Ứng dụng công nghệ “bẫy ảnh” bảo vệ cảnh quan Mỹ Sơn

VHO - Ứng dụng công nghệ "bẫy ảnh" trong giám sát, nghiên cứu đa dạng sinh học tại Khu bảo vệ cảnh quan di tích lịch sử-văn hóa Mỹ Sơn góp phần đánh giá một cách khoa học hiện trạng, giá trị động vật hoang dã, từ đó củng cố cơ sở cho công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị của Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn theo khuyến nghị của UNESCO và Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên Quốc tế (IUCN).

Ban quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn, thành phố Đà Nẵng cho biết, thực hiện Kế hoạch số 13/KH-KBVCQ về việc thiết lập hệ thống bẫy ảnh phục vụ công tác giám sát đa dạng sinh học, từ cuối tháng 11.2025, BQL Khu bảo vệ cảnh quan Mỹ Sơn đã phối hợp với BQL Rừng đặc dụng thành phố Đà Nẵng đã tổ chức khảo sát, lắp đặt 30 thiết bị bẫy ảnh tại tất cả các tiểu khu trong rừng hơn 1.160ha.

Hoạt động giám sát được duy trì liên tục trong nhiều tháng, bảo đảm bao quát các giai đoạn hoạt động khác nhau của động vật theo mùa và theo thời gian trong ngày.

Kết quả ghi nhận sự hiện diện của 27 loài động vật hoang dã, thuộc nhiều nhóm phân loại khác nhau, bao gồm các loài nguy cấp theo Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên Quốc tế (IUCN) và các loài thuộc Nhóm IIB theo quy định của pháp luật Việt Nam. Qua đó cho thấy khu rừng Mỹ Sơn vẫn duy trì được nền tảng sinh thái quan trọng và mức độ đa dạng sinh học đáng kể so với quy mô diện tích.

Khu bảo vệ cảnh quan di tích Mỹ Sơn nằm bao quanh vùng lõi di tích, được xác lập và quản lý như một vùng đệm sinh thái, có chức năng bảo vệ cảnh quan, môi trường tự nhiên và không gian văn hóa – lịch sử gắn liền với di sản thế giới.

Trong cấu trúc tổng thể của di sản, khu vực này giữ vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu các tác động tiêu cực từ bên ngoài, duy trì tính liên tục của cảnh quan và hỗ trợ bảo tồn lâu dài các giá trị nổi bật toàn cầu của DSVHTG Mỹ Sơn theo các khuyến nghị của UNESCO.

Không chỉ là khu vực cốt lõi có giá trị đặc biệt của DSVHTG Mỹ Sơn, Khu Bảo vệ cảnh quan Mỹ Sơn còn là nơi sở hữu hệ sinh thái rừng nhiệt đới phong phú với nhiều loài động vật hoang dã quý hiếm. Tuy nhiên, sự phong phú này cũng dễ bị tổn thương trước các tác động tiêu cực như săn bắt trái phép và biến động khí hậu.

Chính vì vậy, việc ứng dụng hệ thống bẫy ảnh không chỉ phục vụ nghiên cứu mà còn đóng vai trò như “mắt thần” hỗ trợ lực lượng bảo vệ rừng phát hiện những biến động bất thường, từ đó đưa ra giải pháp kịp thời.

Bẫy ảnh là phương pháp giám sát động vật hoang dã không xâm lấn, được áp dụng rộng rãi trong nghiên cứu khoa học và công tác bảo tồn đa dạng sinh học trên thế giới.

Phương pháp này cho phép ghi nhận một cách khách quan sự hiện diện của các loài, tần suất hoạt động và mô hình phân bố không gian của động vật hoang dã, đặc biệt hiệu quả đối với các loài thú nhút nhát, có tập tính hoạt động về đêm hoặc khó quan sát trực tiếp bằng các phương pháp điều tra truyền thống.

Theo ông Nguyễn Công Khiết, Giám đốc Ban quản lý DSVHTG Mỹ Sơn, trong bối cảnh công tác bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học ngày càng đứng trước nhiều thách thức do biến đổi khí hậu, và tác động từ hoạt động của con người, việc ứng dụng khoa học – công nghệ vào quản lý tài nguyên rừng đang trở thành xu hướng tất yếu.

BQL Mỹ Sơn chú trọng công tác chuyển giao và tiếp nhận các tiến bộ công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát tài nguyên thiên nhiên như phần mềm quản lý tuần tra Smart, hệ thống định vị, thiết bị hỗ trợ giám sát, camera bẫy ảnh…

Qua đó giúp tăng cường khả năng giám sát thực địa, đem lại những dữ liệu có giá trị về sinh thái, hỗ trợ cho quá trình phân tích, đánh giá hệ động thực vật, hướng đến mô hình quản lý rừng hiện đại, phát triển bền vững.

Theo cách tiếp cận bảo tồn di sản thế giới hiện đại của UNESCO và IUCN, việc bảo vệ các giá trị nổi bật toàn cầu không chỉ dừng lại ở bảo tồn các yếu tố kiến trúc – khảo cổ hữu hình, mà còn bao gồm việc duy trì tính toàn vẹn của toàn bộ bối cảnh cảnh quan – sinh thái gắn liền với di sản. 

Trong đó, hệ sinh thái rừng và các thành phần đa dạng sinh học, đặc biệt là động vật hoang dã, được xem là những chỉ thị quan trọng phản ánh mức độ nguyên vẹn của môi trường sống và sự ổn định của các quá trình sinh thái tự nhiên.

Trong bối cảnh đó, quần thể di tích Mỹ Sơn chỉ có thể được bảo tồn bền vững khi khu vực rừng bao quanh vẫn duy trì được cấu trúc, chức năng và giá trị sinh học cốt lõi. Việc áp dụng phương pháp bẫy ảnh tại Khu bảo vệ cảnh quan Mỹ Sơn đã cung cấp chuỗi bằng chứng khoa học trực tiếp, phản ánh trung thực chất lượng sinh cảnh và mức độ nguyên vẹn của hệ sinh thái rừng.

Các dữ liệu thu thập được không chỉ có giá trị trong việc đánh giá hiện trạng đa dạng sinh học, mà còn là cơ sở quan trọng để xem xét vai trò của khu rừng Mỹ Sơn như một hợp phần sinh thái thiết yếu, góp phần duy trì tính toàn vẹn cảnh quan và hỗ trợ bảo tồn lâu dài các giá trị nổi bật toàn cầu của DSVHTG Mỹ Sơn theo các chuẩn mực và khuyến nghị của UNESCO và IUCN.

Trong thời gian tới, BQL sẽ tiếp tục mở rộng hợp tác với các tổ chức Quốc tế về Bảo tồn thiên nhiên, các đơn vị chuyên môn và các doanh nghiệp nhằm cập nhật những công nghệ hiện đại trong quản lý và nghiên cứu rừng.

Nhiều giải pháp công nghệ tiên tiến dự kiến sẽ được đưa vào thử nghiệm và áp dụng thực tế như flycam giám sát rừng, thiết bị bay không người lái (UAV), hệ thống tự động phát hiện cháy rừng, cùng các nền tảng lưu trữ dữ liệu trực tuyến,…Qua đó góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên, hỗ trợ mạnh mẽ cho công tác bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học tại Mỹ Sơn.