Phí sàn thương mại điện tử tăng: Shop nhỏ còn sống được nhờ giá rẻ?

VHO - Khi Shopee và TikTok Shop đồng loạt tăng phí, bài toán kinh doanh trên sàn thương mại điện tử không còn chỉ là bán được nhiều đơn hàng. Chi phí ngày càng tăng khiến lợi thế giá rẻ của nhiều shop nhỏ dần mất hiệu quả. Các cơ quan quản lý cũng đã bắt đầu vào cuộc trước những phản ánh từ thị trường.

Giá rẻ dần mất lợi thế khi chi phí bán hàng tăng mạnh

Thời gian gần đây, nhiều người bán trên sàn thương mại điện tử có chung cảm nhận rằng việc kiếm đơn hàng đã khó, giữ được lợi nhuận còn khó hơn. Mỗi lần sàn điều chỉnh chính sách phí, toàn bộ bài toán kinh doanh gần như phải tính lại từ đầu.

Từ ngày 1.5, Shopee tăng phí xử lý giao dịch từ 4,91% lên 6% giá trị đơn hàng đối với hầu hết phương thức thanh toán. Chỉ ít ngày sau, TikTok Shop cũng áp dụng mức phí thanh toán khoảng 6%, đồng thời nâng phí cố định ở nhiều ngành hàng, có nhóm lên tới 16,1%, chưa bao gồm thuế, voucher và các khoản hỗ trợ bán hàng khác.

Nếu chỉ nhìn vào mức tăng vài phần trăm, nhiều người có thể cho rằng tác động không đáng kể. Tuy nhiên, với người bán, đây chỉ là một phần trong chuỗi chi phí ngày càng lớn.

Theo tính toán của nhiều nhà bán hàng, tổng các khoản phí cơ bản trên Shopee hiện vào khoảng 24,5% giá trị đơn hàng, còn TikTok Shop khoảng 27,6%. Khi cộng thêm quảng cáo, tiếp thị liên kết (affiliate), livestream, vận hành, logistics và các chương trình khuyến mãi, tổng chi phí thực tế có thể lên gần 40% trên Shopee và hơn 45% trên TikTok Shop.

Điều đó đồng nghĩa với việc mỗi đơn hàng phải "cõng" thêm rất nhiều chi phí trước khi tạo ra lợi nhuận. Trong bối cảnh sức mua chưa phục hồi mạnh, không ít shop rơi vào tình trạng bán được hàng nhưng lãi rất ít, thậm chí càng bán càng lỗ.

Không ít người từng chọn chiến lược bán giá thấp để thu hút khách hàng. Nhưng khi phí sàn, chi phí vận chuyển và quảng cáo đồng loạt tăng, chiến lược này ngày càng khó duy trì. Nếu tăng giá bán để bù chi phí, nguy cơ mất khách rất lớn bởi người mua có quá nhiều lựa chọn. Ngược lại, nếu giữ nguyên giá, lợi nhuận tiếp tục bị bào mòn.

Đặc biệt, việc TikTok Shop điều chỉnh phí theo từng ngành hàng cấp 3 khiến việc quản trị trở nên phức tạp hơn. Cùng một gian hàng nhưng mỗi mã sản phẩm (SKU) có thể chịu mức phí khác nhau. Chẳng hạn, với nhóm sản phẩm chăm sóc da, mức phí của shop nhỏ lên tới 15,5%, còn shop mall là 18,8%.

Theo nhiều chuyên gia, rủi ro lớn nhất không nằm ở vài phần trăm phí tăng thêm mà ở việc người bán không kịp cập nhật, vẫn giữ nguyên giá bán và chỉ đến kỳ đối soát mới phát hiện lợi nhuận sụt giảm hoặc thua lỗ.

Trong bối cảnh đó, nếu chi phí tiếp tục tăng, nhiều nhà bán buộc phải tăng giá hoặc cắt giảm khuyến mãi. Điều này cũng đồng nghĩa người tiêu dùng sẽ ngày càng khó mua được hàng với mức giá thấp như giai đoạn các sàn còn mạnh tay trợ giá.

Shop nhỏ trước sức ép ngày càng lớn

Việc Shopee và TikTok Shop gần như cùng thời điểm tăng phí cũng phản ánh một thực tế khác: thị trường thương mại điện tử Việt Nam đang ngày càng tập trung vào số ít nền tảng lớn.

Theo báo cáo của Momentum Works, Shopee, TikTok Shop và Lazada hiện gần như chiếm toàn bộ thị phần thương mại điện tử Đông Nam Á. Riêng tại Việt Nam, Shopee vẫn dẫn đầu với khoảng 57 - 58% thị phần, trong khi TikTok Shop đã vươn lên gần 40%. Điều này khiến người bán không còn nhiều lựa chọn nếu muốn chuyển sang nền tảng khác.

Áp lực chi phí không chỉ xảy ra với các shop nhỏ. Năm 2025, Công ty cổ phần Mỹ phẩm Sài Gòn đạt doanh thu khoảng 100 tỉ đồng trên Shopee, TikTok Shop và Lazada, nhưng chi phí dành cho sàn, marketing và các hoạt động bán hàng trực tuyến đã chiếm gần một nửa doanh thu. Sau khi trừ tiếp chi phí sản xuất, nhân công và vận hành, phần lợi nhuận còn lại gần như không đáng kể.

Ở ngành may mặc, biên lợi nhuận vốn chỉ ở mức vài phần trăm. Trong khi phí sàn và chi phí đầu vào cùng tăng, doanh nghiệp trong nước còn phải cạnh tranh với hàng may mặc xuyên biên giới giá rẻ, khiến dư địa giảm giá gần như không còn.

Theo báo cáo của Metric, khoảng 48.400 gian hàng đã rời khỏi các sàn thương mại điện tử lớn tại Việt Nam trong năm 2025. Nhiều chuyên gia cho rằng đây là hệ quả khi thị trường bước sang giai đoạn mới.

Trong giai đoạn 2022 - 2025, các sàn cạnh tranh bằng trợ giá, miễn giảm phí, tung voucher và hỗ trợ vận chuyển để thu hút cả người bán lẫn người mua. Khi lượng người dùng đã đủ lớn, các nền tảng bắt đầu chuyển sang mục tiêu tối ưu lợi nhuận, khiến việc điều chỉnh phí trở thành xu hướng khó tránh.

Ở góc độ quản lý, một lãnh đạo Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cho biết cơ quan này đã ghi nhận phản ánh của nhiều doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người bán về việc một số nền tảng thương mại điện tử tăng phí dịch vụ thời gian gần đây.

Theo cơ quan quản lý, việc tăng chi phí vận hành, quảng bá, logistics hay hiển thị sản phẩm có thể tạo áp lực lớn, nhất là với doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh và người mới tham gia thị trường. Tuy nhiên, việc điều chỉnh phí cũng diễn ra trong bối cảnh các nền tảng tái cơ cấu hoạt động, chuyển từ cạnh tranh bằng trợ giá sang mô hình phát triển bền vững hơn.

Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số nhấn mạnh, doanh nghiệp có quyền quyết định giá dịch vụ theo cơ chế thị trường, nhưng phải tuân thủ quy định về thương mại điện tử, cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; đồng thời công khai, minh bạch các chính sách phí và thay đổi ảnh hưởng trực tiếp đến người bán. Cơ quan này đang tiếp tục theo dõi diễn biến thị trường, làm việc với các nền tảng và đề nghị các doanh nghiệp xây dựng lộ trình điều chỉnh phí hợp lý, tăng cường trao đổi với cộng đồng người bán trước khi áp dụng thay đổi lớn.

Trong khi đó, Ủy ban Cạnh tranh quốc gia đã đề nghị Shopee và TikTok Shop cung cấp thông tin liên quan đến việc điều chỉnh phí từ tháng 5 để phục vụ công tác rà soát theo quy định của pháp luật về cạnh tranh. Theo cơ quan này, việc tăng phí có thể làm tăng chi phí vận hành của nhà bán hàng, gián tiếp tác động đến giá bán và môi trường cạnh tranh. Ủy ban sẽ tiếp tục làm việc với các nền tảng để đánh giá ảnh hưởng đối với doanh nghiệp nhỏ và người tiêu dùng.

Theo một chuyên gia của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, thương mại điện tử đang bước qua giai đoạn cạnh tranh bằng "đốt tiền" để chuyển sang tối ưu hiệu quả kinh doanh. Vì vậy, người bán muốn tồn tại không thể chỉ dựa vào giá rẻ mà phải quản trị chặt lợi nhuận của từng SKU, kiểm soát chi phí, đồng thời phát triển bán hàng đa kênh để giảm phụ thuộc vào một nền tảng. Trong dài hạn, lợi thế sẽ thuộc về những nhà bán có thương hiệu, quản trị tốt và ứng dụng công nghệ, AI để nâng cao hiệu quả kinh doanh.