Mỹ quay trở lại mảnh đất từng bị bom đạn phá huỷ và gặp gỡ lại những nhân chứng năm xưa, Hành trình hoá giải quả thực là một dự án phim tài liệu vô cùng đặc biệt đối với cả ê kip Điện ảnh Quân đội. Theo đạo diễn Đặng Thái Huyền, êkip đã thực hiện ghi hình ngay từ khoảnh khắc đầu tiên những cựu binh Mỹ bước chân xuống sân bay, thực hiện rất nhiều cuộc phỏng bấn. Những nhân chứng lịch sử từ phía “bên kia” nay đều đã ở độ tuổi thất thập, sức khoẻ yếu. Họ trở lại Việt Nam, trở lại những nơi từng tham chiến và thực hiện các hoạt động thiện nguyện. Nhiều người trong số họ gọi cuộc hành trình là chuyến trở lại Việt Nam cuối cùng. Điểm đến quan trọng nhất của những cựu binh Mỹ vì hoà bình là dự lễ tưởng niệm 50 năm sau thảm sát Sơn Mỹ.
Ba cựu binh Mỹ cũng là ba nhân vật chính trong phim: Chuck Searcy, David Clark, Bob Judson, với ba công việc khác nhau tại Việt Nam. Chuck Searcy phụ trách dự án rà phá bom mìn ở Quảng Trị; David Clark thực hiện các dự án thiện nguyện ở khu vực miền Trung; Bob Judson là Giáo sư, đạo diễn phim tài liệu, ông đã làm một số bộ phim giới thiệu về Việt Nam với những đổi mới sau chiến tranh.
Ba gương mặt đại diện cùng với sự xuất hiện của các cựu binh Mỹ trong chuyến hành trình trải dọc Bắc-Nam với mong muốn được bù đắp, hàn gắn lại những vết thương, chiến tranh mà họ đã gây ra.
Hành trình hóa giải mở đầu bằng những dòng tâm sự của ba cựu binh Mỹ trong thời gian tham chiến ở Việt Nam. Chính họ cũng không hiểu vì sao mình lại có mặt ở Việt Nam để tham gia vào cuộc chiến tranh phi nghĩa. Chuck Searcy cho rằng: “Trong suốt thời gian ở Việt Nam, tôi nhận ra những điều tôi được nghe trước đó đều là dối trá. Đặc biệt là để lại hậu quả tồi tệ với người dân Việt Nam”.
Theo đạo diễn Đặng Thái Huyền, chị đặc biệt ấn tượng với Chuck Searcy, người đã nguyện dành cả phần đời còn lại để thực hiện các hoạt động thiện nguyện tại Việt Nam, đặc biệt là Quảng Trị- vùng đất đau thương phải gánh chịu nhiều di chứng chiến tranh.
David Clark chia sẻ: “Đôi lúc tôi tự hỏi, tại sao tôi lại ở đây. Cuộc chiến này không như Thế chiến thứ II mà bố tôi đã tham gia vì chính nghĩa”. Cựu binh Robert William Judson cũng không giấu nổi xót xa: "Nhiều cựu binh cũng như tôi không lý giải nổi vì sao chúng tôi có mặt ở cuộc chiến này, và chúng tôi chiến đấu vì điều gì".
“Hành trình hoá giải của những cựu binh Mỹ cho tôi thấy khát vọng và mong muốn được bù đắp, hoá giải và chuộc lại lỗi lầm từng gây ra ở Việt Nam. Chính tâm nguyện đó đã tạo ra rất nhiều khoảnh khắc đầy cảm xúc...”, đạo diễn Đặng Thái Huyền chia sẻ.
Chị kể lại, khi tới nghĩa trang Trường Sơn, những cựu binh Mỹ bày tỏ mong muốn được cùng các cựu binh Việt Nam thắp hương cho các liệt sĩ. Họ đã rơi nước mắt khi biết rất nhiều chiến sĩ của ta ngã xuống khi tuổi mới mười tám, đôi mươi. Khi gặp gỡ các nạn nhân sống sót sau vụ Mỹ Lai, họ luôn nói: “Xin lỗi, xin lỗi vì những gì người Mỹ đã gây ra cho đất nước bạn. Sự thật ở đây tàn nhẫn và thảm khốc hơn rất nhiều so với những gì chúng tôi được biết...”.
Những thước phim chạm đến trái tim
“Chúng ta không được phép quên nhưng đã tới lúc cần khép lại quá khứ! Đó cũng là thông điệp mà bộ phim Hành trình hoá giải muốn hướng đến”, Đạo diễn Đặng Thái Huyền cho biết.
Cảm nhận được những giằng xé, sám hối từ tận đáy lòng của những cựu binh Mỹ, ê kip làm phim Hành trình hoá giải đã bắt đầu ở góc nhìn của người quan sát, lắng nghe và xâu chuỗi tất cả những chia sẻ, tâm sự của những cựu binh Mỹ để phản ánh một cách khách quan, chân thực nhất.
Không tin được về những việc mình đã làm và hậu quả đau thương ở Việt Nam, các cựu binh Mỹ ngày trở lại luôn mang trong mình niềm day dứt. Cựu binh Dennis Van Hoof chia sẻ: “Tôi trở về Mỹ và không hiểu tại sao mọi người lại gọi chúng tôi là kẻ giết trẻ em. Tôi và những người lính Mỹ xin lỗi vì đã làm những điều thảm khốc ở Việt Nam. Đất nước Việt Nam là một dân tộc vĩ đại”. Cựu binh Mỹ Jeff Roy thì bày tỏ: “Đây là cơ hội để chúng tôi được hàn gắn tâm hồn của chính mình. Người dân Việt Nam đã giúp chúng tôi làm được điều đó”.
Hành trình hóa giải chạm đến trái tim người xem bằng những chi tiết và xúc cảm chân thật nhất. Cựu binh Daniel Shea chia sẻ: “Tôi chỉ ở Việt Nam trong một thời gian ngắn nhưng lại đúng nơi bị rải chất độc màu da cam. Vào thời điểm đó, tôi không hiểu gì nhiều về những hậu quả nghiêm trọng của nó. Tôi trở về Mỹ và chẳng muốn nói gì về chiến tranh, thậm chí không muốn thừa nhận mình từng ở trong quân đội. Tôi lập gia đình, tới ngày vợ sinh con. Khi cháu vừa chào đời, tôi cảm thấy có điều gì đó bất thường khi cô y tá cứ nhìn chằm chằm vào con tôi. Tôi tự hỏi có điều gì tồi tệ xảy ra. Tới khi bác sĩ gặp tôi và nói, cháu bị hở hàm ếch và gặp vấn đề về tim mạch.
Sau đó con tôi được đưa vào phòng phẫu thuật. Khi cánh cửa phòng mổ chuẩn bị khép lại, ánh mắt của con nhìn tôi như đang gọi: Ba ơi, ba ơi! Nó làm tôi nhớ lại thời điểm ở Việt Nam. Sau cuộc phẫu thuật, tôi bế con trong tay và cháu đã trút hơi thở cuối cùng trong lòng tôi. Lúc đó tôi có cảm giác như cả thế giới đã rời bỏ tôi. Ngay thời điểm đó, tôi tự hỏi tại sao những con người như chúng tôi lại đi giết những đứa con của gia đình khác. Từ đó, tôi cam kết với bản thân mình sẽ làm mọi thứ mà tôi có thể để ngừng chiến tranh lại”.
Cũng trong hành trình trở lại Việt Nam, chứng kiến những nạn nhân bị nhiễm chất độc da cam phát triển không bình thường, bế trên tay những em bé bị thiểu năng trí tuệ do di chứng chiến tranh, biểu hiện trên gương mặt những cựu binh Mỹ không gì khác ngoài sự hối hận và cảm xúc sám hối.
Trở về đất nước sau cuộc chiến tranh ở Việt Nam, ông Chuck Searcy, Giám đốc dự án Renew tại Việt Nam đã nhận thức được những sự sai lầm và tàn khốc của cuộc chiến. Sau đó, ông đã tham gia vào các cuộc biểu tình chống chiến tranh ở Việt Nam. Điều này đã làm cho bố mẹ ông rất buồn. Họ thậm chí đuổi ông ra khỏi nhà và còn tuyên bố từ bỏ. Hai năm sau, khi đang ở trường thì bố ông gọi điện và nói: “Con đã đúng, bố mẹ đã sai khi nhìn nhận về cuộc chiến tranh này”.
Theo đạo diễn Đặng Thái Huyền, ê kip làm phim cảm nhận rất rõ sự chân thành trong những tâm sự, chia sẻ của những cựu binh Mỹ vì hoà bình. “Xin lỗi, xin lỗi vì những gì chúng tôi đã gây ra trên đất nước các bạn. Xin lỗi vì chúng tôi đã không dũng khí, đủ can đảm để thừa nhận điều đó sớm hơn. Và chúng tôi mong những nỗi đau mà chiếntranh gây ra trong quá khứ sẽ là bài học xương máu, không tái diễn ở bất kỳ quốc gia nào trong hiện tại. Thế hệ con em chúng ta xứng đáng được sống trong một thế giới hoà bình” luôn là câu mở đầu trong tất cả các cuộc phỏng vấn trong Hành trình hoá giải.
Những cái ôm nồng ấm để khép lại quá khứ, hàn gắn để hướng tới tương lai của những người lính năm xưa từng ở hai đầu chiến tuyến trong Hành trình hóa giải vì thế đã thực sự lay động và chạm đến trái tim người xem.
Phim Hành trình hoá giải được thực hiện nhân kỷ niệm 71 năm Ngày Thương binh liệt sĩ (27.7.1947- 27.7.2018).
Bảo Ngân