Trách nhiệm xã hội của nhà báo trong kỷ nguyên số

VHO - Giữa biển thông tin mênh mông của thời đại số, nơi tin thật, tin giả nhiều khi chỉ cách nhau một cú nhấp chuột, báo chí vẫn được kỳ vọng là ngọn hải đăng dẫn lối cho công chúng. Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ truyền thông mới đang đặt người làm báo trước những áp lực ngày càng lớn về tốc độ, tính cạnh tranh và trách nhiệm nghề nghiệp. Càng trong thời đại bùng nổ thông tin, báo chí càng phải giữ vững giá trị cốt lõi là sự thật, tính xác thực và trách nhiệm với xã hội.

Ứng xử chuẩn mực và trách nhiệm với từng thông tin

Trong thời đại bùng nổ thông tin đa chiều, khi mỗi cá nhân đều có thể trở thành một “nguồn phát tin” trên không gian mạng, các nền tảng số và công cụ trí tuệ nhân tạo đã mở ra một không gian truyền thông rộng mở chưa từng có. Vì thế, tôi cho rằng, những người làm báo càng phải thể hiện trách nhiệm xã hội của mình cả ở không gian thực cũng như không gian số.

Nhà báo là người truyền tải thông tin và đóng vai trò rất quan trọng trong việc góp phần định hình nhận thức xã hội, lan tỏa những giá trị tích cực và bảo vệ sự thật, bảo vệ cái đúng, đấu tranh với cái sai, trước vô vàn luồng thông tin đan xen đúng - sai, thật - giả trên không gian mạng.

Thực tiễn nghề nghiệp cho thấy, ngày nay nhà báo không chỉ làm việc trên mặt báo truyền thống mà còn phải hiện diện trên các nền tảng số, từ báo điện tử, mạng xã hội đến các hình thức truyền thông đa phương tiện. Và điều này cũng nhắc nhở chúng tôi “dù ở trên mạng hay bất cứ không gian nào cũng đều phải thực hiện trách nhiệm xã hội của một nhà báo”.

Mỗi chia sẻ trên mạng xã hội, mỗi dòng trạng thái, mỗi bình luận của nhà báo đều có thể tác động đến nhận thức của công chúng. Do đó, người làm báo càng phải giữ gìn đạo đức nghề nghiệp, ứng xử chuẩn mực và có trách nhiệm với từng thông tin mình đăng tải.

Nhà báo TRẦN VƯƠNG (Báo Lao động)

Làm chủ công nghệ nhưng không đánh mất bản lĩnh

Sự phát triển của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng mạng xã hội đang tạo ra một môi trường truyền thông chưa từng có tiền lệ. Tin giả, tin sai sự thật, nội dung bị cắt ghép hoặc thao túng bằng công nghệ ngày càng tinh vi, đặt ra những thách thức lớn đối với báo chí và công chúng.

Tôi cho rằng, để bảo vệ công chúng trước “ma trận” thông tin hiện nay, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía cơ quan quản lý, các nền tảng công nghệ và cơ quan báo chí. Một mặt, cần tăng cường phối hợp với các nền tảng số như Meta, Google, Tiktok, Facebook… nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn từ sớm các thông tin sai lệch ngay từ nguồn phát tán. Mặt khác, báo chí chính thống phải tiếp tục khẳng định vai trò là nguồn cung cấp thông tin chính xác, khách quan và đáng tin cậy cho xã hội.

Bên cạnh việc đưa tin kịp thời, báo chí cần chủ động hiện diện trên các nền tảng số bằng những tài khoản chính thống, tăng cường lan tỏa thông tin tích cực và xây dựng các sản phẩm truyền thông ngắn gọn, dễ tiếp cận, giúp công chúng nâng cao khả năng nhận diện tin giả, tin thật.

Đây không chỉ là nhiệm vụ truyền thông mà còn là trách nhiệm xã hội của báo chí trong môi trường số. Hiện nay, áp lực về doanh thu, lượt xem và tương tác đang tạo ra không ít thách thức đối với các cơ quan truyền thông. Trong cuộc cạnh tranh khốc liệt để thu hút sự chú ý của công chúng, ranh giới giữa việc đáp ứng nhu cầu thông tin và việc chạy theo xu hướng giật gân, câu khách trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Trong bối cảnh đó, đạo đức nghề nghiệp và bản lĩnh của người làm báo trở thành yếu tố quyết định. Một cơ quan báo chí có trách nhiệm xã hội phải kiên định với tôn chỉ, mục đích của mình, hướng tới việc cung cấp thông tin hữu ích, lan tỏa tri thức và những giá trị tích cực, góp phần nâng cao chất lượng đời sống xã hội.

Nhìn từ tác động của các thuật toán số, tôi cho rằng việc cá nhân hóa nội dung có thể làm thu hẹp không gian tiếp cận thông tin đa chiều và ảnh hưởng đến vai trò phản biện xã hội của báo chí. Điều đó đòi hỏi các cơ quan báo chí phải không ngừng nâng cao chất lượng nội dung, đầu tư cho báo chí dữ liệu, báo chí điều tra và các tác phẩm chuyên sâu nhằm khẳng định uy tín cũng như giá trị riêng của báo chí chính thống.

Trước sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các nền tảng số, người làm báo không thể đứng ngoài cuộc cách mạng công nghệ. Việc chủ động tiếp cận, làm chủ các công nghệ mới phải đi cùng với bản lĩnh nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và tinh thần nhân văn. Đó mới là những yếu tố quyết định giá trị của báo chí trong môi trường truyền thông hiện đại.

Nhà báo KIỀU LIÊN (Báo Điện tử Chính phủ)

Càng nhiều thông tin, xã hội càng cần báo chí đáng tin cậy

Trong bối cảnh mạng xã hội bùng nổ, giá trị của báo chí không nằm ở việc đưa tin sớm nhất mà ở khả năng kiểm chứng, phân tích và cung cấp thông tin đầy đủ, khách quan. Báo chí cần tập trung vào năng lực xác minh, lý giải và cung cấp bối cảnh cho các sự kiện. Công chúng không chỉ cần biết “điều gì đã xảy ra” mà còn cần hiểu “vì sao nó xảy ra”, “tác động của nó là gì” và “cần nhìn nhận vấn đề như thế nào”. Đó là những giá trị mà các nền tảng mạng xã hội khó có thể thay thế được báo chí.

Trong hơn 20 năm làm nghề báo, tôi luôn theo đuổi một nguyên tắc bất di bất dịch là “không đánh đổi tính chính xác để lấy tốc độ”. Một thông tin sai có thể gây ra những hệ lụy nghiêm trọng đối với cá nhân, tổ chức, cơ quan báo chí và cả xã hội. Với tôi, để cân bằng giữa yêu cầu “nhanh” và trách nhiệm “đúng, đủ, khách quan”, người làm báo trước hết phải xây dựng được mạng lưới nguồn tin đáng tin cậy, không ngừng nâng cao năng lực tác nghiệp, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kiểm chứng và tận dụng hiệu quả các công cụ công nghệ hỗ trợ xác thực thông tin. Trong nhiều trường hợp, phóng viên và biên tập viên cần phối hợp chặt chẽ để đối chiếu, xác minh từ nhiều nguồn khác nhau trước khi công bố tới công chúng.

Bên cạnh áp lực cạnh tranh thông tin, sự xuất hiện của các công nghệ mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, đang đặt báo chí trước những yêu cầu và thách thức hoàn toàn khác so với trước đây. Sự bùng nổ của AI trong thời gian qua đã làm thay đổi mọi mặt của đời sống xã hội, tác động rất sâu đến hoạt động báo chí.

AI mở ra nhiều cơ hội cho báo chí nhưng đồng thời cũng đặt cho chúng ta trước không ít rủi ro và thách thức. Sự lệ thuộc quá mức vào AI sẽ tạo ra nhiều tác phẩm báo chí máy móc, khuôn mẫu, thiếu sự kiểm chứng thông tin, thiếu cảm xúc và dấu ấn của người viết. Đồng thời, khiến nhà báo trở thành “thợ sắp đặt chữ”, thui chột khả năng sáng tạo và tê liệt các kỹ năng tác nghiệp thực tế.

Bên cạnh đó, AI không có khả năng thay thế hoàn toàn trách nhiệm đạo đức, khả năng phản biện xã hội của con người. Máy móc không thể tự đánh giá tác động xã hội, không thể cân nhắc các yếu tố nhân văn hay trách nhiệm cộng đồng như một nhà báo chuyên nghiệp. Vì vậy, dù công nghệ có phát triển đến đâu, nguyên tắc cốt lõi vẫn là con người phải chịu trách nhiệm cuối cùng đối với mọi sản phẩm báo chí. Trong tương lai, năng lực quan trọng nhất của nhà báo không phải là viết nhanh hơn AI, viết giỏi hơn AI mà là biết sử dụng AI một cách có ý thức và trách nhiệm.

Công nghệ có thể thay đổi cách làm báo nhưng không thể thay đổi những giá trị nền tảng của nghề báo. Chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và cam kết với sự thật vẫn là những giá trị làm nên bản lĩnh của người làm báo trong mọi thời đại.

Nhà báo HÀ TÙNG LONG (Báo Nông thôn Ngày nay/Dân Việt)

Phát huy trách nhiệm người làm báo trong kỷ nguyên số

Bùng nổ thông tin đa chiều cùng với sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại và trí tuệ nhân tạo, tin giả, tin sai sự thật và các thông tin xấu độc xuất hiện ngày càng dày đặc, tạo nên một “ma trận” thông tin bao quanh đời sống xã hội. Nếu thiếu kỹ năng nhận diện và sự tỉnh táo cần thiết, bất kỳ ai cũng có thể trở thành nạn nhân hoặc vô tình tiếp tay cho việc lan truyền những thông tin sai lệch.

Chính vì vậy việc các cơ quan báo chí thường xuyên cung cấp nguồn thông tin chính thống, đáng tin cậy có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc giúp công chúng tiếp cận sự thật, hạn chế nguy cơ bị dẫn dắt bởi những thông tin thiếu kiểm chứng trên không gian mạng. Đây cũng là lúc đội ngũ người làm báo cần phát huy bản lĩnh chính trị, tinh thần trách nhiệm và sức chiến đấu nghề nghiệp trong từng tác phẩm báo chí nhằm góp phần đẩy lùi “rác thông tin” trên môi trường số.

Tuy nhiên, khi công nghệ đang thay đổi từng ngày, trách nhiệm xã hội của nhà báo không dừng lại ở việc cung cấp thông tin chính xác mà còn đòi hỏi khả năng thích ứng và làm chủ những phương thức làm báo mới. Nhà báo ngày nay có nhiều lợi thế hơn trong việc tiếp cận công nghệ, khai thác dữ liệu và tương tác với công chúng, nhưng cùng với đó cũng phải đối mặt với yêu cầu liên tục cập nhật kiến thức, học hỏi kỹ năng mới và nâng cao năng lực tác nghiệp trong môi trường số.

Việc sử dụng thành thạo các công cụ công nghệ không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với người làm báo hiện đại. Từ kỹ năng xác minh thông tin trên môi trường mạng, khai thác dữ liệu, sản xuất nội dung đa phương tiện đến ứng dụng các công cụ AI hỗ trợ tác nghiệp, tất cả đều đòi hỏi sự chủ động học hỏi và tinh thần đổi mới không ngừng. Nếu không theo kịp sự thay đổi của công nghệ, người làm báo rất dễ tụt lại phía sau trước tốc độ phát triển của truyền thông hiện đại. Đối với người làm báo, bên cạnh việc giữ vững phẩm chất “mắt sáng, lòng trong, bút sắc”, tinh thần dấn thân, khả năng thích ứng và ý thức học tập suốt đời đang trở thành những yêu cầu ngày càng quan trọng.

Nhà báo KIM NGÂN (Đài Phát thanh và Truyền hình TP.HCM)

Công nghệ hỗ trợ nhưng bản lĩnh nghề nghiệp mới là cốt lõi

Hiện nay báo chí đang thay đổi mạnh mẽ dưới tác động của chuyển đổi số. Công nghệ không chỉ hỗ trợ tác nghiệp mà ở nhiều khâu đã thay thế sức lao động của con người. Tuy nhiên, người làm báo vẫn có vai trò không thể thay thế khi phải đảm bảo tính chính xác, tốc độ và trách nhiệm với xã hội, độc giả.

Với phóng viên ảnh, việc thành thạo công nghệ đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Các thiết bị ghi hình hiện đại và hệ thống truyền dữ liệu tốc độ cao giúp quá trình tác nghiệp nhanh chóng, hiệu quả hơn, đáp ứng yêu cầu cạnh tranh thông tin trong thời đại mạng xã hội. Qua nhiều năm làm nghề, tôi nhận thấy công nghệ đã thay đổi đáng kể cách sản xuất tin tức và kể chuyện bằng hình ảnh. Công nghệ giúp nhà báo tiếp cận thông tin nhanh hơn, tối ưu quy trình làm việc và tạo thêm nhiều hình thức thể hiện nội dung để thu hút độc giả.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ. Điều làm nên giá trị của báo chí vẫn là bản lĩnh nghề nghiệp, khả năng phát hiện vấn đề, kiểm chứng thông tin và trách nhiệm trước công chúng. Với phóng viên ảnh, mỗi bức ảnh không chỉ ghi lại khoảnh khắc mà còn chứa đựng góc nhìn, thông điệp và tác động tới nhận thức xã hội. Trong thời đại trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, người làm báo cần liên tục học hỏi và thích ứng với công nghệ mới. Nhưng trên hết vẫn là giữ vững đạo đức nghề nghiệp, tinh thần phụng sự xã hội và niềm tin của độc giả.

Nhà báo PHẠM NGỌC THÀNH (Báo Vnexpress)