Gian nan ngày đầu bám bản

Mỗi buổi sáng trên đỉnh Bản Tèn (xã Văn Lăng, tỉnh Thái Nguyên), khi làn sương mỏng còn vắt ngang sườn núi, lớp học nhỏ của điểm trường lại ngân vang những tiếng đánh vần ê a, từng âm tiết tiếng Việt được những đứa trẻ người Mông phát âm chậm rãi, ngọng nghịu nhưng đầy say sưa theo nhịp thước chỉ bảng của cô giáo.

Nằm ở vùng đất có độ cao khoảng 1.200m so với mực nước biển, nhìn những con đường bê tông chạy ngoằn ngoèo nối liền từng chỏm bản xa xôi, ít ai hình dung cách đây hơn 10 năm trước, nơi đây từng là một "ốc đảo" hoang sơ, khó khăn trăm bề.

Điểm trường PTDTBT Tiểu học số 2 Văn Lăng (Điểm trường Bản Tèn, xã Văn Lăng, Thái Nguyên)
Điểm trường PTDTBT Tiểu học số 2 Văn Lăng (Điểm trường Bản Tèn, xã Văn Lăng, Thái Nguyên)

Khi ấy, để mang được con chữ lên đến điểm trường Bản Tèn, một trong ba điểm trường thuộc Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú Tiểu học số 2 Văn Lăng là cả một hành trình gồng gánh đầy gian truân của những giáo viên cắm bản.

Tranh thủ giờ ra chơi ngắn ngủi bên hiên lớp học, cô Lâm Thị Tháng (SN 1977, quê Lạng Sơn), là người đã có gần 30 năm gắn bó với bục giảng, trong đó có gần một thập kỷ cắm bản tại Bản Tèn chậm rãi kể về những ngày đầu tiên đặt chân lên vùng đất này với chúng tôi.

Cô Tháng chia sẻ, khi mới nhận quyết định phân công lên bản, bản thân cô cũng chưa hình dung hết được những nhọc nhằn nơi non ngàn, lối lên Bản Tèn trước kia vắng bóng những con đường bê tông, lối đi hoàn toàn là những vệt mòn đất thịt dốc ngược, nép mình dưới những tán cọ rậm rạp.

Mỗi khi mưa rừng trút xuống, vệt đường ấy lập tức biến thành thứ bùn nhão quánh, bám chặt lấy bánh xe, níu ghì lấy từng bước chân người. Nhiều buổi sáng lên lớp, giáo viên khi đó phải rời nhà từ khi trời còn nhá nhem tối, gồng mình dắt chiếc xe máy chất đầy giáo án và đồ dùng học tập.

Diện mạo Bản Tèn với những con đường bê tông
Diện mạo Bản Tèn với những con đường bê tông

"Có những đoạn dốc đứng, xe không thể nổ máy, người giáo viên phải căng sức đẩy từng mét một, chân bấm sâu xuống lớp bùn trơn trượt, quần áo bám đầy đất đỏ lấm lem trước khi đứng được trên bục giảng", cô Tháng chia sẻ.

Hành trình đi tìm cái chữ của đám trẻ đồng bào người Mông nơi đây khi ấy cũng là những chuỗi ngày trầy trật. Nhiều em mới 6 tuổi, từ tờ mờ sáng đã khoác chiếc cặp rồi rảo bước đi bộ cả tiếng, băng qua những vạt rừng cọ, đôi bàn chân nhỏ bé bấm chặt vào vệt đất trơn trượt, vượt qua những con dốc dài hun hút chỉ với một khao khát đơn sơ là được mở ra những trang sách mới.

Đến nay, nhờ nguồn lực đầu tư mạnh mẽ về hạ tầng giao thông và chính sách phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số, xóm Bản Tèn đã có những bước chuyển mình rõ rệt. Những con đường đất thịt lầy lội năm xưa được thay thế bằng đường bê tông khang trang, giúp chặng đường đến trường của học sinh lẫn việc đi lại của giáo viên bớt đi phần nào nhọc nhằn, gian khó.

Cô giáo người Nùng cắm bản gieo chữ, nối nhịp tri thức giữa non ngàn Bản Tèn
Cô giáo Lâm Thị Tháng (đồng bào Nùng) kiên nhẫn hướng dẫn học sinh viết từng con chữ
Cô giáo Lâm Thị Tháng (đồng bào Nùng) kiên nhẫn hướng dẫn học sinh viết từng con chữ

Dù vậy, phía sau sự đổi thay về diện mạo hạ tầng ấy, cái "gánh" tri thức mà cô Tháng cùng đồng nghiệp đang gồng gánh trên đôi vai vẫn còn vẹn nguyên những gian khó, truân chuyên.

Là một giáo viên người dân tộc Nùng, khi đứng trước lớp học với học sinh là đồng bào dân tộc Mông, ngôn ngữ mới chính là rào cản lớn nhất trong hành trình truyền thụ tri thức.

"Những ngày đầu lên bản, mọi thứ đều bỡ ngỡ và thiếu thốn trăm bề, sau những buổi vật lộn với dốc bùn lên đến lớp, đứng trước những ánh mắt ngơ ngác của học trò vì bất đồng ngôn ngữ, đã có lúc tôi thấy chạnh lòng, nản chí và thoáng nghĩ đến chuyện xin chuyển về điểm trường dưới xuôi.

Không gian sinh hoạt từ trong nhà ra đến bản làng đều sử dụng tiếng mẹ đẻ, các em hầu như ít có môi trường giao tiếp bằng tiếng phổ thông, nhiều khi cô giảng mà học trò cứ lặng thinh, hỏi gì cũng chỉ cúi đầu vì không hiểu ý cô muốn nói gì", cô Tháng bộc bạch.

Gắn kết văn hóa qua từng trang giáo án

Thế nhưng, chính ánh mắt trong trẻo, thơ ngây và sự ham học của những đứa trẻ vùng cao ấy đã níu giữ bước chân cô ở lại. Để "gánh" con chữ vượt qua rào cản ngôn ngữ ấy, cô Tháng đã chọn cách tự "làm học trò" trước khi làm cô giáo.

Trong từng buổi lên lớp hay lúc ra chơi, cô kiên nhẫn tự học từng từ tiếng Mông cơ bản từ chính bà con và các em học sinh. Khi nhận thấy trò ngơ ngác trước một thuật ngữ tiếng Việt mới, cô lập tức dùng vốn tiếng Mông tích lũy được để giải thích, làm chiếc cầu nối giúp các em hiểu rõ yêu cầu bài học.

Hiện nay xóm Bản Tèn đã phát triển, từ đó giúp các em có không gian học tập tốt và khang trang hơn
Hiện nay xóm Bản Tèn đã phát triển, từ đó giúp các em có không gian học tập tốt và khang trang hơn

Song song với đó, cô chủ động kết nối với những phụ huynh thông thạo tiếng phổ thông, nhờ họ làm "phiên dịch viên" tại nhà, cùng giải nghĩa từ ngữ để con em mình thẩm thấu bài học một cách tự nhiên và sâu sắc hơn.

Nhớ lại quãng thời gian đặc biệt này, cô Tháng chia sẻ tiếp: “Tôi tự học tiếng Mông từ chính học sinh của mình, sau giờ học, tôi chỉ vào từng đồ vật, con vật rồi nhờ các em nói lại bằng tiếng Mông để mình nhẩm theo, bắt đầu từ những từ đơn giản như “i, o, pê...” (một, hai, ba... - PV). Khi tôi nói bập bẹ được tiếng bản địa, lũ trẻ thích lắm, cười khúc khích rồi thi nhau dạy cô, cũng nhờ vậy mà khoảng cách cô trò chúng tôi dần xóa nhòa, việc giảng dạy cũng dễ dàng và vui hơn hẳn”.

Hành trình bám bản gieo chữ của cô Tháng cùng các đồng nghiệp nơi đây đã ghi dấu biết bao câu chuyện chất chứa kỷ niệm. Có những em nhỏ ngày đầu đến lớp không biết một từ tiếng Việt chuẩn, tiếng Mông cũng chưa thạo, cô phải phối hợp chặt chẽ với gia đình, kiên nhẫn cầm tay chỉ việc, dạy từ những phát âm cơ bản nhất.

"Có trường hợp học sinh mắc chứng tăng động, đang trong giờ học bỗng bất ngờ nhảy qua cửa sổ rồi lao thẳng ra vạt rừng, khiến giáo viên phải hốt hoảng chạy đuổi theo giữa dốc núi để đưa em trở lại lớp an toàn.

Hay như trong những đợt thiên tai mưa bão, khu vực bán trú bị nước lũ dâng cao bao quanh, chia cắt hoàn toàn điểm ăn nghỉ của học sinh, các thầy cô lại phải chủ động tìm mọi cách vận chuyển thực phẩm qua dòng suối dữ, mang từng bao gạo, mớ rau đến tận tay các em để bữa ăn của học trò không bị đứt đoạn", một giáo viên tại điểm trường chia sẻ thêm.

Cô giáo người Nùng cắm bản gieo chữ, nối nhịp tri thức giữa non ngàn Bản Tèn
Tranh thủ giờ nghỉ giải lao, cô và đồng nghiệp tất bật chuẩn bị bữa cơm trưa đạm bạc ngay tại điểm trường vùng cao
Tranh thủ giờ nghỉ giải lao, cô và đồng nghiệp tất bật chuẩn bị bữa cơm trưa đạm bạc ngay tại điểm trường vùng cao

Từ vốn từ vựng chắt chiu từng ngày, cô Tháng kết hợp lối giảng chậm rãi với những cử chỉ ân cần để giải nghĩa từng con chữ, đồng thời dành tâm huyết lắng nghe, trân trọng những nét riêng trong văn hóa, phong tục của người Mông.

Quãng thời gian gắn bó càng dài, những e ngại thuở ban đầu càng nhường chỗ cho sự gắn kết bền chặt. Từ chỗ từng thoáng có suy nghĩ muốn xin rời đi, cô Tháng dần thấy từng nếp nhà, từng con dốc nơi đây trở nên thân thương lúc nào không hay, để rồi coi Bản Tèn như chính ngôi nhà thứ hai của mình.

Gần 30 năm gắn bó với nghề giáo, đặc biệt là quãng thời gian gần một thập kỷ bám trụ nơi đỉnh Bản Tèn, cô Tháng đã chứng kiến sự trưởng thành của biết bao thế hệ học trò, từ những em nhỏ bỡ ngỡ ngày đầu đến lớp nay đã biết đọc, biết viết và tự tin giao tiếp.

Ở một địa bàn vùng cao còn nhiều gian khó, sự bền bỉ của người giáo viên dân tộc Nùng ấy đã góp phần đưa tiếng Việt đến gần hơn với trẻ em dân tộc thiểu số, vun đắp sự giao thoa văn hóa ấm áp và thắp sáng niềm tin cho những mầm xanh trên đỉnh non ngàn.

Rời Bản Tèn khi màn sương chiều bắt đầu giăng lối, chúng tôi vẫn nghe văng vẳng phía sau tiếng lũ trẻ ríu rít gọi nhau tan lớp.

Trong nhịp sống bình yên và ấm áp ấy có dấu ấn lặng thầm của cô giáo Lâm Thị Tháng**, người đã gần mười năm bền bỉ bám lớp, bám trường, lặng lẽ thắp sáng ước mơ đến trường cho bao thế hệ học trò người Mông giữa đại ngàn.