“Thủ phủ” mật mía xứ Thanh đỏ lửa tất bật vào vụ Tết

VHO - Chỉ còn chưa đầy một tháng nữa là đến Tết Nguyên đán, tại “thủ phủ” mật mía xứ Thanh, các lò nấu truyền thống đã đỏ lửa ngày đêm.

Nhịp lao động tất bật vào vụ cao điểm phục vụ thị trường Tết không chỉ mang theo hương vị ngọt lành của mật mía, mà còn là biểu hiện sinh động cho sức sống bền bỉ của một nghề truyền thống lâu đời nơi miền quê xứ Thanh.

Tất bật vào vụ Tết, lò mật đỏ lửa ngày đêm

Những ngày giáp Tết, khi tiết trời se lạnh và sắc xuân bắt đầu hiện hữu trên từng nếp nhà, về các xã Thạch Bình hay Kim Tân, vùng đất gắn bó lâu đời với nghề làm mật mía của huyện Thạch Thành (trước đây), dễ dàng cảm nhận không khí lao động khẩn trương bao trùm khắp làng quê.

Các lò nấu mật nghi ngút khói, tiếng máy ép mía vang đều, từng xe mía tươi nối đuôi nhau chờ vào lò, tạo nên bức tranh sinh động của một mùa sản xuất cao điểm nhất trong năm.

Mật mía Thạch Thành (cũ) từ lâu đã trở thành sản vật quen thuộc mỗi dịp Tết cổ truyền. Vị ngọt thanh, màu vàng óng tự nhiên, mùi thơm dịu đặc trưng khiến mật mía không chỉ là nguyên liệu chế biến món ăn, mà còn là hương vị gợi nhớ Tết quê, gắn với ký ức của nhiều thế hệ người dân xứ Thanh. Chính vì vậy, càng cận Tết, nhu cầu thị trường càng tăng cao, buộc các hộ làm nghề phải bước vào guồng quay “chạy đua với thời gian”.

Từ đầu tháng Chạp, thương lái trong và ngoài tỉnh đã tấp nập tìm về tận lò thu mua. Nhiều hộ làm mật luôn trong tình trạng “nấu đến đâu, bán hết đến đó”, thậm chí không đủ hàng để giao theo đơn đặt trước. Để kịp tiến độ, các gia đình phải làm việc xuyên trưa, kéo dài đến tối muộn, cao điểm có hộ còn nấu thâu đêm.

Gắn bó gần 30 năm với nghề, gia đình bà Tào Thị Cúc (xã Thạch Bình) là một trong những hộ tiêu biểu của làng nghề. Những ngày này, lò mật nhà bà luôn đỏ lửa từ sáng sớm đến khuya. Để đáp ứng nhu cầu thị trường Tết, gia đình bà huy động tối đa nhân lực, thuê thêm lao động thời vụ, chia ca làm việc liên tục.

Bà Cúc cho biết, vụ cao điểm năm nay, gia đình dự kiến sử dụng khoảng 200 tấn mía nguyên liệu để nấu mật, cho ra hơn 20 tấn mật thành phẩm.

“Từ khi xây dựng được sản phẩm OCOP 3 sao vào năm 2021, mật mía nhà tôi bán được nhiều hơn hẳn. Thị trường mở rộng, khách hàng biết đến nhiều, lại tin tưởng vì đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm. Vào vụ Tết, gần như không có ngày nào được nghỉ,” bà Cúc chia sẻ.

Không riêng gia đình bà Cúc, nhiều hộ làm mật khác trên địa bàn Thạch Thành cũng tăng mạnh công suất so với ngày thường. Anh Đỗ Văn Dương (khu phố Lâm Thành, xã Kim Tân) cho biết, từ đầu tháng 12 âm lịch, gia đình anh nấu trung bình 3 mẻ mỗi ngày, cho ra khoảng 800 lít mật. Công việc bắt đầu từ 4 giờ sáng, kéo dài đến tận khuya; cao điểm phải thuê thêm 4–5 lao động thời vụ với mức công 250.000 đồng/ngày.

“Theo nghề này, vất vả nhất là giữ lửa và hớt bọt. Lửa phải đều, bọt phải sạch thì mật mới trong, sánh và để được lâu. Mỗi gia đình đều có bí quyết riêng, nhưng cái cốt lõi vẫn là kinh nghiệm truyền lại từ đời trước,” anh Dương nói.

Hiện nay, giá mật mía bán tại lò dao động từ 12.000–14.000 đồng/kg (1 kg tương đương khoảng 1,5 lít), giá bán lẻ từ 20.000–25.000 đồng/kg. Mức giá ổn định trong dịp cuối năm giúp người dân yên tâm sản xuất, có thêm thu nhập để trang trải cuộc sống và chuẩn bị Tết.

Giữ nghề truyền thống, nâng tầm giá trị làng mật

Nghề làm mật mía truyền thống ở Thạch Thành (cũ) hình thành và phát triển từ nhiều thập kỷ trước, tập trung chủ yếu tại xã Thạch Bình và khu vực xã Kim Tân.

Đây là vùng có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho cây mía sinh trưởng, với diện tích trồng mía lớn, vừa cung cấp nguyên liệu cho nhà máy đường, vừa là nguồn mía tại chỗ cho các hộ nấu mật.

Riêng xã Thạch Bình hiện có khoảng 1.000 ha mía, tạo lợi thế lớn cho việc duy trì và phát triển nghề. Toàn xã hiện còn 16 hộ gắn bó với nghề làm mật mía, mỗi vụ cao điểm tạo việc làm thời vụ cho hàng trăm lao động địa phương, với mức thu nhập từ 6–8 triệu đồng/người/tháng.

Đối với nhiều gia đình, đây không chỉ là nghề truyền thống, mà còn là sinh kế quan trọng, giúp ổn định đời sống, nhất là trong những tháng giáp Tết.

Theo ông Trịnh Văn Thông, Trưởng phòng Kinh tế xã Thạch Bình, địa phương xác định nghề làm mật mía là một trong những giá trị văn hóa, kinh tế đặc trưng cần được gìn giữ và phát huy.

“Với lợi thế diện tích mía lớn, rất thuận lợi cho việc cung cấp nguyên liệu cho cả nhà máy đường và các hộ làm nghề thủ công. Đảng ủy, chính quyền xã luôn quan tâm hỗ trợ các hộ trong xây dựng thương hiệu, tiếp cận thị trường, từng bước nâng cao giá trị sản phẩm mật mía truyền thống,” ông Thông cho biết.

Những năm gần đây, việc gắn sản xuất truyền thống với Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đã mở ra hướng đi mới cho làng nghề mật mía Thạch Thành.

Không chỉ giúp sản phẩm được chuẩn hóa về chất lượng, bao bì, nhãn mác, OCOP còn tạo điều kiện để các hộ tiếp cận hệ thống phân phối rộng hơn, nâng cao giá trị kinh tế so với phương thức sản xuất nhỏ lẻ trước đây.

Tuy vậy, để nghề làm mật mía phát triển bền vững, vẫn cần tiếp tục chuẩn hóa quy trình sản xuất theo hướng an toàn, đầu tư cải tiến máy móc nhằm giảm sức lao động thủ công; đồng thời xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, sản xuất theo hướng bền vững, thân thiện với môi trường.

Khi những điều kiện này được đáp ứng, mật mía nơi đây sẽ có thêm dư địa nâng hạng OCOP, mở rộng thị trường tiêu thụ trong và ngoài tỉnh.