Ba Vì trước cơ hội trở thành cực du lịch mới của Thủ đô

Mở rộng không gian, kết nối vùng du lịch

Ba Vì có lợi thế về cảnh quan núi rừng, hồ nước, khí hậu và hệ thống di tích lịch sử, văn hóa. Đây cũng là không gian lưu giữ nhiều giá trị văn hóa của cộng đồng Mường, Dao, gắn với tín ngưỡng thờ Tản Viên Sơn Thánh và những nét đặc sắc của văn hóa xứ Đoài.

Tuy nhiên, du lịch địa phương vẫn chủ yếu khai thác các điểm nghỉ dưỡng, vui chơi riêng lẻ; sự kết nối giữa các điểm đến và sản phẩm trải nghiệm chưa thực sự rõ nét.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là phương án điều chỉnh địa giới hành chính giữa Hà Nội và Phú Thọ. Theo dự thảo đề án, diện tích dự kiến điều chỉnh từ Phú Thọ về Hà Nội là 4.006,38ha, gồm 2.529,38ha thuộc Vườn quốc gia Ba Vì và 1.477ha vùng đệm. Phạm vi liên quan đến các xã Thịnh Minh, Lương Sơn, phường Kỳ Sơn của tỉnh Phú Thọ và địa bàn xã Ba Vì, xã Yên Xuân của Hà Nội.

Ngày 28.10, HĐND TP. Hà Nội đã thông qua Nghị quyết cho ý kiến đối với đề án. Kết quả lấy ý kiến trước đó cho thấy 94,97% hộ gia đình trên địa bàn Thành phố tán thành phương án. Tuy nhiên, việc điều chỉnh địa giới vẫn phải tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Việc thống nhất địa giới được đặt ra trước hết từ yêu cầu quản lý toàn bộ Vườn quốc gia Ba Vì, nâng cao hiệu quả bảo vệ rừng, quản lý đất đai, tài nguyên và vùng đệm. Xa hơn, đây cũng là cơ sở để tổ chức không gian phát triển khu vực Ba Vì - Yên Xuân gắn với Sơn Tây, Hòa Lạc và các trục giao thông phía Tây Thủ đô.

Theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, khu vực Sơn Tây - Ba Vì được định hướng phát triển đô thị văn hóa, lịch sử, du lịch nghỉ dưỡng. Khi kết nối với Hòa Lạc - trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Ba Vì có điều kiện mở rộng thị trường khách, phát triển các sản phẩm nghỉ dưỡng cuối tuần, du lịch sinh thái và trải nghiệm văn hóa.

Safari và mục tiêu khu du lịch quốc gia

Động lực mới cho du lịch Ba Vì là dự án Công viên Safari Ba Vì với quy mô khoảng 299,51ha. Ngày 31.10, UBND xã Ba Vì công bố sơ đồ vị trí, ranh giới dự án để người dân và các tổ chức liên quan theo dõi.

Theo hồ sơ được công bố, dự án có tổng vốn đầu tư dự kiến 6.506,2 tỉ đồng, định hướng kết hợp công viên động vật hoang dã, du lịch sinh thái, bảo tồn, nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường, vui chơi giải trí và nghỉ dưỡng. Trong tổng diện tích, khoảng 244,9ha được dành cho cây xanh và mặt nước. Dự án dự kiến có khả năng đón khoảng 6 triệu lượt khách mỗi năm, thời gian thực hiện từ quý IV/2026 đến quý II/2030.

Đáng chú ý, quy mô 299,51ha là kết quả rà soát từ đề xuất nghiên cứu ban đầu khoảng 580,74ha. Thành phố yêu cầu đánh giá kỹ hiện trạng đất đai, tác động đến đời sống và sinh kế của người dân trước khi xác định phạm vi đầu tư.

Theo hồ sơ dự án, đất sản xuất nông nghiệp chiếm phần lớn diện tích; khoảng 50 hộ dân sinh sống xen kẽ trong khu vực làng xóm. Đây là những vấn đề cần được giải quyết thận trọng trong quá trình triển khai.

Cùng với dự án Safari, Hà Nội đặt mục tiêu hoàn thiện hồ sơ, điều kiện để Ba Vì được công nhận là khu du lịch quốc gia vào quý III/2028. Định hướng này cho thấy Thành phố muốn nâng tầm Ba Vì từ điểm nghỉ dưỡng ngoại thành thành một không gian du lịch có khả năng thu hút khách quanh năm, với nhiều loại hình và sản phẩm bổ trợ.

Tuy nhiên, sức hấp dẫn của Ba Vì không chỉ nằm ở các dự án quy mô lớn. Vườn quốc gia Ba Vì, hồ Suối Hai, hệ thống đền, đình cổ, làng nghề và không gian văn hóa Mường, Dao mới là những tài nguyên tạo nên bản sắc riêng của vùng đất này. Nếu được kết nối thành các tuyến trải nghiệm, du khách có thể kết hợp tham quan di tích, khám phá thiên nhiên, tìm hiểu văn hóa cộng đồng, thưởng thức ẩm thực và nghỉ dưỡng trong cùng một hành trình.

Khai thác du lịch phải đi cùng bảo tồn

Theo các đánh giá về du lịch khu vực Ba Vì, lượng khách đến đây còn tập trung vào các chuyến tham quan trong ngày hoặc nghỉ cuối tuần. Thời gian lưu trú và mức chi tiêu chưa cao, trong khi sản phẩm du lịch giữa các địa bàn chưa có sự liên kết chặt chẽ. Điều này đặt ra yêu cầu chuyển từ khai thác từng điểm đến sang xây dựng chuỗi sản phẩm có bản sắc và khả năng giữ chân du khách.

Du lịch cộng đồng có thể là một hướng đi đáng chú ý. Những giá trị văn hóa của người Mường, Dao, từ kiến trúc nhà ở, trang phục, ẩm thực đến lễ hội và tri thức bản địa, có thể trở thành sản phẩm trải nghiệm nếu được tổ chức phù hợp. Cùng với đó, du lịch nông nghiệp, làng nghề, chăm sóc sức khỏe và thể thao ngoài trời có thể bổ sung cho các sản phẩm nghỉ dưỡng, sinh thái hiện có.

Dẫu vậy, phát triển du lịch tại Ba Vì cần đặt trong giới hạn bảo tồn. Vườn quốc gia Ba Vì là rừng đặc dụng có vai trò quan trọng đối với đa dạng sinh học, nguồn nước và môi trường sinh thái của khu vực. Việc mở rộng dịch vụ, xây dựng hạ tầng hay triển khai các dự án du lịch phải tuân thủ quy hoạch, đánh giá sức chịu tải môi trường, tránh tác động tiêu cực đến rừng và cảnh quan.

Một yêu cầu khác là bảo đảm sinh kế và quyền lợi của người dân. Với những hộ có đất sản xuất nằm trong phạm vi dự án, công tác kiểm kê, bồi thường, hỗ trợ và bố trí sinh kế cần được thực hiện công khai, đúng quy định. Người dân cũng cần được tham gia vào chuỗi cung ứng dịch vụ du lịch, từ lưu trú, ẩm thực đến hướng dẫn trải nghiệm và giới thiệu sản phẩm địa phương.

Điều chỉnh địa giới, dự án Safari và mục tiêu xây dựng khu du lịch quốc gia đang tạo thêm cơ sở để Ba Vì tổ chức lại không gian phát triển. Nhưng để trở thành một cực du lịch của Thủ đô, khu vực này cần nhiều hơn những dự án quy mô lớn: đó là một hệ thống sản phẩm có bản sắc, hạ tầng kết nối thuận tiện, sự tham gia thực chất của cộng đồng và cách tiếp cận phát triển dựa trên bảo tồn tài nguyên.