Đều là những người trong giới văn chương nhưng nhà văn Đỗ Tiến Thuỵ, TS Trần Ngọc Hiếu, nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã, PGS,TS Tôn Phương Lan, TS Trần Ngọc Hiếu, TS Mai Anh Tuấn, nhà thơ Hữu Việt, nhà văn Trần Thanh Cảnh…đã không dấu diếm tình cảm yêu quý trân trọng văn phong của Nguyễn Thị Thu Huệ khi nói về những truyện ngắn của chị… TS Mai Anh Tuấn cho biết nhà anh có đầy đủ các truyện ngắn của nữ nhà văn này bởi lẽ “Nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ có một cách nhìn rất mới khi xây dựng hình tượng người phụ nữ. Thay vì những vấn đề to tát mà chị bắt đầu quan tâm tới những ngóc ngách tâm tư tình cảm của người phụ nữ trước đời sống xã hội, gia đình.Tiêu biểu ở các truyện Cát đợi, Hậu thiên đường, Rượu cúc,Tân cảng… ”.
Quả thực, người ta đọc Nguyễn Thị Thu Huệ không như một tác giả của những truyện cụ thể mà đọc một giọng văn đặc biệt với cá tính khó trộn lẫn. Dù viết những cảnh huống nghịch lý của đời sống hay những khao khát kiếm tìm cái gọi là hạnh phúc ở đời, các truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ đảm bảo một giọng sắc cạnh nhưng cũng rất trễ nải đàn bà. Người đọc gặp lại sự biến đổi của xã hội Việt Nam suốt hai thập niên qua những truyện ngắn đặc sắc trong tập sách này, và cũng ghi nhận một phong cách Nguyễn Thị Thu Huệ trong văn đàn Việt. Truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ khi xuất hiện vào đầu thập niên 90 của thế kỷ trước đã mau chóng chiếm được sự chú ý của người đọc. Hai vị diễn giả tại cuộc toạ đàm Khi văn chương là lời tình tự đó là nhà văn Đỗ Tiến Thuỵ và TS ngữ văn Trần Ngọc Hiếu, cả hai đều có những đánh giá đầy xác đáng về một cá tính độc đáo khó trộn lẫn trong văn chương của Nguyễn Thị Thu Huệ.
Ở vai trò biên tập và chuyên lựa chọn các truyện ngắn của các nhà văn để đăng trên Tạp chí Văn nghệ Quân đội, nhà văn Đỗ Tiến Thuỵ, trưởng ban văn xuôi của Tạp chí kể rằng ông đã từng ứa nước mắt khi đọc truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ. Khi đọc truyện ngắn Hậu thiên đường dự thi Cuộc thi truyện ngắn do Tạp chí Văn nghệ quân đội tổ chức năm 1994, rất nhiều nhà văn trong hội đồng chấm giải cảm thấy kinh ngạc không nghĩ đây là giọng văn của một cô gái trẻ mới 22 tuổi. Vốn sống, vốn trải nghiệm và nhìn cuộc đời dày dặn của nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ vào thời điểm đó đã vượt qua cái ngưỡng không dưới 30 tuổi, cái độ chín của người theo nghiệp văn chương. Việc trao giải nhất cho truyện ngắn Hậu thiên đường đã trở thành một hiện tượng đặc biệt khác với truyền thống của Tạp chí. Trước đó các giải thưởng thường tập trung vào các đề tài chiến tranh, người lính, nếu có những mẫu hình phụ nữ thì cũng là những người mẹ anh hùng, người phụ nữ chịu thương, chịu khó… Cái nhìn của một nhà văn trẻ, một cô gái trẻ thật táo bạo, thật mới và cũng thật buồn, mang đậm hơi thở cuộc sống, có sức hút kì lạ. Thành phần giám khảo chấm thi đều đánh giá Hậu thiên đường là hay nhất, xứng đáng để giành giải nhất của cuộc thi. Nhưng, để quyết định trao giải lại có hai luồng ý kiến. Một luồng cho rằng không nên trao giải nhất cho một tác phẩm không dính gì tới đề tài lực lượng vũ trang bởi tạp chí là của ngành này... Luồng khác cho rằng giá trị văn chương của tác phẩm mới là điều quan trọng. Trong chiến tranh ta đối đầu với bom đạn, với địch tại sao lại sợ bảo vệ cái đẹp, cái giá trị khi Hậu thiên đường thật sự xứng đáng? Vậy là Hậu thiên đường đã vượt qua tiền lệ để giành Giải nhất.“Bà đỡ” mát tay, Tạp chí Văn nghệ quân đội đã đặt nền móng đầu tiên khẳng định tên tuổi của Nguyễn Thị Thu Huệ trong văn học VN đương đại.
Không phải ngẫu nhiên mà chủ đề của toạ đàm mang tên: Khi văn chương là lời tự tình bởi đúng như nữ nhà văn chia sẻ, chị khám phá cuộc sống hàng ngày bằng văn chương và hạnh phúc vì được sống trong niềm đam mê này. “Văn chương là người tình tri kỷ của tôi”, nhà văn Nguyễn Thị Thu Huệ nhấn mạnh. Những nhân vật phụ nữ của Thu Huệ dù già hay trẻ, dù đã yên ấm gia đình hay đang đổ vỡ, dù thiếu nữ hay thiếu phụ đều có một điểm chung, là những tâm hồn khát yêu, luôn luôn tất tả trên hành trình khám phá, kiếm tìm tình yêu, dâng hiến, hy sinh cho tình yêu đến kiệt cùng tuổi trẻ và hạnh phúc. Đó là cô bé mười sáu tuổi, chập chững nhưng đầy “liều mạng”, mê đắm trong thiên đường tình yêu với người đàn ông hay văng tục, người có mùi khai của nước đái trẻ con (Hậu thiên đường), đó là cô gái mới lớn “to gan”, bỏ nhà vượt mấy trăm cây số đến với người đàn ông hơn mình mười hai tuổi vừa bỏ vợ (Biển ấm)… Điều thú vị là nhà văn phát hiện ra không chỉ những người phụ nữ tỉnh táo mới đắm đuối vì yêu mà những người dở tỉnh dở mê, dở âm dở dương cũng lạc lối trong vườn yêu muôn nẻo (Cõi mê; Nào, ta cùng lãng quên...).
Đi sâu vào thế giới phụ nữ vởi những phát hiện về tổ ấm thời hiện đại, bằng sự tinh tế, bén nhạy của trái tim phụ nữ đa cảm, chị nhanh chóng nhận thấy những vết rạn trong tế bào xã hội. “Hạnh phúc mang những khuôn mặt giống nhau, nhưng bi kịch thì chỉ mỗi người thấy. Ra đường ta thấy rất nhiều gia đình hiện diện đẹp đẽ hoàn hảo nhưng khi trở về nhà, đóng cửa lại, tôi tin nhà nào cũng có bi kịch. Có thể bi kịch của nhà này là lớn nhưng cũng là vậy nhưng với nhà khác lại thấy là nhỏ. Tôi luôn thấy những niềm vui, sự hạnh phúc của con người không dài lâu. Đã hiếm lại còn ngắn và mong manh bởi những biến cố, bất trắc rình rập, chờ đón ngoài cửa, chờ thời cơ đổ ập xuống đầu con người. Cuộc sống là vô giá và kỳ diệu vô cùng. Nhưng để có một cuộc sống với những hạnh phúc con con, giản dị thật khó nếu con người không mỗi ngày ném những que diêm vào ngọn lửa hạnh phúc để nó luôn cháy mãi”, Nguyễn Thị Thu Huệ bộc bạch.
Vào thời điểm này khi bận rộn với nhiều trọng trách trong hoạt động nghệ thuật như: Chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội, Giám đốc Trung tâm Bản quyền Văn học VN, Phó trưởng Ban thư ký Biên tập Đài Truyền hình VN, có vẻ như tốc độ sáng tác văn chương của chị bị chậm lại… nhưng đấy không phải là lý do. Lý do gần đây chị ít xuất bản lại là từ chính chị, với những trăn trở tự biên tập chính mình. Chưa hài lòng với những gì mình viết, luôn viết lại những trang bản thảo, Thu Huệ tâm sự “Tự thân tôi thấy mình viết cũng khác với giọng điệu trước đây. Giai đoạn trước văn phong của tôi đôi lúc giải thích hay giãi bầy tâm sự, bây giờ nhìn cuộc sống có nhiều chiều hơn, con người cũng đa nhân cách hơn khiến người sáng tác phải đào sâu, và nhìn họ ở nhiều chiều”. Có người đã lo lắng tình yêu văn chương của Thu Huệ đang bị hao mòn… Nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã nói: “Tôi đọc truyện ngắn của Huệ từ lâu lắm rồi. Cái gì của cô ấy in ra tôi cũng đọc chỉ để xem cô ấy có trung thực với cuộc sống không. Càng đọc truyện của Huệ, tôi càng yêu cô ấy theo cách nói đúng bản chất, nói rất thật, không hề nói dối. Nhiều người hay có cách làm bóng bẩy văn chương của mình, sử dụng xảo ngữ làm cho câu văn hay lên. Huệ thì không, cả đời sống của Huệ cuốn vào trong truyện ngắn, nó rất đời, rất thật và vì vậy mà tôi yêu văn chương của cô ấy. Thế nên Của để dành chỉ là khép lại một giai đoạn sáng tác văn chương của Huệ thôi. Cô ấy sẽ tiếp tục có những sáng tác mới chứ. Tôi tin chắc như vậy!”.
Qua những chia sẻ rất chân thành, rất thật của Nguyễn Thị Thu Huệ, rất nhiều đồng nghiệp của chị có mặt tại cuộc toạ đàm đều cho rằng “Của để dành” chỉ là khép lại một giai đoạn những năm 1990 -2000 trong phong cách của Nguyễn Thị Thu Huệ. Vốn là người khá kỹ tính với chính câu chữ của mình thế nên bản thân Thu Huệ cũng tự mình khắt khe hơn với việc công bố những tác phẩm văn học mới. Chắc chắn với tình yêu văn chương và đau đáu với cuộc sống, Nguyễn Thị Thu Huệ sẽ không phụ sự mong đợi của độc giả và của bạn nghề bằng sự ra đời những truyện ngắn mới, thậm chí là tiểu thuyết với góc nhìn đằm thắm hơn, sâu sắc hơn bởi những trải nghiệm cuộc sống của chị qua thời gian.
Hiền Lương