Nghiên cứu kỹ cấm trẻ dưới 16 tuổi tương tác trên mạng

VHO - Trên thực tế, không ít vụ việc trẻ em bị xúc phạm, quấy rối, lôi kéo, thậm chí bị lừa đảo đã gióng lên hồi chuông về an toàn của trẻ trên môi trường số. Trong bối cảnh đó, đề xuất cấm trẻ em dưới 16 tuổi tương tác trên mạng xã hội, được nêu trong dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều Nghị định 147/2024/NĐ-CP đang nhận được nhiều sự quan tâm.

Theo Bộ VHTTDL, câu chuyện cấm hay không sẽ tiếp tục được đánh giá toàn diện thông qua việc tiếp tục lấy ý kiến để lựa chọn giải pháp phù hợp, khả thi và hiệu quả.

Cần thẳng thắn nhìn nhận, trẻ em tham gia bình luận trên các nền tảng số tiềm ẩn nhiều nguy cơ bị tác động tiêu cực, đặc biệt từ những nội dung mang tính xúc phạm, công kích, ảnh hưởng xấu đến tâm lý và nhận thức. Do đó, dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều Nghị định 147/2024/NĐ-CP của Chính phủ quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng đã đề xuất nội dung “khóa tương tác” trẻ em dưới 16 tuổi trên mạng xã hội. Cụ thể, tài khoản trẻ em sẽ không được đăng bài, bình luận, tương tác, bày tỏ cảm xúc.

Bộ VHTTDL cho biết, thực tế đã ghi nhận nhiều trường hợp trẻ em bị bắt nạt trên không gian mạng thông qua các bình luận, thậm chí trở thành nạn nhân của các hành vi lừa đảo. Do đó, đề xuất trên được đưa ra dựa trên tham khảo kinh nghiệm quốc tế và nghiên cứu thực tiễn tại Việt Nam.

Ngoài ra, tài khoản trẻ em phải mặc định được thiết lập mức cao nhất trong bảo vệ quyền riêng tư. Các nền tảng, mạng xã hội phải chủ động chặn các nội dung độc hại hoặc có thể ảnh hưởng đến trẻ. Đồng thời, yêu cầu các nền tảng phải phối hợp với các cơ quan chức năng, thiết lập cơ chế báo cáo, cung cấp các thông tin khẩn cấp khi phát hiện hành vi xâm hại trẻ em trên môi trường mạng.

Theo đại diện của nhiều nền tảng, việc tăng cường bảo vệ trẻ em trên mạng xã hội là rất cần thiết. Tuy nhiên, việc cấm hoàn toàn cần được cân nhắc kỹ lưỡng. Giám đốc Chính sách công phụ trách thị trường Việt Nam của Meta Nguyễn Thu Thảo cho rằng, một số nền tảng hiện nay dựa trên đặc điểm về hành vi, hoạt động của người dùng, trong đó có việc sử dụng trí tuệ nhân tạo để ước tính độ tuổi, giúp hệ thống phát hiện chủ động.

“Nếu trẻ em chỉ được sử dụng mạng xã hội một cách thụ động, các nền tảng sẽ không còn tín hiệu cần thiết để nhận diện người dùng là trẻ em. Điều này có thể làm giảm hiệu quả của các biện pháp phát hiện và bảo vệ trẻ trên mạng xã hội”, đại diện của Meta nêu quan điểm.

Nhiều chuyên gia cũng cho rằng, nếu trẻ dưới 16 tuổi không thể đăng bài, bình luận, chia sẻ trên mạng xã hội cũng sẽ gần như cấm hẳn người dùng U16 hoạt động trên không gian mạng.

TS Đặng Vũ Cảnh Linh, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ và nghiên cứu khoa học (Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam) bày tỏ lo ngại dù lựa chọn cách cấm đoán, trẻ em vẫn có thể “lén” tìm cách tiếp cận thông tin, tương tác trên các nền tảng khi có điều kiện… Việc sử dụng khi đó lại diễn ra trong trạng thái thiếu kiểm soát, không có sự đồng hành, định hướng của người lớn, thậm chí còn tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn.

Sau giờ học, các em cũng có nhu cầu được kết nối, mở rộng tri thức, tiếp cận thông tin về văn hóa, được giao tiếp với bạn bè, học hỏi và tham gia vào đời sống xã hội theo cách phù hợp với lứa tuổi. Mạng xã hội nếu được định hướng và kiểm soát đúng cách, hoàn toàn có thể trở thành một không gian để thực hiện những quyền đó, thay vì chỉ được nhìn nhận như một nguồn rủi ro cần ngăn cấm.

Cũng cần nhấn mạnh rằng, trẻ em không chỉ là đối tượng cần được bảo vệ mà còn là chủ thể có quyền. Các em có quyền được suy nghĩ độc lập, được bày tỏ quan điểm, thái độ của mình, kể cả khi những quan điểm đó không hoàn toàn trùng với người lớn, miễn là phù hợp với lứa tuổi và trong khuôn khổ các chuẩn mực xã hội.

Trên tinh thần đó, TS Đặng Vũ Cảnh Linh đề xuất cần đẩy mạnh phát triển các thuật toán, ứng dụng và công cụ quản trị mạng hiệu quả; đồng thời phân tầng theo độ tuổi và từng bước tạo ra những không gian số phù hợp, an toàn dành riêng cho trẻ em. Khi đó, trẻ em không chỉ được bảo vệ trước những rủi ro, mà còn có điều kiện tham gia, học hỏi và phát triển một cách lành mạnh, đúng với nhu cầu và quyền của mình trong môi trường số.

Đồng quan điểm, Giám đốc TikTok Việt Nam Nguyễn Lâm Thanh cho rằng, các nền tảng hiện nay đều có chế độ tài khoản dành cho trẻ em với sự giám sát của cha mẹ hoặc người giám hộ. Thay vì cấm, cơ quan quản lý có thể tăng cường trách nhiệm của người giám hộ bằng giải pháp kỹ thuật. Ông cũng lo ngại việc cấm hoàn toàn có thể đi ngược lại với chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em tương tác lành mạnh, sáng tạo trên môi trường mạng” từng được Chính phủ phê duyệt.

Bà Bùi Thị Việt Lâm, đại diện Hội đồng kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN (US-ABC) cho hay, không nên nhìn mạng xã hội dưới góc độ hoàn toàn tiêu cực mà bỏ qua những tác động tích cực, những nội dung hữu ích giúp trẻ em phục vụ học tập. Một lệnh cấm hoàn toàn có thể khiến trẻ em không còn được bảo vệ bởi cơ chế riêng biệt nữa.