Tại phiên chất vấn, đại biểu Sí Thị Mai Anh, Đoàn Lào Cai, đặt vấn đề học sinh có thể tự tiếp cận AI tạo sinh ngoài phạm vi hướng dẫn của nhà trường, nhận ngay lời giải hoặc bài viết hoàn chỉnh. Mối lo được nêu là cơ hội tự suy nghĩ, rèn tư duy phản biện, sáng tạo và tự học bị thu hẹp.
Đại biểu đề nghị làm rõ giải pháp phối hợp với nhà cung cấp dịch vụ để bảo vệ người dùng nhỏ tuổi, bảo đảm việc truy cập phù hợp và hạn chế lệ thuộc.
Trả lời dưới góc độ cá nhân, Bộ trưởng Vũ Hải Quân đồng tình với hướng hạn chế, thậm chí cấm sử dụng AI đối với học sinh ở cấp học thấp; khi các em trưởng thành hơn, việc dùng AI để đặt câu hỏi, tìm thông tin có thể phát huy lợi ích. Về quản lý, ông cho biết Bộ đã phân loại AI theo ba mức rủi ro và xây dựng cơ chế bảo đảm an toàn.
Bài làm đẹp chưa nói hết năng lực thật
Điểm đáng suy nghĩ trong cuộc trao đổi là khoảng cách giữa sản phẩm cuối cùng và quá trình học. Một bài văn trôi chảy, một phép giải đầy đủ có thể khiến người lớn hài lòng. Nhưng nếu học sinh không giải thích được vì sao đi đến kết quả, bài làm ấy chưa cho thấy năng lực của em.
Giá trị của bài tập nằm cả ở đoạn đường phải tự đi qua: đọc đề, thử một cách làm, nhận ra sai sót rồi sửa. Khi nhận luôn đáp án, học sinh có thể hoàn thành yêu cầu nộp bài mà bỏ qua phần rèn luyện quan trọng nhất. Sự tiện lợi lúc ấy cần được xem xét từ mục tiêu giáo dục, thay vì chỉ từ tốc độ hoàn thành công việc.
Điều này cũng đặt ra yêu cầu thay đổi cách kiểm tra. Bên cạnh bài nộp, giáo viên có thể yêu cầu học sinh trình bày cách nghĩ, giải thích một lựa chọn hoặc làm lại với dữ kiện khác. Những yêu cầu ấy giúp việc đánh giá trở về với điều học sinh thực sự hiểu, đồng thời giảm sức hấp dẫn của việc lấy một câu trả lời có sẵn để thay cho công sức của mình.
Gia đình cần một thỏa thuận rõ hơn lời nhắc “đừng lạm dụng”
Trong phiên chất vấn, Bộ trưởng nhấn mạnh vai trò của cha mẹ trong việc quan tâm, trò chuyện và đồng hành cùng con trước những mặt trái của công nghệ.
Sự đồng hành ấy có thể bắt đầu rất cụ thể: thống nhất phần việc con phải tự làm, khi nào được dùng công cụ và phải nói rõ đã sử dụng vào việc gì. Với một bài tập, cha mẹ có thể hỏi con đang vướng ở đâu trước khi tìm lời giải; sau khi tham khảo, yêu cầu con trình bày lại bằng cách hiểu của mình.
Một đứa trẻ biết nói “con chưa hiểu” cần được khuyến khích hơn là bị thúc phải có ngay một bài làm hoàn hảo. Nếu người lớn chỉ quan tâm kết quả đẹp và thời gian hoàn thành nhanh, chính cách đánh giá ấy có thể khiến trẻ tìm đến công cụ để che phần chưa biết.
Ở chiều ngược lại, quy định trong gia đình cũng cần phù hợp với yêu cầu của nhà trường và độ tuổi sử dụng dịch vụ. Không nên biến việc kiểm soát thành cuộc truy tìm xem con có “dùng AI hay không”, trong khi bỏ qua câu hỏi quan trọng hơn: con dùng để tìm hiểu, kiểm tra hay để làm thay?
Cuộc trao đổi tại Quốc hội mở ra một vấn đề cần được bàn kỹ, từ giới hạn tiếp cận đến cách dạy và cách đánh giá. Trước mắt, trong mỗi giờ học ở nhà, người lớn vẫn có thể giữ lại cho trẻ phần việc không nên giao khoán: tự đặt câu hỏi, tự thử sức và tự chịu trách nhiệm về điều mình viết. Một đáp án đến nhanh chưa chắc đã là một bước tiến trong học tập.
