Giọng ca Huế trữ tình, quyền quý hòa quyện với giọng ca Bắc phóng khoáng
Luyện tập chắp nối các nét nhạc truyền thống
Công chúng không quên các buổi biểu diễn đặc sắc của nhóm Đông Kinh cổ nhạc trong mấy năm qua. Bằng cách quy tụ các nghệ nhân, nghệ sĩ ở nhiều loại hình âm nhạc như tuồng, chèo, xẩm, ca trù..., nhóm đưa đến các chương trình tập thành các thể loại nhạc truyền thống. Hay trong đêm nhạc “Ai vô xứ Huế, ai ra Bắc thành?” mới đây, khán giả Thủ đô còn được thưởng thức những màn biểu diễn của các nghệ sĩ, nghệ nhân cổ nhạc nguyên gốc xứ Huế từ câu lạc bộ Nhã nhạc và ca Huế Phú Xuân… Đêm nhạc lấy ý tưởng hai kinh thành gặp nhau, thông qua đàm đạo nghệ thuật để khơi lên vốn cổ.
Hành trình đàm đạo nghệ thuật ấy vượt qua một khoảng cách dài về địa lý và thời gian để trở về không gian xưa. Ở đó, Huế là đất đế kinh của vương triều nhà Nguyễn, Bắc thành là đất của Thăng Long - Đông Đô. Xứ Huế và Bắc thành là hai trung tâm văn hóa của nước Việt, với những nền âm nhạc đặc trưng tiêu biểu. Trải qua thăng trầm của lịch sử, di sản của người xưa giờ đã có phần trầm lắng, không ít điệu thức cổ bị mai một. Nhóm Đông Kinh cổ nhạc và câu lạc bộ Nhã nhạc và ca Huế Phú Xuân cùng đồng tấu, phần để nhắc nhớ nghệ thuật cổ truyền của hai miền cố đô, phần gợi mở một hướng bảo tồn nhạc Việt.
“Đặc sắc, riêng biệt nhưng vẫn hòa hợp, quy tụ về một mối. Làm bật điều này thì vô cùng hấp dẫn, tưởng đơn giản nhưng cũng rất khó, xong không phải không làm được. Quan trọng là từ góc tiếp cận ấy đưa ra một lời giải về bảo tồn cổ nhạc hiện nay”, NSND Xuân Hoạch, nhóm Đông Kinh cổ nhạc nói. Theo NSND Xuân Hoạch, khán giả đến xem thông qua chương trình để biết nhạc cổ truyền như thế nào, dựa trên các phần biểu diễn của nghệ nhân, nghệ sĩ mà mường tượng lại không gian cung đình xưa, không gian âm nhạc trong đời sống nhân dân xưa. Chèo, Tuồng, Xẩm, Hát văn, ca Huế cùng trong một sân khấu giống như 5 nốt nhạc ứng với ngũ cung trong di sản cha ông. Hòa trộn như vậy nhưng vẫn làm bật cái riêng, cái đặc sắc của mỗi loại hình, để vẽ nên bức tranh chung của cổ nhạc.
Đặt đúng lúc, đúng chỗ
Bức tranh chung của các tiết mục nhạc cổ tập thành sẽ có những tông màu hấp dẫn công chúng. Bằng một cách tự nhiên nhất, người vốn chỉ muốn nghe chèo có khi sẽ thích tuồng, thích chầu văn; người đến vì xẩm lại trở nên say mê ca Huế… Và bản thân nghệ sĩ tham gia cũng nhờ đó mà thăng hoa với các làn điệu, đồng thời học hỏi được từ những nghệ nhân, nghệ sĩ ở loại hình nghệ thuật khác. NSND Minh Gái cho rằng, cách làm như vậy vừa giới thiệu được nghệ thuật truyền thống mà vẫn truyền tải được nguyên bản tinh hoa dân tộc. “Thông qua đó diễn đạt được nhiều nét truyền thống văn hóa của Việt Nam. Chúng tôi thấy rằng đây là sân chơi cho chúng tôi thỏa sức cống hiến và sáng tạo”.
Âm nhạc có khả năng dẫn dắt con người bằng một con đường đặc biệt, như ngũ cung cổ nhạc tạo ra bao bậc nhưng vẫn tụ lại, hòa quyện tinh tế. Nhiều ý kiến cho rằng, trước khi muốn người ta hiểu trọn vẹn một vẻ đẹp nào của âm nhạc cổ truyền, hãy thử tìm cách khơi dậy tình yêu cho khán giả trước. Đây cũng là cách mà ngay từ những năm 1995 - 2005, nhà nghiên cứu âm nhạc, PGS.TS Vũ Nhật Thăng đã làm khi cùng với 20 nghệ nhân đi biểu diễn ở Pháp và một số nước châu Âu. Trước khán giả Việt kiều, nước ngoài, ca Huế, nhã nhạc cung đình và ca trù đã gây được ấn tượng sâu sắc. Với PGS.TS Vũ Nhật Thăng, vấn đề bảo tồn âm nhạc không chỉ làm cho hay, cho đúng mà còn phải tìm ra cách truyền tải sao cho hấp dẫn. Cách truyền tải ấy nên chăng cần bàn tay của giới nghiên cứu, cơ quan văn hóa. “Bên cạnh khuyến khích các chương trình như thế này, cũng cần một đường hướng lâu dài, liên tục cập nhật phương thức truyền tải đến công chúng”.
Có được phương thức mới, hay để truyền tải đến công chúng giá trị và vẻ đẹp cổ nhạc Việt Nam không dễ. Vài năm trở lại đây, sự kết hợp giữa các nhóm, câu lạc bộ âm nhạc truyền thống ở các loại hình khác nhau là một cách làm triển vọng. NSND Xuân Hoạch cho biết, thời gian tới, Đông Kinh cổ nhạc tiếp tục con đường của mình, đưa nhạc cổ tới đông đảo mọi người. “Đã là âm nhạc truyền thống Việt thì bản thân nó đã thành một mối, mang đậm tư duy người xưa. Để hiểu rằng đó là một. Từ Bắc vào Trung rồi hi vọng tiếp đến là cả 3 miền quy tụ lại. Ta xác định bản ngã của ta rồi thì sẽ dần giải quyết được vấn đề bảo tồn. Phong cách âm nhạc Việt vẫn tồn tại khi ta biết cách ứng xử với nó thế nào, đặt nó vào đúng chỗ, đúng lúc và đúng đối tượng”.
Thư Ngọc