Diễn ra từ ngày 19-22.11 tại Đặc khu Côn Đảo (TP.HCM), Hội sách “Huyền thoại Côn Đảo” năm 2026 tổ chức nhiều hoạt động trưng bày, giới thiệu sách, giao lưu nhân chứng lịch sử và phát triển văn hóa đọc.
Hướng đến Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam (23.11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24.11), sự kiện tạo không gian để công chúng tiếp cận lịch sử qua những câu chuyện người thật, việc thật và các tư liệu được lưu giữ qua trang sách.

Lắng nghe những câu chuyện từ ký ức người trong cuộc
Điểm nhấn trong chuỗi hoạt động ngày 20.11 là chương trình giao lưu “Thư viện người - Những cuốn sách sống về lòng yêu nước”, diễn ra tại Hội trường Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công Đặc khu Côn Đảo.
Chương trình có sự tham gia của các cựu tù chính trị Côn Đảo, gồm: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Trung tướng Châu Văn Mẫn; bà Hoàng Thị Khánh, Chủ tịch Hội Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày TP.HCM; bà Trần Kim Cúc và bà Trần Thị Trúc Chi, Ủy viên Ban Thường vụ Hội.
Lấy cảm hứng từ tuyển tập Những lá thư thời chiến Việt Nam do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật ấn hành, chương trình đưa người nghe trở lại những năm tháng chiến tranh qua ký ức của những người từng trực tiếp trải qua chiến trường và chốn lao tù.
Những bức thư, lời nhắn gửi gia đình, tình cảm đồng đội và những phương thức liên lạc bí mật trong nhà tù đã tái hiện một phần đời sống tinh thần của người chiến sĩ cách mạng trong hoàn cảnh bị giam cầm.
Các nhân chứng kể về cách truyền tin qua lá bàng, những bức thư được viết bằng mật mã và nỗ lực kết nối giữa những người tù trong điều kiện bị kiểm soát nghiêm ngặt. Mỗi thông tin được chuyển đi không chỉ giúp duy trì liên lạc mà còn thể hiện ý chí, niềm tin và tinh thần đấu tranh không khuất phục.
Xúc động hơn cả là những câu chuyện về nỗi nhớ gia đình và những mất mát phía sau song sắt nhà tù. Cựu tù Trần Thị Trúc Chi chia sẻ, trong hoàn cảnh tù đày, việc gửi được một lá thư về nhà là điều vô cùng khó khăn. Nhiều người phải gửi con cho ông bà, người thân chăm sóc khi bị bắt, nhưng vì không có thông tin liên lạc nên không thể biết tình hình gia đình.

Có những trường hợp, sau ngày được trở về, người mẹ mới biết con mình đã qua đời từ nhiều năm trước vì bệnh tật hoặc tai nạn. Những câu chuyện ấy cho thấy hậu quả chiến tranh không chỉ hiện diện nơi chiến trường hay trong chốn lao tù, mà còn kéo dài đến từng mái nhà, để lại những nỗi đau và mất mát không dễ gì bù đắp.
Cựu tù Hoàng Thị Khánh nhắc lại lời hứa và lý tưởng mà người chiến sĩ đã lựa chọn: “Dù thế nào vẫn luôn nhớ một khi đã quyết định dấn thân thì phải kiên định với con đường đã chọn, không được phản bội lý tưởng”. Lời nhắn gửi ấy cũng là động lực để người chiến sĩ giữ vững ý chí, vượt qua những thử thách khắc nghiệt và đi trọn con đường cách mạng.
Qua những câu chuyện chân thực, hình ảnh người chiến sĩ cách mạng hiện lên không chỉ với tinh thần kiên cường, bất khuất mà còn với tình cảm sâu nặng dành cho gia đình, đồng đội. Những hy sinh thầm lặng của người ở lại cũng được nhắc nhớ, giúp thế hệ trẻ hôm nay hiểu hơn giá trị của hòa bình và những điều bình dị trong cuộc sống.

Cũng trong chương trình, phóng sự về Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tại Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng (tư liệu do Bộ Tư lệnh cung cấp) tiếp tục gợi mở câu chuyện về trách nhiệm tri ân những người đã hy sinh vì đất nước.
Bày tỏ sự đồng tình với chủ trương tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, các cựu tù chính trị xúc động kể về những buổi tiễn đưa hài cốt liệt sĩ. Không chỉ có thân nhân, nhiều người dân dù không có quan hệ trực tiếp với người đã khuất vẫn đến tham dự, tiễn đưa bằng tình cảm trân trọng. Điều đó cho thấy tri ân các anh hùng liệt sĩ không chỉ là tình cảm của gia đình mà còn là trách nhiệm chung của cộng đồng.
Từ những câu chuyện và hình ảnh được chia sẻ, cuộc đối thoại giữa các cựu tù chính trị với đoàn viên, thanh niên và học sinh tiếp tục nhấn mạnh vai trò của thế hệ trẻ trong việc lưu giữ tư liệu, ký ức lịch sử, tìm kiếm thông tin đồng đội và tiếp nối hoạt động tri ân những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Lan tỏa văn hóa đọc, bồi đắp tình yêu lịch sử
Không chỉ kết nối công chúng với ký ức lịch sử qua lời kể của các nhân chứng, Hội sách “Huyền thoại Côn Đảo” năm 2026 còn chú trọng phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng, đặc biệt là học sinh.

Ngày 20.11, chương trình lan tỏa “Tiết đọc sách” được tổ chức tại Trường Tiểu học Cao Văn Ngọc, cơ sở 2, với các hoạt động giao lưu, tìm hiểu kiến thức về sách và văn hóa đọc, tô màu, viết thiệp tặng thầy cô nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam.
Thông qua hình thức trải nghiệm gần gũi, học sinh được khuyến khích thể hiện sự sáng tạo, chia sẻ niềm yêu thích và từng bước hình thành thói quen đọc sách.
Dịp này, Quỹ Giáo dục Thiện Tâm trao tặng nhà trường tủ sách Hiếu học cùng 200 quyển sách, góp phần bổ sung nguồn tài liệu phục vụ học tập và nhu cầu đọc của học sinh. Các mạnh thường quân cũng trao 16 suất học bổng cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn.
Đáng chú ý, ba học sinh Lại Quang Huy, Nguyễn Ngọc Hạnh Ngân và Trần Bảo Nam được vinh danh với giải Tác phẩm tiêu biểu tại Cuộc thi ảnh Gia đình cùng đọc sách TP.HCM năm 2026 do Bảo tàng - Thư viện Bà Rịa - Vũng Tàu tổ chức.

Trong chuỗi hoạt động phát triển văn hóa đọc tại địa phương, Công ty Cổ phần Sbooks cũng trao tặng sách cho Trường THCS Lê Hồng Phong. Những hoạt động này góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức, khuyến khích thói quen đọc và xây dựng môi trường học tập giàu tri thức cho học sinh Côn Đảo.
Tiếp nối các hoạt động trong ngày 20.11, sáng 21.11, Hội sách sẽ tổ chức lễ khai mạc tại khu vực Di tích Nhà Công quán. Trước đó, đại biểu tham gia lễ viếng, dâng hương tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ tại Nghĩa trang Hàng Keo, Nghĩa trang Hàng Dương và Đền thờ Côn Đảo.

Chiều cùng ngày, chương trình thăm cựu tù Nguyễn Xuân Viên được tổ chức tại nhà riêng. Đến 17h, lễ thắp nến tưởng niệm, tri ân các anh hùng liệt sĩ và đồng bào yêu nước đã hy sinh tại Côn Đảo diễn ra tại Bia tưởng niệm Cầu tàu lịch sử 914.
Đặc biệt, chương trình biểu diễn chuyển thể tác phẩm văn học với chủ đề “Côn Đảo - Lời gửi mai sau” sẽ diễn ra từ 19h đến 20h45 tại Di tích Trại Phú Hải (Nhà tù Phú Hải). Thông qua ngôn ngữ nghệ thuật, những câu chuyện lịch sử được tái hiện, góp phần đưa ký ức về một thời đấu tranh gian khổ đến gần hơn với công chúng.
Tiếp nối Hội sách Côn Đảo năm 2025, sự kiện năm nay tiếp tục khẳng định vai trò của sách trong lưu giữ và lan tỏa các giá trị lịch sử, văn hóa. Sự kết nối giữa trang sách, ký ức nhân chứng, không gian di tích và hoạt động dành cho thế hệ trẻ góp phần để những câu chuyện từ quá khứ không chỉ được nhắc nhớ mà còn trở thành nguồn tư liệu, bài học và động lực để các thế hệ hôm nay trân trọng hòa bình, tiếp nối truyền thống và có trách nhiệm hơn với lịch sử dân tộc.

