Vở diễn “Công đường và quyền lực” của Nhà hát Cải lương VN, thuê rạp Hồng Hà để ra mắt và biểu diễn
Tới Nhà hát Cải lương VN ở 164 phố Hồng Mai, Hà Nội vào một ngày đầu tháng 6. Sự nóng nực của thời tiết ngày hè càng làm tăng thêm sự bức xúc ngay cả đối với những vị khách khi mục kích trực tiếp cơ sở hạ tầng xuống cấp trầm trọng cũng như điều kiện làm việc từ sàn tập cho tới trang thiết bị tập luyện, làm việc của hơn 90 cán bộ, diễn viên, nhạc công Nhà hát Cải lương VN quá nghèo nàn, lạc hậu. Phòng hành chính làm việc của Ban giám đốc, cán bộ thì ẩm mốc, nứt nẻ. Phòng luyện tập của diễn viên thì chật chội, các thiết bị âm thanh, ánh sáng, phông màn sơ sài, thiếu đồng bộ. Ngay cả đến kho để cất đạo cụ biểu diễn cũng không có nên mọi đạo cụ, phông cảnh đều chất đầy trong sân của đơn vị. Khó có thể tin rằng một nhà hát chuyên nghiệp như Nhà hát Cải lương VN lại hoạt động trong một điều kiện thiếu thốn đến vậy!
NSƯT Triệu Trung Kiên, Phó Giám đốc Nhà hát Cải lương cho biết: “67 năm qua, Nhà hát Cải lương Việt Nam không có rạp hát. Mỗi lần ra mắt vở mới hoặc biểu diễn phục vụ khán giả ở Thủ đô, chúng tôi lại phải mất tiền thuê rạp ở các rạp như Hồng Hà, Đại Nam, Âu Cơ, Kim Mã... Chi phí tiền thuê rạp lên tới 30 triệu đồng nếu có bán vé để trả tiền rạp thôi cũng đã khó khăn, chưa kể tới việc trả tiền bồi dưỡng biểu diễn cho nghệ sĩ và đội ngũ phục vụ. Điều này không chỉ tăng sức nặng cho kinh phí duy trì hoạt động của nhà hát mà còn ảnh hưởng tới khả năng sáng tạo, sự thăng hoa của diễn viên. Chỉ có tiền thuê rạp biểu diễn ở Thủ đô vài buổi, sau đó nghệ sĩ lại rong ruổi trên các nẻo đường ở các tỉnh vùng sâu, vùng xa hoặc các địa bàn ở ven ngoại thành Hà Nội diễn ở các sân bãi, nhà văn hóa...”. NSND Hoàng Quỳnh Mai, Phó giám đốc Nhà hát Cải lương VN cho biết, đã từng có nhiều đơn vị marketing du lịch đến khảo sát để xây dựng tour tham quan và thưởng thức cải lương, nhưng họ phải thở dài ngao ngán vì địa điểm quá xa khu trung tâm, lại nằm ngay trong ngõ chật hẹp, sân khấu biểu diễn sơ sài, không đủ tiêu chuẩn phục vụ khách du lịch, vì vậy các đơn vị du lịch lặng lẽ rút.
Không có kho chứa đồ nên đạo cụ, phông cảnh đều chất đầy sân của Nhà hát Cải lương VN
Điều ngạc nhiên là với điều kiện làm việc và tập luyện xuống cấp như vậy nhưng trong các kỳ thi, liên hoan sân khấu cải lương chuyên nghiệp toàn quốc, Nhà hát Cải lương VN luôn giành được những giải thưởng cao nhất, được đồng nghiệp và khán giả đánh giá cao. Nhìn vào số lượng buổi biểu diễn hoàn thành mỗi năm, Nhà hát Cải lương VN cũng không hề thua kém các đơn vị nghệ thuật có rạp biểu diễn riêng. Hai vị phó giám đốc của Nhà hát Cải lương VN đều là những đạo diễn tài năng của sân khấu cải lương không khỏi ngậm ngùi chia sẻ khi có nhiều vở diễn được thiết kế trang trí rất công phu nhưng rồi tất cả đều phải tối giản tất cả trang trí, thiết kế sân khấu và công nghệ chỉ vì không tìm được sân khấu phù hợp, chưa kể việc vận chuyển trang thiết bị lưu diễn ở các vùng sâu, vùng xa rất tốn kém và không đáp ứng được yêu cầu về chất lượng nghệ thuật.
Nghệ sĩ Quang Khải, Phó Trưởng đoàn 1 Nhà hát Cải lương VN: “Giá như Nhà hát Cải lương VN không mất tiền thuê rạp biểu diễn, số tiền đó để đầu tư cho các vở diễn và bồi dưỡng cho cán bộ, diễn viên. Hơn thế điều ước ao của các thế hệ nghệ sĩ nhà hát chúng tôi đó là có một rạp hát riêng để khoe những tác phẩm nghệ thuật chất lượng của mình, để chủ động về lịch biểu diễn, tạo địa chỉ đỏ cho khán giả yêu thích cải lương đến xem”. Hiện giờ, các đoàn và các nhóm nghệ sĩ của Nhà hát Cải lương VN vẫn tích cực tổ chức các chuyến lưu diễn ở các địa bàn, vùng sâu, vùng xa hoặc lập ra các sân khấu biểu diễn cải lương nhỏ ở các khách sạn, nhà hàng... Nhưng để tạo dựng một nhà hát mang phong cách riêng thì điều canh cánh vẫn là có rạp hát riêng để được hát, được diễn.
Lãnh đạo của Nhà hát Cải lương VN đã kiến nghị với lãnh đạo ngành đề nghị có sự hỗ trợ, đầu tư cơ sở hạ tầng và trang thiết bị cho đơn vị. Tuy nhiên cho đến nay những đề xuất này vẫn chưa được thực hiện và nghệ sĩ vẫn tự động viên nhau vươt qua khó khăn để tập luyện, sáng tạo. Hiện nay, theo xu thế, các đơn vị nghệ thuật trong cả nước nói chung, Nhà hát Cải lương VN nói riêng đang bước vào quá trình tự chủ theo cơ chế thị trường để đến gần hơn với công chúng, đồng thời giảm chi ngân sách cho Nhà nước. Tuy nhiên, nếu buông lỏng, không có sự quan tâm, đầu tư cơ sở hạ tầng, trang thiết bị cơ bản, Nhà hát Cải lương VN khó có thể tồn tại chứ chưa nói gì đến sáng tạo, phục dựng các vở diễn chất lượng cao. Trong hoàn cảnh khó khăn vẫn say mê sáng tạo và tìm tòi những hướng đi để sáng tạo của mình đến được với đông đảo khán giả hơn, đó là nỗ lực lớn và nhiệt huyết được thắp lên từ tình yêu với nghệ thuật cải lương của các nghệ sĩ Nhà hát Cải lương Việt Nam. Nhưng trong thâm tâm mỗi người nghệ sĩ vẫn mong lắm có “nhà” để hát, mong an cư mới lạc nghiệp...
THUÝ HIỀN