Đánh thức “kho báu” xanh giữa núi rừng Bắc Ninh

Ở mỗi điểm đến, cảnh quan, văn hóa và lịch sử hiện lên như những lớp trầm tích đang chờ được kết nối thành sản phẩm du lịch có chiều sâu và sức sống lâu dài.

Câu chuyện du lịch xanh của Lục Sơn

Buổi sáng ở Lục Sơn bắt đầu bằng màu xanh trải rộng trước mắt. Con đường dẫn vào các điểm du lịch như Cội nguồn, Nhà bên suối, Bình Yên gia trang, Thung lũng Trăng khiến chúng tôi có cảm giác đang bước vào một không gian khác, nơi nhịp sống chậm hơn và thiên nhiên hiện diện rất gần.

Đây là những điểm trong hành trình của Famtrip “Khảo sát - Tọa đàm kết nối xây dựng tour du lịch xanh Bắc Ninh 2026”, do Viện Kinh tế Du lịch (Hiệp hội Du lịch Việt Nam) tổ chức từ ngày 29 - 31.10.

Chuyến đi đưa các thành viên trực tiếp khảo sát những điểm đến giàu tiềm năng, trải nghiệm không gian văn hóa địa phương và tìm hiểu những mô hình đang thử nghiệm hướng vận hành xanh.

Câu chuyện du lịch xanh của Lục Sơn hiện diện trước hết trong cảnh quan. Dòng suối, những khoảng cây xanh, những công trình nghỉ dưỡng gần gũi thiên nhiên tạo nên chất liệu tự nhiên cho sản phẩm du lịch.

Ở Nhà bên suối, dòng nước len qua khuôn viên, cây cối bao quanh những không gian nghỉ ngơi. Cảm giác thư thái đến khá tự nhiên. Du khách tìm đến đây có thể dành thời gian nghỉ ngơi, tận hưởng cảnh quan và tạm rời xa sự ồn ào thường nhật.

Tại Bình Yên gia trang, không gian nhà gỗ tạo nên dấu ấn riêng. Bữa trưa giữa khung cảnh yên bình giúp chúng tôi cảm nhận rõ hơn sức hấp dẫn của việc đưa đời sống và cảnh quan địa phương vào trải nghiệm du lịch.

Thung lũng Trăng lại mở ra một khoảng không rộng hơn. Đứng giữa cảnh quan thoáng đãng, câu chuyện về việc hình thành các tuyến trải nghiệm kết nối nhiều điểm đến trong cùng một khu vực trở nên dễ hình dung hơn.

Nhìn những mô hình ấy dưới góc độ phát triển du lịch xanh, tôi nghĩ nhiều đến cách một điểm đến sử dụng những gì mình đang có. Không gian tự nhiên được giữ gìn, công trình hòa vào cảnh quan, trải nghiệm được tổ chức phù hợp với đặc trưng địa phương. Những yếu tố tưởng như giản dị lại quyết định cảm nhận của du khách.

TS. Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch nhấn mạnh tính cấp thiết của việc “xanh hóa” du lịch Bắc Ninh: “Chuyển đổi du lịch xanh không còn là một xu thế, mà là yêu cầu bắt buộc để nâng cao sức cạnh tranh, đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, đồng thời giảm thiểu áp lực môi trường từ quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa mạnh mẽ”.

Theo TS. Nguyễn Anh Tuấn, du lịch Bắc Ninh đang đứng trước yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng, nhất là khả năng kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng mức chi tiêu của du khách.

Ông cho rằng du lịch xanh có thể tạo nền tảng để Bắc Ninh khai thác sâu hơn các giá trị văn hóa, lịch sử và sinh thái, qua đó hình thành những sản phẩm giàu trải nghiệm, thân thiện với môi trường và có khả năng giữ chân du khách lâu hơn.

Với hệ thống di sản văn hóa phong phú cùng tài nguyên sinh thái đặc sắc, Bắc Ninh có nhiều điều kiện để xây dựng hướng phát triển du lịch gắn với bảo tồn và phát huy giá trị bản địa.

Trong chuyến khảo sát, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch Nguyễn Anh Tuấn trao sổ tay hướng dẫn áp dụng Bộ tiêu chí du lịch xanh cho doanh nghiệp du lịch tới ông Nguyễn Xuân Hướng, Phó trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Lục Sơn.

Theo chia sẻ của ông Nguyễn Xuân Hướng, Lục Sơn đang sở hữu nhiều tài nguyên tự nhiên và văn hóa. Thác Rót, thác Bãi Bắn, suối Nước Vàng, vách Đá Trắng tạo nên nền cảnh quan sinh thái; văn hóa của đồng bào Dao, Cao Lan cùng đình Đối Sơn, chùa Đám Trì bổ sung chiều sâu cho không gian du lịch địa phương.

Đến năm 2030, xã đặt mục tiêu thu hút trên 2.000 lượt khách mỗi năm, doanh thu khoảng 2 tỉ đồng/năm và xây dựng 3 điểm du lịch cộng đồng đạt chuẩn.

Cùng với đầu tư hạ tầng, địa phương hướng tới bảo tồn văn hóa bản địa, nâng cao kỹ năng du lịch cho người dân, kết nối với trục du lịch tâm linh - sinh thái Tây Yên Tử, đồng thời bảo vệ môi trường và tài nguyên rừng tự nhiên.

Những mục tiêu ấy khiến chuyến khảo sát có thêm một tầng ý nghĩa. Đằng sau một điểm check-in đẹp là bài toán tổ chức không gian, nâng chất lượng dịch vụ và giữ cho tài nguyên không bị tiêu hao trong quá trình khai thác.

Yên Thế - nơi lịch sử bước vào câu chuyện du lịch

Rời Lục Sơn, đoàn di chuyển tới Khu di tích lịch sử khởi nghĩa Yên Thế. Không khí nơi đây lập tức thay đổi. Nếu buổi sáng chúng tôi đi giữa màu xanh của núi rừng thì tại Yên Thế, câu chuyện lịch sử trở thành trung tâm của trải nghiệm.

Đoàn dâng hương tại khu di tích, sau đó nghe giới thiệu về cuộc khởi nghĩa Yên Thế và thủ lĩnh Hoàng Hoa Thám. Những câu chuyện về phong trào đấu tranh của nhân dân địa phương được kể lại ngay trong không gian gắn với những dấu mốc lịch sử khiến cảm nhận về vùng đất trở nên gần gũi hơn.

Tôi đặc biệt ấn tượng với khoảnh khắc các thành viên đứng trước tượng đài Hoàng Hoa Thám. Không gian rộng, tượng đài nổi bật giữa khuôn viên di tích. Mỗi người dừng lại, lắng nghe, quan sát và ghi lại những hình ảnh của chuyến đi.

Đền thờ Hoàng Hoa Thám tiếp tục đưa câu chuyện trở về với con người đã gắn tên tuổi mình với vùng đất Yên Thế. Những gì được nghe tại đây khiến tôi nghĩ rằng sức hấp dẫn của du lịch lịch sử không nằm ở số lượng hiện vật hay quy mô công trình.

Sức hấp dẫn ấy phụ thuộc nhiều vào khả năng kể cho du khách nghe câu chuyện của vùng đất bằng một ngôn ngữ gần gũi, giàu cảm xúc và phù hợp với nhu cầu trải nghiệm hôm nay.

Nếu được kết nối với các điểm du lịch sinh thái và văn hóa xung quanh, Yên Thế có thể trở thành một phần quan trọng trong những tour mang tính trải nghiệm cao hơn. Du khách đến với di tích, hiểu câu chuyện lịch sử, sau đó tiếp tục khám phá cảnh quan và đời sống địa phương. Không gian du lịch khi ấy rộng hơn phạm vi của một khu di tích.

Du lịch xanh bắt đầu từ cộng đồng

Khi ngày khảo sát dần về chiều, đoàn đến Điểm du lịch cộng đồng Bản Ven Xanh, xã Xuân Lương.

Sau những trải nghiệm giàu sắc thái tại Lục Sơn và Yên Thế, Bản Ven Xanh mang lại cảm giác gần gũi. Những đồi chè xanh mướt trải ra quanh điểm đến. Homestay nhà sàn đưa du khách đến gần hơn với đời sống cộng đồng.

Ở đây, câu chuyện du lịch xanh được nhìn thấy qua những việc rất cụ thể. Rác được phân loại. Đèn năng lượng mặt trời được sử dụng. Những giải pháp giảm tác động tới cảnh quan được đưa vào hoạt động đón khách.

Quan sát cách điểm đến vận hành, tôi nghĩ rằng chuyển đổi xanh có thể bắt đầu từ những thay đổi rất gần với đời sống. Khi người dân hiểu lợi ích của việc bảo vệ môi trường, khi cảnh quan được xem như tài sản chung và du khách được trải nghiệm trong một không gian được chăm sóc cẩn thận, du lịch cộng đồng có thêm nền tảng để phát triển lâu dài.

Bản Ven Xanh là một trong hai địa điểm được lựa chọn khảo sát mô hình chuyển đổi du lịch xanh trong khuôn khổ đề tài khoa học và công nghệ cấp tỉnh. Mô hình tại đây gợi mở khả năng kết hợp giữa du lịch cộng đồng, bảo vệ môi trường và gìn giữ cảnh quan bản địa.

Tài nguyên bản địa trở thành câu chuyện chung

Đi hết một ngày khảo sát, điều đọng lại trong tôi là cách mỗi địa danh hé mở một phần câu chuyện du lịch Bắc Ninh.

Lục Sơn có màu xanh của núi rừng và dòng suối, có văn hóa Dao, Cao Lan cùng hệ thống di tích đang được địa phương tìm hướng phát huy. Yên Thế có ký ức lịch sử gắn với Hoàng Hoa Thám và cuộc khởi nghĩa đã in dấu sâu đậm trong đời sống vùng đất. Bản Ven Xanh lại cho thấy cách cộng đồng có thể đưa những thực hành bảo vệ môi trường vào hoạt động du lịch.

Khi những nguồn tài nguyên ấy được đặt cạnh nhau, một bức tranh du lịch rộng hơn bắt đầu hình thành.

Đó có thể là một tour đưa du khách đi qua không gian sinh thái, tìm hiểu văn hóa bản địa, nghe câu chuyện lịch sử rồi nghỉ lại trong cộng đồng. Đó cũng có thể là những trải nghiệm được thiết kế theo mùa, theo nhóm khách hoặc theo sở thích, dựa trên thế mạnh riêng của từng địa phương.

Điều quan trọng là mỗi điểm đến vẫn giữ được bản sắc của mình trong tổng thể chung. Thiên nhiên không bị biến thành phông nền đơn thuần. Văn hóa không trở thành tiết mục trình diễn đơn lẻ. Di tích lịch sử không chỉ là địa điểm tham quan. Khi được tổ chức tốt, tất cả có thể cùng tạo nên một câu chuyện du lịch có chiều sâu.

Đây chính là điều chuyến Famtrip mang lại cho những người tham gia. Qua việc trực tiếp khảo sát mô hình, trải nghiệm không gian và trao đổi với địa phương, việc xây dựng tour xanh trở nên cụ thể hơn. Những ý tưởng về sản phẩm có thể bắt đầu từ chính cảnh quan, văn hóa và đời sống mà chúng tôi đã nhìn thấy.

Bắc Ninh đang có trong tay những chất liệu đáng quý ấy. Vấn đề tiếp theo là kết nối chúng thành những trải nghiệm đủ hấp dẫn để du khách muốn ở lại lâu hơn, hiểu vùng đất sâu hơn và trở về với những ký ức đẹp.

Với chúng tôi, màu xanh của Bắc Ninh sau chuyến đi không còn chỉ là màu của những cánh rừng Lục Sơn, những đồi chè Bản Ven hay những khoảng trời trong veo giữa núi.

Màu xanh ấy còn nằm trong cách người dân gìn giữ tài nguyên, trong câu chuyện văn hóa được trao truyền và trong nỗ lực đưa hoạt động du lịch đến gần hơn với yêu cầu bảo vệ môi trường.

Khi tài nguyên được trân trọng, cộng đồng được tham gia và du khách được trao một trải nghiệm có ý nghĩa, du lịch xanh sẽ không còn là một khái niệm xa xôi. Nó hiện diện ngay trong từng điểm đến, từng câu chuyện và từng lựa chọn của người làm du lịch.

Có lẽ, đó cũng là điều đẹp nhất mà chuyến đi để lại.