
Lời nhắc về những giá trị làm nên con người
“Human” (con người) đã được Từ điển Cambridge bình chọn là Từ của năm 2026. Đây là lựa chọn tưởng chừng quen thuộc nhưng mang ý nghĩa đáng chú ý trong bối cảnh AI đang làm thay đổi cách con người làm việc, sáng tạo và tương tác với thế giới.
Theo Cambridge, sự lựa chọn này phản ánh những tranh luận ngày càng gay gắt về tác động của AI đối với bản sắc, khả năng sáng tạo và những phẩm chất làm nên sự khác biệt của con người.
Việc AI ngày càng có khả năng thực hiện những công việc vốn được xem là đặc trưng của con người cũng đặt ra câu hỏi về ranh giới giữa trí tuệ nhân tạo và trí tuệ con người.
“AI đang thay đổi cách chúng ta nói về bản chất con người”, ông Colin McIntosh, người biên soạn từ điển Cambridge, nhận định.
Ông cho rằng những lo ngại về những gì con người có thể đánh mất khi giao phó hoạt động tư duy cho AI đang khiến xã hội phải xem xét lại mức độ phụ thuộc vào công nghệ này. Những băn khoăn ấy xuất hiện ở nhiều lĩnh vực, từ giới toán học hàng đầu đến các giáo viên giảng dạy trẻ nhỏ.
Cambridge định nghĩa “human” là những phẩm chất, khuyết điểm và cảm xúc đặc trưng của con người, phân biệt với thần thánh, động vật hoặc máy móc. Từ này có nguồn gốc từ tiếng Latinh “humanus”.
Trong quá trình lựa chọn, từ điển cũng dẫn lại những phát biểu đáng chú ý của các nhân vật có ảnh hưởng trong lĩnh vực công nghệ và trí tuệ nhân tạo. Trong đó, nhà tiên phong AI, người đoạt giải Nobel Geoffrey Hinton từng cảnh báo: “Chúng ta đang tạo ra những sinh vật ngoài hành tinh. Tôi sẵn sàng ích kỷ và chọn con người”.
Giáo sư Rachel Adams, chuyên gia về quản trị AI và nhân quyền tại Đại học Cambridge cũng cho rằng sự phát triển của công nghệ này đang đưa nhân loại trở lại với những câu hỏi căn bản về chính mình.
“AI đưa chúng ta trở lại những câu hỏi mà con người đã đặt ra từ hàng thiên niên kỷ trước: Chúng ta là ai? Ý nghĩa của việc làm người là gì?”, bà nói.
Theo bà Adams, AI sẽ là một phép thử lớn đối với nhân loại. Công nghệ này tiềm ẩn nguy cơ làm trầm trọng thêm những bất bình đẳng hiện có, nhưng đồng thời cũng có khả năng góp phần giải quyết các vấn đề đó.
AI tiếp tục chi phối các lựa chọn Từ của năm
Những năm gần đây, trí tuệ nhân tạo ngày càng trở thành chủ đề nổi bật trong các lựa chọn Từ của năm của nhiều từ điển lớn.
Năm 2023, Collins chọn “AI” làm Từ của năm, trong khi Cambridge lựa chọn “hallucinate” (ảo giác), thuật ngữ chỉ hiện tượng AI tạo ra thông tin sai lệch hoặc không có căn cứ nhưng trình bày như sự thật. Cùng năm, Merriam-Webster chọn “authentic” (đích thực, xác thực), phản ánh sự quan tâm ngày càng lớn đến tính chân thực trong bối cảnh thông tin số phát triển mạnh.
Đến năm 2025, Merriam-Webster chọn “slop”, từ chỉ những nội dung số chất lượng thấp, được sản xuất hàng loạt, đặc biệt là bằng AI. Trong khi đó, Collins bình chọn “vibe coding”, thuật ngữ chỉ phương pháp phát triển phần mềm bằng cách sử dụng các công cụ AI để tạo mã theo những yêu cầu được diễn đạt bằng ngôn ngữ tự nhiên.
Năm nay, bên cạnh “human”, Cambridge còn đưa ra một số ứng viên đáng chú ý. “Agent” (tác nhân AI) được dùng để chỉ các hệ thống trí tuệ nhân tạo có khả năng tự đưa ra quyết định và thực hiện nhiệm vụ mà không cần sự điều khiển liên tục của con người. “Analogue” (tương tự, phi kỹ thuật số) đề cập đến những trải nghiệm hoặc vật thể không gắn với internet và công nghệ số.
Một ứng viên khác không thuộc lĩnh vực công nghệ là “wholesome”, từ dùng để mô tả những điều mang lại tác động tích cực về thể chất, đạo đức hoặc cảm xúc.
Trong khi đó, đầu tháng 11, Collins đã công bố “mogging” là Từ của năm 2026, còn Dictionary.com lựa chọn “maxxing”. Cả hai đều là những thuật ngữ xuất hiện trong văn hóa mạng và ngôn ngữ của thế hệ Z, phản ánh xu hướng sử dụng tiếng lóng trên các nền tảng trực tuyến.
Việc “human” được lựa chọn làm Từ của năm 2026 cho thấy, giữa làn sóng phát triển mạnh mẽ của AI, những câu hỏi về bản chất, giá trị và giới hạn của con người vẫn giữ vị trí trung tâm trong các cuộc tranh luận đương đại.
