Ngày 30.8.2026, The Times - một trong những tờ báo lớn của Anh công bố danh sách 11 địa danh đẹp nhất Việt Nam, trong đó Khu đền tháp Mỹ Sơn cùng bán đảo Sơn Trà là hai điểm đến của Đà Nẵng được lựa chọn. Danh hiệu này tiếp tục khẳng định sức hút của một Di sản văn hóa thế giới giữa thung lũng xanh.
Từ danh hiệu đến sức hút mới
Theo The Times, Mỹ Sơn gây ấn tượng bởi bầu không khí đặc biệt và vẻ đẹp trầm mặc hiếm có của một quần thể đền tháp Champa nằm giữa thung lũng xanh. Đây là danh sách do Joshua Zukas - một chuyên gia kỳ cựu về du lịch Việt Nam thực hiện nhằm giới thiệu những điểm đến xuất sắc nhất cho năm 2026.
Tác giả nhận xét, dù đã gần một chục lần đến Mỹ Sơn vẫn luôn tìm thấy những điều mới mẻ để chiêm ngưỡng. Tờ báo cũng gợi ý sáng sớm là thời điểm lý tưởng để cảm nhận vẻ đẹp của nơi này, khi sương còn vương trong thung lũng, tiếng chim vọng giữa núi rừng và hương trầm lan nhẹ từ những ngọn tháp.
Sự ghi nhận ấy nối dài hành trình hơn một phần tư thế kỷ kể từ khi Khu đền tháp Mỹ Sơn được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới năm 1999. Danh hiệu cao quý ấy là một sự ghi nhận những nỗ lực bảo tồn di sản, nhưng cũng là điểm khởi đầu.
Giá trị của di sản chỉ thực sự được lan tỏa khi những lớp văn hóa chứa trong đó tiếp tục được nhận diện, thực hành và tạo ra trải nghiệm mới cho công chúng.
Trong định hướng phát triển giai đoạn mới, Ban Quản lý Di sản Văn hóa thế giới Mỹ Sơn (BQL Mỹ Sơn) xác định nơi đây không chỉ có lợi thế về quần thể kiến trúc, điêu khắc Champa mà còn hội tụ không gian văn hóa, tín ngưỡng, cảnh quan thiên nhiên và nhiều thực hành văn hóa truyền thống. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Ban Quản lý nhiệm kỳ 2025-2030 xác định phát triển du lịch văn hóa, sinh thái, cộng đồng là hướng đi chủ đạo; đồng thời đặt việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa Chăm trong tổng thể xây dựng những sản phẩm dựa trên thế mạnh riêng của di sản.
Trong bối cảnh không gian mới, lợi thế ấy càng mở rộng khi Mỹ Sơn nằm trên tuyến kết nối thuận lợi với Hội An, Đà Nẵng, Huế và vùng miền núi Quảng Nam trước đây, tạo điều kiện hình thành những hành trình mà văn hóa, thiên nhiên và cộng đồng bổ trợ cho nhau.
Đánh thức những di sản sống
Nếu hệ thống đền tháp là phần hữu hình làm nên nhận diện mạnh nhất của Mỹ Sơn, thì những giá trị phi vật thể lại giúp du khách cảm nhận “hơi thở” của nền văn hóa Champa từng hiện diện ở vùng đất này.
Trong số đó, nghệ thuật dân gian Chăm đang được đưa trở lại chính không gian di sản thông qua quá trình sưu tầm, luyện tập, thực hành và tổ chức biểu diễn thường xuyên.
Múa Chăm không chỉ được bảo tồn như một loại hình nghệ thuật sân khấu. Tại Mỹ Sơn, các điệu múa, tiếng trống Ghi-năng, Paranưng, tiếng kèn Saranai và dân ca được đặt trong mối quan hệ với kiến trúc, tín ngưỡng và cảnh quan thung lũng. Nhờ vậy, điều du khách tiếp nhận không đơn thuần là một tiết mục biểu diễn, mà là một phần của câu chuyện văn hóa Chăm được kể ngay tại không gian từng sản sinh và lưu dấu nền văn minh ấy.
Chương trình biểu diễn múa Chăm được tổ chức với 9 suất trong ngày tại nhà biểu diễn, khu tháp G, và các suất trình diễn hát dân ca Chăm tại dốc tháp H. Bên cạnh đó là các chương trình “Âm vang Mỹ Sơn”, “Đêm Mỹ Sơn huyền thoại”, “Sắc màu di sản”…
“Âm vang Mỹ Sơn” tổ chức vào ngày 15 dương lịch hằng tháng, được xây dựng từ quá trình sưu tầm, phục dựng và sáng tạo dựa trên các chất liệu văn hóa dân gian Chăm. Múa quạt, múa đội nước, dân ca cùng tiếng trống, tiếng kèn tạo thành những lát cắt về tín ngưỡng, lao động và đời sống tinh thần, giúp kết nối di sản vật thể với di sản phi vật thể.
Điểm đặc biệt ở đây không chỉ là việc tăng thêm số lượng tiết mục mà chính là cách một thực hành văn hóa được duy trì thường xuyên. Khi diễn viên còn luyện tập, nghệ nhân còn truyền dạy, những điệu múa, làn điệu và kỹ năng biểu diễn còn có không gian để thực hành thì di sản mới thực sự tiếp tục sống.
Phòng Văn hóa và Nghệ thuật, BQL Mỹ Sơn cho biết sẽ tiếp tục khảo sát, sưu tầm dân ca, nghi lễ, điệu múa; học hỏi nghệ nhân, các nhà nghiên cứu văn hóa Chăm để đưa chất liệu truyền thống vào những chương trình mới. Mục tiêu lâu dài là xây dựng “Âm vang Mỹ Sơn” trở thành chương trình nghệ thuật đặc trưng, góp phần hình thành thương hiệu du lịch văn hóa của Mỹ Sơn.
Mở rộng không gian trải nghiệm
Nghệ thuật biểu diễn chỉ là một mắt xích trong bức tranh rộng hơn mà Mỹ Sơn đang hướng tới. Từ một điểm đến hoạt động chủ yếu là tham quan đền tháp, Mỹ Sơn những năm gần đây đã từng bước bổ sung nhiều lớp trải nghiệm và nỗ lực xây dựng nhiều sản phẩm du lịch văn hóa, trải nghiệm, du lịch sinh thái mới.
Bên cạnh tham quan khu di tích, Bảo tàng Mỹ Sơn, Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh - Chămpa, du khách có thể tiếp cận các hoạt động dệt thổ cẩm Chăm, chuốt gốm Chăm, chằm nón lá, trải nghiệm ẩm thực Chăm - Việt. Hệ thống phục vụ hiện có 16 xe điện, đội ngũ 10 hướng dẫn viên với tiếng Việt và tiếng Anh.
Chuyển đổi số cũng dần trở thành một lớp sản phẩm mới. Hệ thống thuyết minh tự động sử dụng 40 mã QR với 8 ngôn ngữ gồm Việt Nam, Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Pháp, Anh, Tây Ban Nha và Ấn Độ; cùng với tham quan thực tế ảo, bán vé trực tuyến. Hệ thống 4 quầy hàng lưu niệm vừa quảng bá hình ảnh Mỹ Sơn vừa kết nối, giới thiệu các sản phẩm OCOP địa phương tới du khách.
Điểm đáng chú ý là định hướng sắp tới không chỉ bổ sung từng dịch vụ riêng lẻ mà hướng đến hình thành chuỗi trải nghiệm. Ban Quản lý đang xây dựng Đề án phát triển du lịch Mỹ Sơn giai đoạn 2025-2030. Trong đó, một hướng đi là xây dựng không gian trải nghiệm làng nghề Chăm - Việt với các hoạt động làm gốm, dệt thổ cẩm, chằm nón, điêu khắc đá, gỗ; tổ chức các tuyến đi bộ, xe đạp địa hình; mở rộng trải nghiệm để du khách trực tiếp tham gia thay vì chỉ quan sát.
Không gian tự nhiên quanh di sản cũng được xác định là một nguồn tài nguyên quan trọng. Những định hướng như du lịch sông nước trên Khe Thẻ, Đập Thạch Bàn; trekking, leo núi, khám phá thực vật bản địa; quan sát chim, hệ sinh thái rừng Mỹ Sơn; tuyến trekking nhẹ kết nối Mỹ Sơn với Trà Kiệu, suối nước nóng Tây Viên… mở khả năng kéo hành trình ra khỏi phạm vi những ngọn tháp.
Điều đó cho thấy hướng dịch chuyển khá rõ: từ một điểm tham quan di tích sang một không gian trải nghiệm di sản. Du khách có thể đến vì kiến trúc Champa, nhưng được giữ lại bằng nghệ thuật, làng nghề, ẩm thực, cảnh quan, hoạt động khám phá và những câu chuyện của cộng đồng.
Lan tỏa từ một thương hiệu di sản
Thực tế cho thấy nền tảng thị trường của Mỹ Sơn đang tiếp tục mở rộng. Năm 2024, lượng khách tham quan đạt trên 450.000 lượt, những năm trở lại đây tăng trung bình trên 10%.
Năm 2025, Mỹ Sơn đón gần 432 nghìn lượt khách, trong đó hơn 392 nghìn khách nước ngoài. Tám tháng đầu năm 2026, Mỹ Sơn đón gần 300 nghìn lượt khách, với gần 262 nghìn lượt khách quốc tế. Con số khách quốc tế chiếm tỉ trọng lớn cũng đặt ra yêu cầu khác: sản phẩm của Mỹ Sơn cần đủ đặc trưng để một người chỉ đến một lần vẫn có thể nhận biết và ghi nhớ.
Trong định hướng tương lai, sản phẩm văn hóa phi vật thể và kinh tế ban đêm tiếp tục được đặt ở vị trí đáng chú ý. “Đêm Mỹ Sơn huyền thoại” được định hướng kết nối với ẩm thực, chợ phiên, trải nghiệm làng nghề, trò chơi dân gian Chăm - Việt; các hoạt động gắn với mùa lễ Katê vào tháng 10 dương lịch tiếp tục được phát triển. Đồng thời, Mỹ Sơn định hướng xây dựng bảo tàng số hóa 3D và ứng dụng 3D mapping để tái hiện những câu chuyện lịch sử, văn hóa Champa.
Ở đó, múa Chăm hay một sản phẩm cụ thể không đứng riêng lẻ. Giá trị nằm ở khả năng chúng liên kết với nhau để tạo thành một hành trình: xem kiến trúc - nghe câu chuyện - thưởng thức nghệ thuật - trải nghiệm nghề truyền thống - khám phá thiên nhiên - tương tác với công nghệ - tiếp cận sản phẩm cộng đồng.
Danh hiệu Di sản văn hóa thế giới của UNESCO cùng những bình chọn quốc tế đã góp phần vinh danh Mỹ Sơn, lan tỏa giá trị di sản và khơi gợi nhu cầu khám phá của du khách. Việc The Times đưa Mỹ Sơn vào danh sách 11 địa danh đẹp nhất Việt Nam tiếp tục nối dài sự ghi nhận ấy đối với vẻ đẹp cảnh quan, chiều sâu lịch sử, kiến trúc và văn hóa Champa.
Để gìn giữ và bồi đắp vị thế đã được khẳng định, Mỹ Sơn cần kiên trì bảo tồn những giá trị làm nên sức hấp dẫn của mình, đồng thời nâng chất lượng dịch vụ và mở rộng các trải nghiệm có bản sắc. Khi mỗi chuyến đi giúp du khách hiểu thêm về di sản, có thêm điều để trải nghiệm và lý do để trở lại, sự vinh danh sẽ tiếp tục được nuôi dưỡng bằng sức sống của Mỹ Sơn hôm nay.
Ông Nguyễn Công Khiết, Giám đốc BQL DSVHTG Mỹ Sơn cho biết, BQL xác định việc phát triển sản phẩm phải đặt trên nền tảng bảo tồn giá trị nguyên gốc và bản sắc văn hóa Champa; đồng thời gắn bảo tồn với sinh kế cộng đồng, đẩy mạnh truyền thông, xúc tiến thương hiệu “di sản Mỹ Sơn”, tăng liên kết vùng và ứng dụng các yếu tố sinh thái, công nghệ, sáng tạo.
Khi ấy, sức sống của Mỹ Sơn không chỉ nằm ở những viên gạch đã tồn tại hàng thế kỷ. Nó còn ở tiếng trống vang lên mỗi ngày, những bàn tay đang dệt thổ cẩm, người thợ chuốt gốm, những câu chuyện được kể bằng công nghệ, những cung đường đi qua rừng núi và những trải nghiệm mới đang được tạo dựng quanh di sản.
Từ danh hiệu UNESCO năm 1999 đến sự ghi nhận mới của The Times, hành trình ấy cho thấy một hướng đi ngày càng rõ: giữ giá trị cốt lõi để tạo sản phẩm, tạo sản phẩm để mở rộng trải nghiệm và từ những trải nghiệm có bản sắc, tiếp tục lan tỏa thương hiệu văn hóa Mỹ Sơn đến với công chúng trong nước và quốc tế.
