Tiếp tục “bắt mạch” cho sân khấu kịch
Gần nửa tháng của Liên hoan sân khấu kịch nói chuyên nghiệp toàn quốc 2018 đã đi qua. Những cảm xúc buồn, vui, thăng hoa của nghệ sĩ đã được bộc bạch. Khách quan nhìn nhận thì thành công nhất của liên hoan năm nay chính là hiệu ứng về mặt khán giả và những người làm nghề. Sân khấu TP.HCM được sống trong không khí sôi động của kịch nói. Vở diễn nào thì sân khấu cũng được lấp đầy khoảng trống của khán giả, của những người làm nghề đến cổ vũ cho nhau.
Sân khấu chật kín khán giả, một tín hiệu đáng mừng là khán giả còn thích xem kịch. Đây là điều những người làm nghề mong muốn và hạnh phúc nhất. Vấn đề còn lại của sân khấu không chỉ ở việc khán giả chọn loại hình giải trí khác, mà tự thân sân khấu đang không tự “bốc thuốc” cho chính mình.
Điểm thành công lớn nhất của liên hoan, hội diễn chính là dịp để những người làm nghề được ngồi lại nhìn nhận và “bắt mạch” cho sân khấu kịch nói. Không ai có thể khẳng định, sau mỗi kì liên hoan sẽ có những “liều thuốc tiên” cho “căn bệnh” của sân khấu. Nhưng rõ ràng, nó cũng sẽ làm khuấy lên những hạn chế, “triệu chứng” của những vấn đề hôm nay của kịch nói.
Chặng đường của liên hoan sân khấu kịch đã đi qua, nhìn vào thực tế điều mà những người làm nghề phải thẳng thắn thừa nhận với nhau là thiếu kịch bản mới, hay. Những hạn chế ấy đã được thể hiện trong liên hoan lần này ở 27 vở diễn cả công lập và xã hội hóa. Nhưng đếm trên đầu ngón tay những vở kịch được đầu tư viết mới. Hầu hết trong số những vở được đem dự liên hoan là những tác giả đã quen thuộc trong làng kịch như Đăng Chương; Chu Thơm… Phải khẳng định là những gương mặt viết kịch trẻ trong cuộc chơi lần này hoàn toàn vắng bóng. Đây là điều đáng buồn, cũng là thực tế của sân khấu kịch nói. Kịch bản thừa vẫn thừa mà thiếu vẫn rất thiếu.
Khẳng định thế mạnh của mình, phong cách kịch của sân khấu phía Bắc và phía Nam cũng thể hiện rõ nét. Nếu như các đoàn nghệ thuật, nhà hát phía Bắc chú trọng vào sự hoành tráng của cảnh trí, chỉn chu và mang nhiều tính chính luận, chứa đựng nhiều vấn đề như: Mảnh đất lắm người nhiều ma; Vùng lạnh (Nhà hát Kịch Hà Nội); Con tốt sang sông; Sóng muôn đời thao thức (Nhà hát Kịch Quân đội); Bão tố Trường Sơn (Nhà hát Kịch Việt Nam)… Còn các sân khấu xã hội hóa phía Nam theo phong cách thiên về cảm xúc, mang tính giải trí, chú trọng thị trường với: Đàn bà dễ có mấy tay (Sân khấu Hồng Vân); Mua chồng ba mươi vạn (sân khấu Thế giới trẻ); Tiếng giày đêm (Hero Film); Tiếng vạc sành (Sân khấu Minh Nhí)… Sự đa dạng về đề tài và phong cách thể hiện của mỗi sân khấu tạo được hiệu ứng, màu sắc riêng cho sân khấu kịch.
Nỗi lo kế nghiệp…
Nhìn thấy ở liên hoan sân khấu kịch nói lần này đã thấy sự “lớn lên” của những gương mặt diễn viên trẻ, đặc biệt là sân khấu xã hội hóa phía Nam. Những cái tên, gương mặt còn khá trẻ của các sân khấu đều có sự trưởng thành như Khả Như; Quang Tuấn; Hoàng Phi; Xuân Nghị… Các vai diễn đã được đầu tư và xuất hiện chỉn chu hơn.
NSND Trần Nhượng, nguyên Trưởng đoàn Kịch nói Công an nhân dân, hầu như buỗi diễn nào của đồng nghiệp ông cũng đều xem. Ông chia sẻ: “Xem các vở trong liên hoan sân khấu lần này tôi cũng rất bất ngờ với các bạn diễn viên của miền Nam. Trước đây nhiều người vẫn cho rằng sân khấu kịch trong Nam giải trí nhạt nhẽo, không có chiều sâu. Nhưng xem nhiều vở của sân khấu xã hội hóa phía Nam tôi thực sự bất ngờ về sự tiến bộ trong diễn xuất của các bạn ấy. Đã có sự đầu tư kỹ hơn cho các vai diễn…”.
Điều lo lắng nhất vẫn là sự “phân cấp” về đạo diễn tham gia của các đoàn, nhà hát giữa công lập và xã hội hóa. Danh sách những gương mặt đạo diễn cũ vẫn dày đặc trong liên hoan khiến những người làm nghề không khỏi chạnh lòng. Khi một sân chơi thiếu vắng những gương mặt trẻ sẽ cho cảm giác hụt về lớp kế thừa.
Nếu như các đơn vị công lập vẫn chọn giải pháp “an toàn” chọn gương mặt đạo diễn có tên tuổi như NSND Lê Hùng với 5 vở đều của các nhà hát, đơn vị “lớn” như: Mảnh đất lắm người nhiều ma (Nhà hát Kịch Hà Nội); Gặp lại người đã chết (Nhà hát Kịch CAND); Sóng muôn đời thao thức (Nhà hát Kịch Quân đội); Tình ca đồng đội (Nhà hát Ca múa Kịch Lam Sơn); Thiên đường (Đoàn Kịch nói Hải Phòng)… Hay các gương mặt quen của làng kịch như NSƯT Trần Minh Ngọc; NSND Anh Tú; NSND Hồng Vân; NSND Trần Nhượng… Cơ hội cho các đạo diễn trẻ được thử nghiệm, cọ xát là rất ít, thậm chí không có. Đây là điều đáng tiếc nhất, bởi chính những gương mặt trẻ là sự kế thừa và phát triển của sân khấu tương lai. Đạo diễn N.Đ chia sẻ: Trong sân chơi này rõ ràng tìm kiếm những cái tên trẻ rất hiếm hoi. Phải chăng họ chưa nhận được sự tin tưởng? Tất nhiên liên hoan cũng là dịp tốt để những đạo diễn trẻ được học hỏi từ bậc cha, chú trong dàn dựng. Nhưng nếu trao cho họ cơ hội trực tiếp làm nghề thì sự trưởng thành ấy sẽ không uổng phí…”.
Bài, ảnh: MAI LINH