Sập bẫy chi tiêu vì những hiệu ứng tâm lý định giá tinh vi
Dịp sale 11.11 dễ khiến nhiều người mua sắm nhiều hơn dự định vì nghĩ từng món đồ đều rẻ, nhưng khi cộng tổng hóa đơn lại phải trả một số tiền khổng lồ.
Theo các nhà tâm lý học hành vi, các nhà bán hàng trực tuyến thường khai thác triệt để "hiệu ứng chữ số bên trái" (The Left-Digit Effect) bằng cách niêm yết giá kết thúc bằng số 9 (như 99.000 đồng thay vì 100.000 đồng, hoặc 199.000 đồng thay vì 200.000 đồng) nhằm tạo cảm giác sản phẩm rẻ hơn đáng kể dù chênh lệch thực tế là không lớn.
Bên cạnh đó, các chương trình giảm tiền khi đơn hàng đạt ngưỡng nhất định (ví dụ: mua thêm 20.000 đồng để được giảm 30.000 đồng) thường đánh trúng "giả thuyết độ dốc mục tiêu" (Goal-gradient hypothesis). Vì muốn nhanh chóng đạt được phần thưởng, người mua có xu hướng cố tìm thêm những món đồ không cần thiết để bỏ vào giỏ hàng. Kết quả là, khoản tiền bỏ ra để mua thêm đôi khi còn cao hơn cả số tiền được ưu đãi.
Đặc biệt, chiêu trò nâng khống giá gốc lên thật cao rồi gắn mác giảm giá sâu 50 - 70% (khuyến mại ảo) vẫn luôn là cái bẫy trực chờ bạn đọc. Nhà kinh tế học hành vi Richard Thaler gọi đây là việc khai thác "lợi ích từ giao dịch" (Transaction Utility). Người mua quá chú ý đến số tiền ảo tưởng là mình đã "tiết kiệm được" so với giá tham chiếu ban đầu, dẫn đến việc vội vã chốt đơn những món đồ thậm chí không có nhu cầu sử dụng.
Hàng giả, hàng nhái bủa vây và thói quen thanh toán "vô cảm"
Bên cạnh bẫy giá cả, cao điểm 11.11 còn là cơ hội để các mặt hàng giả, hàng nhái, kém chất lượng trà trộn tinh vi qua các phiên livestream hoặc các gian hàng ảo thiếu uy tín. Người tiêu dùng rất dễ "tiền mất tật mang" nếu chỉ ham rẻ hoặc tin vào những lời quảng cáo thổi phồng mà không kiểm tra kỹ lịch sử đánh giá của người mua trước, hay mua tại các gian hàng không được xác thực chính hãng.
Một nguyên nhân khác khiến người tiêu dùng dễ "vung tay quá trán" trong ngày này là sự phát triển của các phương thức thanh toán không tiền mặt. Tâm lý học chỉ ra hiện tượng "nỗi đau khi thanh toán" (Pain of Paying) bị giảm đi rất nhiều khi thanh toán bằng điện thoại (chuyển khoản, quét mã, ví điện tử). Việc chỉ cần vài thao tác chạm nhanh chóng khiến tiền rời tài khoản một cách kém trực quan hơn, người mua ít cảm thấy "tiếc" hơn so với khi cầm tiền mặt chi trả.
Để tránh rơi vào cảnh "vỡ nợ" sau ngày 11.11, người tiêu dùng cần lập sẵn danh sách những món thực sự cần mua và giới hạn ngân sách tối đa trước khi mở ứng dụng. Khi chọn đồ, hãy luôn kiểm tra tổng giá trị giỏ hàng (gồm cả phí vận chuyển và phụ thu) để tránh sai lệch ước tính. Việc tỉnh táo trước những con số 9, so sánh kỹ lưỡng giá cả và chất lượng giữa các gian hàng, cũng như nói không với việc mua gom chỉ để nhận mã giảm giá là những nguyên tắc vàng để bảo vệ túi tiền của chính mình.
