Cần tăng thuế đối với mặt hàng thuốc lá (Thứ Hai 05/02/2018 | 09:53 GMT+7)

VH-  Từ năm 2007 – 2016, thuế thuốc lá của Việt Nam chỉ tăng 15%, điều này tác động không lớn đến giá thuốc lá, khiến việc tiếp cận thuốc lá trở nên dễ dàng hơn, đồng thời gánh nặng chi phí y tế tăng lên. Do vậy, Việt Nam cần thực hiện đồng bộ các biện pháp để giảm tiêu dùng thuốc lá, trong đó tăng thuế thuốc lá được chứng minh là biện pháp hữu hiệu .

 Cần phải tăng thuế thuốc lá để giảm tiêu thụ thuốc lá

Giá thuốc lá rẻ và gánh nặng kinh tế

Theo điều tra quốc gia về Tình hình sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành của Bộ Y tế năm 2015, trung bình một bao thuốc lá 20 điếu có giá là 11.819 đồng (khoảng 0,48 đô la Mỹ); trung bình chi tiêu cho thuốc lá hằng năm của mỗi người Việt hút thuốc lá là gần 2,7 triệu đồng/năm, tương đương với gần một tháng lương tối thiểu; và tổng chi tiêu để mua thuốc lá của người dân Việt Nam lên tới 31.000 tỉ đồng. Trong khi đó, tổn thất kinh tế do điều trị và mất khả năng lao động vì bệnh tật và tử vong sớm cho năm nhóm bệnh do thuốc lá gây ra lên tới hơn 24.000 tỉ đồng/năm. Tổn thất này tương đương 0,97% tổng GDP của cả nước vào năm 2011.

“So sánh tổng chi phí y tế cho tiêu dùng thuốc lá với số thu của ngân sách từ thuế thuốc lá cho thấy khoản chi phí này lớn gấp 1,7 lần đóng góp từ thuế của ngành công nghiệp thuốc lá vào ngân sách quốc gia. Nếu cộng cả số tiền người tiêu dùng phải chi để mua thuốc lá mỗi năm thì tổng số tiền Việt Nam phải chi cho việc tiêu dùng và điều trị các bệnh liên quan đến thuốc lá lên tới hơn 55 nghìn tỉ đồng, trong khi đó ngành công nghiệp thuốc lá chỉ đóng góp vào thu ngân sách chỉ khoảng 15.000 tỉ đồng (thống kê năm 2015). Như vậy, tổng chi phí của hút thuốc mà xã hội phải chi trả hằng năm lớn hơn rất nhiều so với mức đóng góp của ngành thuốc lá”, bà Phạm Hoàng Anh, Giám đốc HeathBridge Canada tại Việt Nam cho hay.

Điều bất cập là trong khi xu hướng sử dụng thuốc lá và những hệ lụy của nó đang không ngừng gia tăng thì giá và thuế thuốc lá ở Việt Nam còn quá thấp. Theo bảng xếp hạng của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Việt Nam đứng thứ 19/20 quốc gia về giá thuốc lá trong khu vực Tây Thái Bình Dương. Trong khu vực Đông Nam Á, giá trung bình một bao thuốc ở Việt Nam (1,1 USD/bao Marlboro) cũng chỉ cao hơn nước duy nhất là Campuchia (1 USD/bao Marlboro) và thấp hơn rất nhiều so với Singapore (9,6 USD/bao), Brunei (6,1 USD/bao). Một nghịch lý nữa là giá thuốc lá quá rẻ so với giá sữa: Ở Mỹ, trong khi một gói thuốc lá tương đương 10 lít sữa thì tại Việt Nam một gói thuốc lá chỉ mua được khoảng 0,5 lít sữa.

Áp dụng mức thuế 5.000 đồng/bao thuốc lá?

Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá ra đời là một trong những công cụ nhằm kiểm soát việc sử dụng thuốc lá. Tuy nhiên, vẫn cần phải có các chính sách mạnh mẽ hơn để giảm tiêu dùng thuốc lá, khuyến khích những người hút thuốc bỏ thuốc và ngăn chặn những người bắt đầu hút thuốc. Ông Nguyễn Tuấn Lâm (chuyên gia WHO tại Việt Nam) cho biết: Bằng chứng từ các nước có chính sách thuế cao cho thấy, việc tăng thuế thuốc lá là biện pháp hữu hiệu nhất để giảm tiêu dùng thuốc lá và tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Thuế thuốc lá cao hơn sẽ làm tăng giá thuốc lá. WHO ước tính, trung bình giá một bao thuốc lá tăng 10% làm giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá 4% tại các nước có thu nhập cao và 5% tại các nước có thu nhập trung bình và thấp.

Theo ông Đào Thế Sơn, giảng viên kinh tế, Trường Đại học Thương mại, Việt Nam là nước có mức thuế thuốc lá thấp gần nhất so với các nước trong khu vực, tỷ lệ thuế thuốc lá chỉ chiếm 35% giá bán lẻ, thấp hơn rất nhiều so với Thái Lan (73%), Singapore (66%) và còn cách xa rất nhiều so với khuyến cáo của WHO là mức thuế thuốc lá tối thiểu phải đạt được 70% của giá bán lẻ. Như vậy, thuế thuốc lá ở Việt Nam cần phải tăng thật mạnh mới có thể có tác động tăng giá bán lẻ thuốc lá nhằm giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá.

Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định ngày 25.1.2013 về Chiến lược quốc gia phòng chống tác hại thuốc lá đến năm 2020, trong đó xác định mục tiêu giảm tỷ lệ hút thuốc lá trong thanh thiếu niên (từ 15- 24 tuổi) giảm xuống 18% năm 2020 (năm 2011 là 26%); tỷ lệ hút thuốc của nam giới giảm xuống 39% năm 2020 (năm 2011 là 47,4%). Để đạt mục tiêu này, cần nhiều giải pháp đồng bộ, trong đó có biện pháp tăng thuế thuốc lá.

Hiện nay, Bộ Tài chính đang lấy ý kiến xây dựng Dự thảo “Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế thu nhập cá nhân”, trong đó nêu phương án tăng thuế thuốc lá là từ ngày 1.1.2020 áp dụng các loại thuế là 1.000 đồng/bao thuốc 20 điếu và 15.000 đồng/điếu xì gà. Nhưng theo tính toán của các chuyên gia, mức thuế này chỉ có thể làm giảm 1,5% tỉ lệ hút thuốc của nam giới vào năm 2020. Để có thể đạt được mục tiêu Chiến lược quốc gia theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ thì tỷ lệ này phải giảm được 6,3%, muốn như vậy thì mức thuế áp dụng cho một bao thuốc lá áp dụng từ năm 2020 phải đạt 5.000 đồng/bao thuốc lá. Các chuyên gia cũng khuyến cáo, mức thuế tối thiểu cần áp dụng bổ sung cho một bao thuốc lá là 2.000 đồng để có thể giảm được 3% tỷ lệ hút thuốc ở nam giới, giảm 600.000 người hút thuốc và ngăn ngừa 300.000 ca tử vong sớm do thuốc lá.

Mạnh Cường

 

Print
Tags: