Hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam
Đây là hoạt động thiết thực nhằm duy trì, phát triển phong trào thể dục thể thao quần chúng, đặc biệt là cờ người – môn thể thao trí tuệ đòi hỏi sự kiên trì, khả năng tư duy và tính chiến thuật cao.
Qua đó, tạo sân chơi lành mạnh, bổ ích, góp phần tăng cường tình đoàn kết, gắn kết trong cộng đồng dân cư, xây dựng đời sống văn hóa tinh thần phong phú tại địa phương.
Giải đấu hứa hẹn mang đến hoạt động văn hóa, thể thao hấp dẫn, thu hút sự quan tâm, cổ vũ của đông đảo nhân dân.
Ông Hồ Ngọc Lâm - Bí thư xã Nam Sách cho biết, cờ người là một trò chơi dân gian, môn thể thao trí tuệ và hấp dẫn. Nhằm khôi phục môn thể thao đã bị thất truyền từ nhiều năm, chính quyền địa phương đã chuẩn bị và tổ chức giải thi đấu môn cờ người để đông đảo người dân, các thế hệ trẻ cùng tham gia, gìn giữ và phát huy.
Đây là sự kiện nằm trong chương trình chào mừng Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026 và hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam 24.11.
Nhiều năm về trước, hội cờ người từng là “linh hồn” thanh tao và hào hùng nhất của người dân mỗi mùa lễ hội đầu xuân. Nhưng trải qua bao thăng trầm, biến động của thời gian, nét sinh hoạt văn hóa ấy bị mai một, chỉ còn là hoài niệm của những bậc cao niên trong làng.
Thuở trước, mỗi khi tiếng trống hội làng vang lên trước sân đình, bàn cờ tướng khổng lồ lại được kẻ ngay ngắn giữa khoảng sân rộng. Cờ người Nhân Lý không đơn thuần là một trò chơi trí tuệ mà còn là một màn trình diễn nghệ thuật sống động. "Quân cờ" là những nam thanh nữ tú trong làng được tuyển chọn kỹ lưỡng về cả ngoại hình lẫn nét đẹp đạo đức, khoác lên mình trang phục truyền thống rực rỡ, tay cầm biển tên quân cờ.
Hai kỳ thủ là những bậc cao cờ lão luyện, thong dong buông từng nước đi trong tiếng reo hò của dân làng và tiếng trống trận giục giã. Khi một quân cờ bị "ăn", người thủ vai lại thực hiện những động tác múa võ hoặc cúi chào diễn xướng đầy lễ nghi rồi mới rời bàn cờ.
Sự vắng bóng của hội cờ người tại đình Nhân Lý để lại niềm tiếc nuối khôn nguôi về một nét đẹp tri thức và tinh thần thượng võ của vùng đất xứ Đông, nhắc nhở về tầm quan trọng của việc bảo tồn những giá trị di sản đang dần trôi xa.
Nhưng giờ đây, cũng tại sân đình này, tiếng vỗ tay, tiếng reo hò cổ vũ trong hội cờ người lại rộn vang. Sân đình trở nên náo nhiệt, dòng người tấp nập, bước chân như giục giã, mời gọi mọi người trở về với môn thể thao từng có thời gian dài bị thất truyền.
Tiếng trống hội liên hồi nổi lên mỗi khi hai kỳ thủ xướng nước đi, tiếp nối bằng những màn di chuyển uyển chuyển của các quân cờ trong thế trận giao tranh. Mỗi nước cờ, mỗi màn trình diễn đều nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình của đám đông, cho thấy tình yêu và niềm say mê mà người dân dành cho môn cờ truyền thống từ bao đời nay.
Khôi phục môn thể thao từng bị thất truyền nhiều năm
Theo lời kể của các bậc cao niên trong làng, cờ người là môn cờ có người thật đóng vai các quân cờ. Bàn cờ chính là khoảng sân đất rộng trước đình, đủ không gian để 32 người tham gia di chuyển theo từng nước cờ.
Trước đây, các cuộc đấu cờ thường được tổ chức tại sân đình, sân chùa và được chuẩn bị công phu. Ngay từ khâu tuyển chọn người tham gia, làng đã đặt ra những tiêu chí riêng: các chàng trai, cô gái phải có diện mạo thanh lịch, xuất thân từ những gia đình nền nếp và được dân làng quý trọng.
Mỗi cuộc đấu cần 32 người tham gia, trong đó có hai tướng (tướng Ông và tướng Bà). Ngoài ra, không thể thiếu người thứ 33 là tổng cờ - giữ vai trò trọng tài, trực tiếp hỗ trợ ban giám khảo theo dõi diễn biến cuộc đấu. Ba vị trí này thường được lựa chọn từ những gia đình khá giả, phong lưu, có điều kiện để đảm đương việc "khao quân" khi cần thiết. Sau khi hoàn tất việc tuyển chọn, tổng cờ sẽ tập hợp hai đội nam, nữ để phổ biến quy định về trang phục, đồng thời dặn dò phong thái, cử chỉ khi đảm nhận vai trò quân cờ.
Trang phục của mỗi người do cá nhân tự chuẩn bị, nhưng phải bảo đảm sự thống nhất về màu sắc trong từng phe, quân Đen và quân Đỏ. Khi hai đội cùng ra sân, bàn cờ trở nên rực rỡ với nhiều màu sắc. Mỗi người đóng vai quân cờ được bố trí một chiếc ghế đẩu để ngồi, có thể đội nón nếu trời nắng. Trước ngực mỗi người đều treo tên quân cờ bằng chữ Hán để phân biệt vị trí và vai trò trong bàn cờ.
Riêng hai vị tướng có trang phục cầu kỳ hơn, mô phỏng quân phục của các vị tướng thời xưa như hình tượng trên các quân bài, kèm theo lọng che. Hai đấu thủ cũng được bố trí chỗ ngồi riêng để trực tiếp điều khiển cuộc đấu.
Hội cờ người thu hút đông đảo người dân đến theo dõi, cổ vũ, góp phần tạo nên không khí náo nhiệt tại sân đình. Nếu đánh đu mang đến sự hào hứng, lãng mạn; chọi gà hấp dẫn bởi những màn tranh tài quyết liệt; đấu vật đề cao sức mạnh thể chất và lòng dũng cảm, thì cờ người lại có sức hút riêng bởi sự tinh tế, điềm tĩnh và chiều sâu trí tuệ. Đây cũng là nét sinh hoạt văn hóa góp phần làm phong phú giá trị truyền thống của lễ hội, được gìn giữ và lưu truyền qua nhiều thế kỷ.
Sự trở lại của hội cờ người tại đình Nhân Lý mang ý nghĩa đặc biệt, góp phần đánh thức một nét đẹp văn hóa từng gắn bó sâu sắc với đời sống tinh thần của người dân xứ Đông. Hoạt động văn hóa này được kỳ vọng sẽ duy trì thường xuyên hằng năm, góp phần bảo tồn, phát huy những giá trị truyền thống và trao truyền nét đẹp văn hóa dân gian cho các thế hệ mai sau.
