Giữ lửa nghề, bứt phá thời kỳ đổi mới

VHO - Sáng 16.1, Liên đoàn Xiếc Việt Nam tổ chức Lễ kỷ niệm 70 năm thành lập (16.1.1956 - 16.1.2026). Không chỉ là dấu mốc thời gian, sự kiện còn là cuộc “điểm danh” trang trọng những cống hiến bền bỉ của nhiều thế hệ nghệ sĩ, viên chức, người lao động, những người đã lặng thầm rèn luyện, dấn thân và làm nên thương hiệu xiếc Việt suốt bảy thập kỷ.

 Nhân dịp này Liên đoàn vinh dự đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất do Chủ tịch nước trao tặng; 4 tập thể và 18 cá nhân được tặng Bằng khen của Bộ trưởng Bộ VHTTDL.

Từ nền móng lịch sử đến thương hiệu nghề

Liên đoàn Xiếc Việt Nam tiền thân là Đoàn Xiếc Nhân dân Trung ương. Với tính chất là đơn vị sự nghiệp văn hóa có thu, Liên đoàn vừa thực hiện nhiệm vụ chính trị được giao, vừa chủ động tổ chức biểu diễn phục vụ công chúng. Hệ thống tổ chức chuyên môn của đơn vị gồm các phòng nghiệp vụ, các đoàn biểu diễn và lực lượng nuôi dạy thú; tổng số cán bộ, viên chức, người lao động khoảng 156 người.

Rạp Xiếc Trung ương - “địa chỉ đỏ” của nghệ thuật xiếc tại Thủ đô có quy mô 1.280 chỗ ngồi, là nơi tổ chức biểu diễn thường xuyên và cũng là địa điểm đón các chương trình lớn, sự kiện nghệ thuật, hoạt động đối ngoại. Cùng với đó, khu phụ trợ biểu diễn của Liên đoàn - công trình được Bộ VHTTDL đầu tư với quy mô 5 tầng nổi, 1 tầng hầm, phòng biểu diễn đa chức năng khoảng 300 chỗ ngồi - đã được đưa vào khai thác, trở thành thiết chế quan trọng bổ sung cho hệ thống thiết chế của rạp xiếc, mở rộng không gian sáng tạo và nâng cao chất lượng phục vụ công chúng. Liên đoàn còn đầu tư rạp bạt lưu động để đưa xiếc đến gần hơn với khán giả vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo...

Bền bỉ biểu diễn, tỏa sáng ở các liên hoan trong nước và quốc tế

Chỉ tính giai đoạn 2015- 2025 Liên đoàn đã tổ chức trên 3.600 buổi biểu diễn trong nước và gần 720 buổi biểu diễn quốc tế. Con số ấy không chỉ phản ánh năng suất nghề nghiệp mà còn cho thấy khả năng tổ chức, vận hành, dàn dựng chương trình và sức bền của một loại hình nghệ thuật đòi hỏi khổ luyện, kỷ luật, an toàn, sáng tạo liên tục.

Song song với hoạt động biểu diễn, công tác dàn dựng và dự thi quốc tế cũng ghi nhận loạt kết quả đáng chú ý. Từ năm 2021 đến nay, tiết mục của Liên đoàn liên tiếp giành thứ hạng cao tại các sân chơi trong nước và quốc tế.

Tiêu biểu như nhiều Huy chương Vàng, Bạc, Đồng tại Liên hoan Xiếc Quốc tế tổ chức tại Việt Nam (2021, 2023); tiết mục Đu nón đoạt Huy chương Bạc tại World Circus Art Festival IDOL 2024 (Moskva, Nga); Lang Biang Love Story đoạt Huy chương Bạc và hai giải phụ tại Borderless International Circus Festival 2024 (St. Petersburg, Nga); Duo Love đoạt Huy chương Vàng tại Liên hoan Xiếc Quốc tế lần thứ 3 (Almaty, Kazakhstan, 2025); Đu sen đoạt Giải Đặc biệt tại International Circus Festival IDOL 2025 (Moskva, Nga); nghệ sĩ Lưu Thị Hường đoạt Giải Vương miện Đồng tại International Circus Festival “Princess of Circus” (Saratov, Nga, 2025)...

Đáng chú ý, chỉ trong ba năm liên tiếp (từ 2022-2025), Liên đoàn Xiếc Việt Nam đã mang về tổng cộng 10 giải thưởng quốc tế tại các festival và liên hoan uy tín, con số cho thấy bước tiến hội nhập rõ rệt của xiếc Việt Nam trong giai đoạn vừa qua.

Nhắc đến chặng 2021-2025, không thể bỏ qua hoàn cảnh đặc thù: Sau cú sốc đại dịch khiến hoạt động biểu diễn trực tiếp bị ảnh hưởng nghiêm trọng, thị trường khán giả thay đổi nhanh, yêu cầu về sản phẩm nghệ thuật trở nên khắt khe hơn, trong khi áp lực tự chủ và cạnh tranh giải trí ngày càng tăng.

Trong bối cảnh đó, Liên đoàn đã chủ động chuyển đổi tư duy nghệ thuật và cách tổ chức chương trình: Đa dạng hóa đề tài, mở rộng mô hình biểu diễn, đẩy mạnh truyền thông, tăng cường hợp tác, liên kết để tạo ra những chương trình vừa đáp ứng nhiệm vụ chính trị, vừa hấp dẫn khán giả gia đình và giới trẻ.

Giai đoạn này ghi nhận nỗ lực đổi mới của Liên đoàn trong tổ chức và dàn dựng chương trình, khi mở rộng biên độ sáng tạo bằng cách kết hợp xiếc với các loại hình khác như cải lương, kịch hình thể, múa đương đại, rock, âm nhạc điện tử và các trích đoạn sử thi...

Chính sự kết hợp liên ngành này tạo nên những chương trình có cấu trúc phong phú hơn: Có chương trình mang màu sắc chính luận - lịch sử; chương trình tôn vinh phụ nữ; chương trình dành cho thiếu nhi; chương trình gắn với du lịch - lễ hội cùng các chương trình lưu động phục vụ vùng sâu, vùng xa... Nhờ vậy, xiếc đã trở thành câu chuyện giàu cảm xúc và trải nghiệm văn hóa. Khán giả đến rạp đông hơn, đa dạng hơn, từ trẻ em đi cùng gia đình, nhà trường đến thanh niên, người lớn và cả khách du lịch quốc tế, giúp xiếc hiện diện tự nhiên hơn trong đời sống đô thị và có thêm động lực để phát triển bền vững.

Khẳng định thương hiệu, mở rộng tầm nhìn

Nhắc đến thành tích của Liên đoàn trong giai đoạn này, phải kể đến vai trò của người đứng đầu, người giữ nhịp và kết nối các mắt xích sáng tạo. Giai đoạn 2021-2025, NSND Tống Toàn Thắng - Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam - được đánh giá nổi bật ở cả hai phương diện: Quản trị đơn vị và chỉ đạo nghệ thuật.

Ông vừa kiện toàn tổ chức, thúc đẩy tinh thần lao động, vừa trực tiếp định hướng và dàn dựng nhiều tiết mục đoạt giải cao tại các liên hoan trong nước và quốc tế, tiêu biểu như: Huy chương Vàng với Thượng Thiên Thánh Mẫu tại Liên hoan Sân khấu Thử nghiệm 2022; Giải Đặc biệt với Đu sen tại IDOL 2025 (Nga); Giải Vàng với Duo Love tại Liên hoan Xiếc Quốc tế lần III (Kazakhstan, 2025); Giải Vương miện Vàng với Đu Son tại Liên hoan Công chúa Xiếc (Nga, 2022)...

Cùng với thành tích tập thể, năng lực chuyên môn của Ban lãnh đạo cũng được các tổ chức quốc tế ghi nhận khi NSND Tống Toàn Thắng được mời tham gia Ban giám khảo tại nhiều liên hoan xiếc chuyên nghiệp quốc tế - một tín hiệu cho thấy xiếc Việt Nam không chỉ được xem là “đối tượng tham dự” mà đã bước vào nhóm “đối tác nghề nghiệp” trong cộng đồng xiếc thế giới.

Trong Thư chúc mừng gửi Liên đoàn Xiếc Việt Nam nhân dịp 70 năm thành lập, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Văn Hùng đánh giá cao những nỗ lực vượt khó của các thế hệ nghệ sĩ, viên chức và người lao động; đồng thời khẳng định vị thế của đơn vị khi nhấn mạnh: “Liên đoàn đã khẳng định vị thế là đơn vị nghệ thuật xiếc hàng đầu của đất nước”. Cùng với đó là niềm tin Liên đoàn sẽ tiếp tục kế thừa xứng đáng sự nghiệp của các thế hệ đi trước, đóng góp thiết thực cho sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Việc Liên đoàn được trao Huân chương Lao động hạng Nhất tại lễ kỷ niệm 70 năm mang ý nghĩa kép, vừa là tổng kết danh dự của một chặng đường vừa là điểm tựa chính sách cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

70 năm là chặng đường của truyền thống và đổi mới. Với uy tín nghề nghiệp, năng lực sáng tạo, thành tích quốc tế và khát vọng phát triển bền vững, Liên đoàn Xiếc Việt Nam đang bước tiếp với một hành trang quan trọng: Uy tín nghề nghiệp, năng lực sáng tạo, thành tích quốc tế và khát vọng đưa nghệ thuật xiếc Việt Nam phát triển bền vững trong thời đại mới.