Khẩn trương triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025-2030

VHO - Chiều 29.5, tại trụ sở Bộ VHTTDL, Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh đã chủ trì cuộc họp về triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025-2035, giai đoạn I từ năm 2025 đến năm 2030.

Tham dự cuộc họp có các Thứ trưởng Bộ VHTTDL: Nguyễn Huy Dũng, Tạ Quang Đông, Trịnh Thị Thủy, Hoàng Đạo Cương, Hồ An Phong cùng lãnh đạo các cục, vụ, đơn vị thuộc Bộ.

Triển khai trên tinh thần “nhanh, gọn, khẩn trương”

Phát biểu mở đầu cuộc họp, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết, cuộc họp nhằm tập trung rà soát tiến độ triển khai giai đoạn đầu của Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hoá, đặc biệt là công tác chuẩn bị cho giai đoạn 2026-2030.

Bộ trưởng nhấn mạnh tinh thần triển khai phải “nhanh, gọn, khẩn trương”, bảo đảm tiến độ nhưng vẫn tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật về đầu tư công và ngân sách nhà nước. 

Theo báo cáo của Vụ Kế hoạch - Tài chính, thời gian qua, công tác hoàn thiện thể chế quản lý và tổ chức thực hiện Chương trình đã được triển khai đồng bộ.

Nhiều văn bản quan trọng đã được tham mưu ban hành, trong đó có Nghị quyết số 162/2024/QH15 của Quốc hội; Quyết định số 3399/QĐ-BVHTTDL phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025-2035; Quyết định số 41/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ quy định nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ vốn ngân sách trung ương và tỷ lệ đối ứng của ngân sách địa phương; cùng Bộ tiêu chí quốc gia về phát triển văn hóa toàn diện các cấp.

Đối với hướng dẫn quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí chi thường xuyên thực hiện Chương trình, hiện vẫn còn thiếu hướng dẫn chi tiết theo Thông tư của Bộ Tài chính. Dự kiến trong đầu tháng 6, Bộ Tài chính sẽ phê duyệt hướng dẫn.

Về nguồn lực triển khai, căn cứ thông báo của Bộ Tài chính, tổng vốn ngân sách trung ương dự kiến thực hiện Chương trình năm 2026 là 7.600 tỷ đồng, gồm 5.300 tỷ đồng vốn đầu tư phát triển và 2.300 tỷ đồng kinh phí sự nghiệp.

Việc phân bổ vốn được thực hiện theo nguyên tắc tuân thủ Luật Đầu tư công, Luật Ngân sách nhà nước và các quyết định của Chính phủ liên quan đến Chương trình.

Theo dự kiến, nguồn lực trung ương sẽ hỗ trợ khoảng 10%, trong khi ngân sách địa phương bảo đảm khoảng 90% theo nguyên tắc đối ứng. Hiện nhiều địa phương đã chủ động rà soát, xây dựng nguyên tắc triển khai; một số tỉnh đã có sự chuẩn bị từ sớm.

Đối với các bộ, ngành trung ương, Bộ VHTTDL dự kiến phân bổ 234 tỷ đồng để thực hiện các nhiệm vụ quản lý, chỉ đạo, hướng dẫn triển khai Chương trình. Với địa phương, khoảng 7.366 tỷ đồng sẽ được phân bổ cho 27 tỉnh, thành phố nhận hỗ trợ từ ngân sách trung ương, bảo đảm theo tiêu chí, định mức và hệ số ưu tiên đã được quy định.

Còn nhiều thách thức

Tuy nhiên, theo Vụ Kế hoạch - Tài chính, quá trình triển khai còn nhiều khó khăn, thách thức. Đây là lần đầu tiên sau gần 20 năm Bộ VHTTDL chủ trì một chương trình mục tiêu quốc gia theo quy định của Luật Đầu tư công, với quy mô lớn, nhiều nội dung thành phần, phạm vi triển khai trên toàn quốc và sự tham gia của nhiều bộ, ngành.

Khối lượng công việc được đánh giá là rất lớn, từ tổng hợp kế hoạch của các địa phương, bộ ngành; rà soát đề xuất nhiệm vụ, cơ cấu nguồn vốn; đánh giá tính phù hợp với mục tiêu Chương trình đến kiểm tra thực địa, giám sát tiến độ giải ngân, xử lý các vướng mắc phát sinh.

Khác với các chương trình mục tiêu quốc gia triển khai trong giai đoạn 2021-2025 vốn có văn phòng điều phối hoạt động độc lập, Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa được triển khai theo yêu cầu không làm phát sinh tổ chức bộ máy và biên chế mới.

Điều này đặt ra yêu cầu các đơn vị tham gia phải phân công nhiệm vụ cụ thể, rõ ràng trong quá trình tổ chức thực hiện theo cơ chế kiêm nhiệm.

Theo Vụ Kế hoạch - Tài chính, đến nay phần lớn khối lượng công việc vẫn tập trung tại Vụ Kế hoạch - Tài chính theo yêu cầu của cấp trên, trong khi ở nhiều đơn vị khác việc phân công nhiệm vụ chưa được triển khai sâu đến cấp chuyên viên, dù lãnh đạo Bộ đã chỉ định thủ trưởng các đơn vị tham gia Chương trình. Việc tham gia đóng góp xây dựng khung pháp lý của một số đơn vị còn hạn chế, thiếu tính chủ động.

Vụ Kế hoạch - Tài chính cho rằng, trong thời gian tới, Bộ VHTTDL sẽ tập trung triển khai nhiều nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo đảm tiến độ Chương trình. Trong đó, Bộ sẽ tổ chức khảo sát, làm việc với các bộ, ngành và địa phương để rà soát, làm rõ đề xuất nhiệm vụ, nhu cầu kinh phí cũng như cơ chế huy động các nguồn lực ngoài ngân sách và xã hội hóa.

Đồng thời, tiếp tục tổng hợp ý kiến từ các đơn vị thuộc Bộ để phối hợp với Bộ Tài chính hoàn thiện các văn bản hướng dẫn quản lý, sử dụng kinh phí sự nghiệp thực hiện Chương trình.

Bên cạnh đó, công tác phổ biến, hướng dẫn triển khai Chương trình theo Thông tư số 07/2026/TT-BVHTTDL và các hướng dẫn liên quan của Bộ Tài chính sẽ được đẩy mạnh. Bộ cũng sẽ đôn đốc các bộ, ngành thực hiện nhiệm vụ theo phân công của Chính phủ tại Nghị quyết số 114/NQ-CP; phối hợp với các địa phương triển khai Chương trình năm 2026 sau khi được cấp có thẩm quyền giao dự toán ngân sách; đồng thời chuẩn bị báo cáo tình hình thực hiện Nghị quyết số 162/2024/QH15 của Quốc hội.

Về tổ chức thực hiện, Vụ Kế hoạch - Tài chính kiến nghị Bộ trưởng có chỉ đạo về cơ chế giúp việc cho Ban Chỉ đạo Trung ương, trong đó đề xuất Vụ Kế hoạch - Tài chính làm cơ quan thường trực, chủ trì phối hợp với các cục, vụ theo từng nội dung thành phần của Chương trình. Mỗi đơn vị sẽ cử đầu mối chuyên trách để phối hợp xử lý kịp thời các khó khăn, vướng mắc của địa phương trong quá trình triển khai.

Cùng với đó, được đề xuất sớm ban hành quyết định giao nhiệm vụ cụ thể cho các đơn vị thuộc Bộ trong quản lý, hướng dẫn thực hiện Chương trình, đồng thời xây dựng cơ chế báo cáo thống nhất để cập nhật thường xuyên tiến độ triển khai ở cả trung ương và địa phương. 

Trong thời gian chưa hoàn thiện hệ thống phần mềm báo cáo, các đơn vị được yêu cầu gửi báo cáo định kỳ về Vụ Kế hoạch - Tài chính trước ngày 22 hằng tháng để tổng hợp, báo cáo Bộ Tài chính đúng thời hạn quy định.

Xây dựng phần mềm quản lý đảm bảo minh bạch, hiệu quả

Tham gia ý kiến tại cuộc họp, Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy cho rằng, một trong những yêu cầu cấp thiết hiện nay là sớm xây dựng hệ thống quản lý, giám sát Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa trên nền tảng số, bảo đảm tính liên thông và đồng bộ trong triển khai.

Theo Thứ trưởng, thực tế hiện nay việc theo dõi, tổng hợp dữ liệu vẫn chủ yếu thực hiện theo phương thức thủ công, thiếu cơ chế kết nối thống nhất, trong khi địa phương chưa có bộ chỉ số quản lý và giám sát cụ thể.

Điều này tiềm ẩn nguy cơ phát sinh chồng chéo, sai lệch trong quá trình đăng ký nhiệm vụ, phân bổ và sử dụng nguồn lực, thậm chí có thể dẫn tới tình trạng thay đổi nội dung thực hiện, điều chuyển dự án hoặc không bảo đảm đúng mục tiêu đã đăng ký ban đầu.

Từ thực tiễn triển khai các chương trình trước đây, Thứ trưởng đề nghị cần sớm xây dựng bộ chỉ số quản lý, theo dõi tiến độ và kết quả thực hiện Chương trình theo hướng số hóa, bảo đảm mọi nội dung từ đăng ký nhiệm vụ, hồ sơ, văn bản đến quá trình triển khai đều được cập nhật, giám sát công khai, minh bạch.

Đồng thời, ngay sau khi Bộ Tài chính ban hành các văn bản hướng dẫn liên quan, Bộ VHTTDL cần tổ chức hội nghị trực tuyến với các địa phương để tập huấn, giải đáp vướng mắc trong quá trình triển khai, bảo đảm thống nhất cách hiểu và tổ chức thực hiện tại 27 tỉnh, thành phố thuộc diện hỗ trợ.

Thứ trưởng cũng nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của công tác kiểm tra, giám sát trong giai đoạn đầu triển khai Chương trình. Theo đó, Vụ Kế hoạch - Tài chính cần chủ động tham mưu, tổ chức kiểm tra tại một số địa phương, bộ, ngành nhằm nắm bắt tình hình thực tế, kịp thời phát hiện khó khăn, bất cập để rút kinh nghiệm chung, bảo đảm nguồn lực được sử dụng đúng mục tiêu, hiệu quả và đáp ứng yêu cầu mà Quốc hội đã đặt ra.

Cùng quan điểm về tăng cường phối hợp, phát biểu tại cuộc họp, lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ cho rằng việc triển khai Chương trình không thể chỉ đặt lên vai một đơn vị đầu mối mà cần có cơ chế chia sẻ thông tin, phân công rõ trách nhiệm giữa các cục, vụ chuyên ngành.

Các đơn vị cần được cập nhật đầy đủ về danh mục địa phương, lĩnh vực, mức kinh phí được phân bổ để có cơ sở tham gia giám sát, hướng dẫn chuyên môn và đồng hành cùng địa phương tháo gỡ khó khăn trong quá trình tổ chức thực hiện.

Từ kinh nghiệm triển khai các chương trình đầu tư giai đoạn trước, một số ý kiến tại cuộc họp cũng lưu ý cần đặc biệt quan tâm đến tính khả thi của dự án tại địa phương, nhất là trong lĩnh vực bảo tồn di sản văn hóa.

Thực tế cho thấy nhiều địa phương xây dựng đề xuất phù hợp tiêu chí nhưng gặp khó khăn trong bố trí vốn đối ứng, hoàn thiện hồ sơ đầu tư hoặc thay đổi đơn vị quản lý khi triển khai, dẫn tới nguy cơ chậm tiến độ, ảnh hưởng hiệu quả thực hiện Chương trình.

Phát biểu tại cuộc họp, Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải xây dựng ngay hệ thống phần mềm quản lý Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa nhằm hỗ trợ công tác điều hành, giám sát và phối hợp giữa các đơn vị.

Theo Thứ trưởng, việc triển khai Chương trình với khối lượng công việc lớn nhưng vẫn đang thực hiện chủ yếu theo phương thức thủ công sẽ gây nhiều khó khăn trong quản lý, nhất là ở khâu tổng hợp thông tin, theo dõi tiến độ và phối hợp giữa các đơn vị chuyên môn với địa phương.

Thứ trưởng cam kết sẽ chỉ đạo Trung tâm Chuyển đổi số của Bộ đồng hành, hỗ trợ xây dựng phần mềm quản lý ngay từ đầu, bảo đảm đồng bộ với hệ thống biểu mẫu của địa phương, qua đó tạo nền tảng dữ liệu thống nhất phục vụ quản lý, điều hành.

Bên cạnh giải pháp công nghệ, Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng cũng đề xuất cần bổ sung tiêu chí đánh giá hiệu quả và tính bền vững đối với các đề xuất dự án từ bộ, ngành và địa phương. Theo đó, mỗi dự án cần làm rõ giá trị mang lại tương xứng với nguồn lực đầu tư, đồng thời chứng minh khả năng vận hành, duy trì hiệu quả sau khi hoàn thành.

Đây được xem là cơ sở quan trọng để xác định thứ tự ưu tiên, bảo đảm nguồn lực được phân bổ đúng trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải.

Phát biểu kết luận cuộc họp, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh, Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa là nhiệm vụ trọng tâm, có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển văn hóa đất nước trong giai đoạn mới, do đó các đơn vị phải xác định đây là nhiệm vụ chính thức, không phải công việc kiêm nhiệm.

Bộ trưởng cho biết hiện Chính phủ đang xem xét việc thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương thực hiện Chương trình. Về phía Bộ VHTTDL, cần sớm thành lập Ban Chỉ đạo cấp Bộ nhằm hỗ trợ Ban Chỉ đạo Trung ương, đồng thời trực tiếp giúp Bộ tổ chức thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ. Đồng thời, Bộ trưởng giao Vụ Kế hoạch - Tài chính chủ trì thành lập Tổ giúp việc của Ban Chỉ đạo Bộ.

Nhấn mạnh yêu cầu bám sát thực tiễn, Bộ trưởng đề nghị các đơn vị cần nắm chắc tình hình tại 27 tỉnh, thành phố thuộc diện hỗ trợ, phân loại các dự án theo tính khả thi, khả năng giải ngân và hiệu quả thực hiện. "Công tác giám sát, kiểm tra phải được thực hiện bài bản, ngay từ đầu, bảo đảm công khai, minh bạch, tránh tư tưởng nể nang trong quá trình tổ chức thực hiện"- Bộ trưởng nhấn mạnh.

Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh thống nhất với các đề xuất, đặc biệt là việc sớm xây dựng phần mềm quản lý Chương trình theo hướng liên thông, minh bạch và cập nhật dữ liệu theo thời gian thực.

Bộ trưởng cho rằng đây không chỉ là công cụ phục vụ riêng Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa mà còn là nền tảng quản lý chung đối với các dự án của Bộ trong thời gian tới.

Bộ trưởng giao Vụ Kế hoạch - Tài chính phối hợp chặt chẽ với đơn vị chuyển đổi số xây dựng kế hoạch, hoàn thiện phần mềm và hướng dẫn địa phương cập nhật thông tin đầy đủ, phục vụ hiệu quả công tác chỉ đạo, điều hành và giám sát.

Nhấn mạnh tinh thần triển khai quyết liệt, Bộ trưởng yêu cầu năm 2026 phải cơ bản hoàn tất các thủ tục chuẩn bị đầu tư, tăng tốc tiến độ thực hiện, đồng thời nâng cao trách nhiệm của các đơn vị thuộc Bộ trong phối hợp với địa phương.

Bộ trưởng lưu ý, trong quá trình tổ chức thực hiện, lãnh đạo các đơn vị cần chủ động làm việc trực tiếp với địa phương, nắm chắc tình hình thực tế thay vì chỉ xử lý qua văn bản hoặc giao hoàn toàn cho cấp chuyên viên, nhằm bảo đảm các nhiệm vụ được triển khai đúng mục tiêu, đúng tiến độ và hiệu quả.