Đó là lời thơ gửi gắm cả tâm can khi nghĩ về Tổ quốc của nhà báo, nhà thơ Nguyễn Thế Kỷ (Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận và phê bình VHNT Trung ương, Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam) trong bài thơ “Tổ quốc” mà ông đã viết nên bằng tất cả nỗi niềm và những tình cảm sâu nặng của mình. Cảm xúc trước những vần thơ đẹp, nhạc sĩ Lê Quang đã phổ nhạc và dựng thành bản hợp xướng cùng tên “Tổ quốc”.
“Tổ Quốc” là bài thơ chứa đựng nhiều nỗi niềm, tâm tư của người viết khi hướng về quê hương đất nước, tri ân các bậc tiền nhân. Xin ông chia sẻ về bối cảnh ra đời của bài thơ mang nhiều cảm xúc này?
- Tứ thơ của bài thơ này bỗng hiện lên trong tôi ngay trong buổi sáng ngày 2.9.2015, khi tôi và nhiều người khác cùng ngồi trên lễ đài trước Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh dự Lễ kỷ niệm trọng thể 70 năm Quốc khánh nước CHXHCN Việt Nam. Nhìn lá cờ Nước, cờ lễ hội, cờ Đảng và các khối diễu binh, diễu hành như những dòng sông lớn tuôn về biển cả, tôi hướng lòng mình về Tổ quốc Việt Nam với hàng ngàn năm lịch sử, với hàng chục, hàng trăm cuộc chiến tranh vệ quốc oai hùng. Những vần thơ cứ thế tuôn trào.
Bài thơ đã khắc họa nên nhiều hình tượng tri ân công lao và những cống hiến của các bậc tiền nhân trong lịch sử vệ quốc hàng ngàn năm của dân tộc. Đây phải chăng là những tâm tư mà ông đã ấp ủ trong suốt cuộc đời mình?
- Khi nói về dân tộc mình, đất nước mình, mỗi người Việt Nam đều không quên ghi tạc công lao của lớp lớp tiền nhân đã hy sinh máu xương, mồ hôi, nước mắt để xây nên dáng hình Tổ quốc. Vì thế tôi đã viết: “Nếu có thể đo xương máu tiền nhân/ Trường Sơn ngút ngàn dễ gì so được”. Trong sự cống hiến và hy sinh vô cùng lớn lao đó, luôn có công đầu của những người phụ nữ Việt Nam. Đó là mẹ Âu Cơ “...Cùng bọc trứng các con đi muôn ngả/ Vẫn thắm lòng dưa hấu chốn đảo xa”..; là “Bao người mẹ, người vợ, người em - nước mắt/ Hồng Hà , Cửu Long đâu thể sánh cùng/ Bão trường chinh ào ạt mấy ngàn năm…”.
Một đất nước có huyền tích “bọc trăm trứng” (đồng bào), có cha Rồng, mẹ Tiên; có Thánh Gióng, có những hòn Vọng Phu, những hòn Phụ Tử; có những địa danh gắn liền với những chiến công lẫy lừng: sông “Như Nguyệt”, “Bạch Đằng”, “Vị Xuyên”, “Gạc Ma"… “Chẳng thể dịu nỗi Rạch Gầm, Xoài Mút/ Hiền Lương, Khâm Thiên, Sơn Mỹ, Thổ Chu/ Máu Vị Xuyên, Gạc Ma bầm chát/ Vạn nghĩa trang hương khói nguyện cầu”…Tôi đã ra Trường Sa, đi hết đảo này sang đảo khác, từ đảo nổi tới đảo chìm, tới nhà giàn, tới những bãi san hô và có những bài thơ hay, xúc động về những nơi đó. Tôi cũng đã đi dọc Trường Sơn - con đường Hồ Chí Minh huyền thoại. Tôi từng tuôn trào nước mắt khi nhìn rất gần đảo Gạc Ma; thắp hương ở nghĩa trang liệt sỹ Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang; đứng lặng bên cây cầu Hiền Lương lịch sử; ngước nhìn và đau đáu thương cảm nàng Tô Thị nơi địa đầu Tổ quốc… Chính những địa danh ấy, sự tích ấy đã đi vào trong thơ tôi, các vở sân khấu của tôi, các bài báo của tôi, các công trình nghiên cứu lý luận của tôi.
Trong bốn câu kết của bài thơ “Tổ quốc”, tôi đã viết: “Ôi Tổ quốc biên cương chưa yên giấc/ Đêm quặn lòng máu thịt Hoàng Sa/Ngày đỏ mắt Trường Sa giông bão/ Lại bút, gươm giữ cõi, xây nhà”. Cũng giống tiền nhân, câu thơ luôn đi cùng yên ngựa, bút và gươm lại sánh đôi để “giữ cõi, xây nhà”.
Bài thơ sau khi ra đời đã được đông đảo công chúng đón nhận, yêu mến. Nhạc sĩ Lê Quang đã phổ nhạc và dựng thành bản hợp xướng cùng tên. Liên khúc hát múa “Tổ quốc” cũng là tiết mục khép lại đêm nhạc “Bài ca không quên” nhân kỷ niệm 71 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27.7. Là tác giả, xin ông chia sẻ những cảm xúc khi nghe tác phẩm được phổ nhạc và trình diễn trong những sắc màu nghệ thuật khác?
- Bài thơ ra đời trưa 2.9.2015 thì ngay ngày hôm sau, nhiều báo đã đăng tải. Từ TP.HCM, nhạc sĩ Lê Quang gọi điện cho tôi, mong được phổ nhạc bài thơ. Hợp xướng “Tổ quốc” (Lê Quang phổ nhạc) do ca sĩ Anh Bằng lĩnh xướng đã trở thành bài hát chính thức của cuộc thi “Tôi yêu Tổ quốc tôi” do Báo Thanh niên tổ chức vào cuối năm 2015. Tôi nghe bài hát này lần đầu khi đang đi công tác ở tỉnh Cao Bằng, qua làn sóng Đài TNVN và Đài THVN.
Nhạc sĩ Doãn Nguyên và các nhạc sĩ của Nhà hát Đài TNVN sau đó đã phối thành bản hợp xướng "Tổ quốc" rất bề thế, hùng tráng phát trên sóng phát thanh, truyền hình. Tiếp đó, NSƯT Quốc Hưng (Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam) đã thể hiện rất thành công ca khúc này... Tôi vui mừng vì ca khúc đã được nhiều nghệ sĩ thể hiện, là bản nhạc có thể đi cùng năm tháng.
Trong đêm nhạc “Bài ca không quên” do Văn Hóa tổ chức nhân kỷ niệm 71 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27.7, tôi tin rằng một lần nữa qua phần trình diễn của NSƯT Quốc Hưng và Dàn Hợp xướng Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, những giai điệu đẹp đẽ và linh thiêng của “Tổ quốc” sẽ mang đến nhiều xúc cảm và ấn tượng sâu sắc trong trái tim mỗi người nghe.
Xin cảm ơn ông!
P.V(thực hiện)