Sau đỉnh cao 2008 là…
Trong đội hình tuyển Việt Nam vô địch AFF Cup 2008, Long An và Bình Dương là hai CLB đóng góp nhiều cái tên nhất (4 người mỗi đội). Đội đầu tiên từng được dẫn dắt bởi chính Henrique Calisto, đội thứ hai vốn được xem như CLB giàu nhất Việt Nam. Hai đội bóng ấy đã chia nhau 4 danh hiệu vô địch quốc gia gần nhất, là hai người khổng lồ của bóng đá Việt Nam thời bấy giờ. Chính họ cũng là biểu tượng cho cách làm bóng đá chuyên nghiệp ở Việt Nam thập niên đầu thế kỷ.
Bình Dương vốn mang biệt danh “Chelsea Việt Nam”. Đội bóng cũ của Lê Công Vinh và Lê Thụy Hải nổi tiếng là CLB bạo chi nhất giải đấu. Họ được “chống lưng” bởi tập đoàn Becamex và luôn vung tiền để mua về những cầu thủ tốt nhất ở mọi vị trí. Long An cũng sống nhờ bầu sữa của ông bầu Võ Quốc Thắng, sở hữu cả đội trưởng Tài Em và đội phó Minh Phương. Đây là lá cờ đầu của bóng đá miền Tây trong giai đoạn này. Sau lưng họ, Đồng Tháp, Đồng Nai, An Giang vẫn là những tên tuổi đáng chú ý.
Đó là những đại diện tiêu biểu trong thời đại đồng tiền “nhảy múa” của bóng đá Việt Nam. Đấy là thời kỳ chuyên nghiệp đầu tiên sau khi V.League ra đời. Trong giai đoạn này, các ông bầu vẫn còn hào hứng và đổ xô vào bóng đá. Bầu Đức (HAGL), bầu Thắng (Long An), bầu Trường (Ninh Bình)... và sau này thêm bầu Hiển (CLB Hà Nội) là những nhân vật tiêu biểu. Đồng tiền trong tay họ mang tới sức sống chưa từng có cho V.League nhưng cũng làm đảo lộn mọi giá trị. Họ là những người đưa Kiatisak, Lee Nguyễn tới Việt Nam. Nhưng cũng chính họ tạo ra hợp đồng 8 tỉ cho Công Vinh về Bình Dương, 8,5 tỉ cho Vũ Như Thành. Đấy là những mức phí chuyển nhượng siêu tưởng mà ngày nay, không đội bóng nào có thể bỏ ra.
Với cách làm ấy, bóng đá trẻ hoàn toàn bị quên lãng. Bình Dương, Long An thống trị V.League nhưng tuyến trẻ kém phát triển. Khi tuyển Việt Nam vô địch AFF Cup 2008, nhiều người kỳ vọng nền bóng đá sẽ tận dụng được bước đà ấy để cất cánh. Nhưng danh hiệu năm 2008 thực ra chỉ là phút lóe sáng cuối cùng của một phương pháp làm bóng đá sai từ căn bản.
Đấy chính là thứ mà HLV Alfred Riedl từng miêu tả: “Bóng đá Việt Nam xây nhà từ nóc”.
Những gì diễn ra sau đỉnh cao 2008 đã chứng minh nhận định trên. Đội tuyển quốc gia với nguyên lứa Công Vinh, Minh Phương, Tài Em đang ở độ chín không bao giờ còn lặp lại được kỳ công xưa. Năm 2009, Calisto thua Malaysia ở chung kết SEA Games. Năm 2010, tiếp tục là Calisto, lại thua Malaysia ở bán kết AFF Cup.
Từ đó trở đi là giai đoạn thất vọng kéo dài với những thất bại liên tiếp ở AFF Cup 2012, SEA Games 2011 và 2013. Đó cũng là thời kỳ các ông bầu rút dần khỏi bóng đá. V.League chìm trong rối loạn với hàng loạt bê bối trọng tài, bạo lực, gian lận và bỏ giải. Những bong bóng chuyển nhượng nổ tung, CĐV quay lưng lại với bóng đá. Nửa thập kỷ sau ngày Calisto đưa đội tuyển tới đỉnh cao khu vực, bóng đá Việt Nam đã hiểu cảm giác chạm đáy.
Sự ra đời của hệ thống đào tạo trẻ mới
Ít người biết rằng, HAGL là đội bóng lớn duy nhất không đóng góp một cái tên nào trong đội hình tuyển Việt Nam vô địch AFF Cup 2008. Cầu thủ Gia Lai duy nhất ra sân tại giải đấu năm đó là một người Thái Lan: Datsakorn Thonglao. Như đã nói, HAGL vốn là đội bóng khởi xướng cuộc đua kim tiền ở thời kỳ đầu của giải chuyên nghiệp. Đội bóng của bầu Đức từng có giai đoạn được ví với tuyển Thái Lan thu nhỏ khi sở hữu hàng loạt tuyển thủ Thái và được dẫn dắt bởi Kiatisak Senamuang huyền thoại.
Đến đây, người viết cảm thấy cần phải nói đôi điều về bầu Đức. 20 năm qua, ông Đức có lẽ là nhân vật đặc biệt nhất của bóng đá Việt Nam. Năm 2002, ông mở ra thời kỳ đồng tiền lũng đoạn bóng đá bằng bản hợp đồng khiến cả Đông Nam Á phải kính nể mang tên Kiatisak. Nhưng cũng chính ông là người đầu tiên làm đào tạo trẻ một cách chuyên nghiệp, tử tế khi lập ra Học viện JMG hồi năm 2007. Ở thời kỳ nào, bầu Đức cũng là người đi đầu, là kẻ sáng tạo, là nhân vật khai phá của bóng đá Việt Nam.
Một năm trước khi đội tuyển đăng quang tại Mỹ Đình, học viện HAGL JMG và Trung tâm đào tạo trẻ Viettel được thành lập. Một năm sau chức vô địch, Hà Đức Chinh được tuyển vào khóa I PVF. Trước đó nữa, Duy Mạnh, Quang Hải gia nhập lò đào tạo trẻ Gia Lâm.
Mệt mỏi với cuộc đua kim tiền, nhận thức được sự bất hợp lý của mô hình hiện tại, nhiều ông bầu, nhiều tập đoàn đã bắt đầu dành sự quan tâm cho đào tạo trẻ. Giai đoạn 2011 - 2013 khủng hoảng của bóng đá Việt Nam cũng là thời kỳ trưởng thành của lứa trẻ đầu tiên từ hệ thống học viện mới.
Đến giữa năm 2013, trái ngọt đầu mùa đã xuất hiện khi bầu Đức trình làng lứa I JMG với Công Phượng, Xuân Trường, Tuấn Anh là những đại diện tiêu biểu. Hai năm sau, tới lượt lứa Quang Hải, Đức Chinh, Bùi Tiến Dũng xuất hiện.
Chính họ sau này sẽ viết nên những trang sử đẹp nhất cho bóng đá Việt Nam.
Thế hệ Quang Hải và cuộc hồi sinh của bóng đá Việt Nam
Nếu chức vô địch AFF Cup 2008 là biểu tượng cho cách làm bóng đá chuyên nghiệp giai đoạn đầu, là điểm kết thúc của thời đại cũ thì lứa Quang Hải với kỳ tích 2018 có thể chỉ là điểm khởi đầu.
Trở lại trận chung kết khu vực sau 10 năm, lứa Quang Hải đã mang tới một hình hài hoàn toàn khác cho đội tuyển Việt Nam. 14 trong tổng số 23 cái tên của HLV Park Hang-seo trưởng thành từ những lò đào tạo mới. Phần lớn các cầu thủ chỉ bắt đầu theo nghiệp thể thao sau chức vô địch năm 2008.
10 năm trước, bóng đá miền Nam thống trị đội tuyển quốc gia. Đội hình tuyển Việt Nam xuất phát trong trận chung kết 2008 chỉ có 4 cầu thủ gốc Bắc. Ngày nay, mọi thứ đã đảo chiều. Đó cũng là điều hợp lý thôi khi 5 năm trở lại đây, bóng đá miền Tây mỗi năm mất một đại diện ở sân chơi chuyên nghiệp. TP.HCM tới 1, 2 năm gần đây mới có đội lên V.League. Hiện tại, ngoại trừ HAGL, những lò đào tạo mạnh nhất đều đang đóng trụ sở ở miền Bắc.
10 năm trước, đội bóng mạnh nhất là đội có nhiều tiền nhất, mua được những cầu thủ giỏi nhất. 10 năm sau, đào tạo trẻ giờ là nền tảng cho tất cả. CLB Hà Nội của bầu Hiển thống trị V.League bằng sức mạnh tuyệt đối nhờ bộ khung Quang Hải, Duy Mạnh, Đình Trọng, Văn Hậu. Tất cả đều trưởng thành từ lò đào tạo của CLB và đang đá chính tại đội tuyển Việt Nam.
Với họ, đội tuyển Việt Nam vô địch AFF Cup lần thứ hai sau 10 năm. Với họ, những đỉnh cao chói lọi của bóng đá Việt còn ở phía trước.
| Những chiến công tại Thường Châu và Indonesia thật kỳ vĩ. Nhưng nó chỉ là điểm khởi đầu. Bởi những Quang Hải, Đình Trọng, Bùi Tiến Dũng còn chưa tròn 23 tuổi. Họ vẫn là những đóa hồng vừa hé nụ, là chồi non vừa vươn khỏi mặt đất. Họ rất tài năng nhưng cũng rất trẻ, chưa phát huy hết tiềm năng và còn cả tương lai dài ở phía trước. |
MINH CHIẾN